Τουρκία και Ισραήλ σε πορεία ευθείας σύγκρουσης στα συριακά εδάφη
Η Τουρκία ακολουθεί μια μακροχρόνια πολιτική στη Συρία που στοχεύει στην αποσταθεροποίηση της χώρας, με βασικό στόχο τη δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας μήκους 30 χιλιομέτρων κατά μήκος των τουρκοσυριακών συνόρων. Αυτή η ζώνη θα απομακρύνει τους Κούρδους από την περιοχή και θα επιτρέψει την εγκατάσταση Σύρων προσφύγων, μειώνοντας έτσι την πίεση από το προσφυγικό ζήτημα, ενώ θα ενδυναμώσει την στρατηγική ασφάλεια της Τουρκίας. Ο Μπασάρ αλ Άσαντ φαίνεται να διευκολύνει τις τουρκικές επιδιώξεις λόγω της αποδυνάμωσης του καθεστώτος του, αλλά μένει να φανεί αν η Τουρκία θα καταφέρει να επιτύχει τους στόχους της ή θα βρεθεί υπό την επιρροή των ΗΠΑ και του Ισραήλ εξαιτίας του κουρδικού ζητήματος.
Η κατάσταση στη Συρία, ωστόσο, παραμένει εξαιρετικά ρευστή. Αν και η Τουρκία φαίνεται να έχει κερδίσει στρατηγικά, η ζώνη αστάθειας στην περιοχή μπορεί να φέρει πολλές εκπλήξεις. Παρά τις ψευδαισθήσεις για νίκη, τα προβλήματα για την Τουρκία, ειδικά γύρω από το κουρδικό ζήτημα, μόλις ξεκινούν. Η ενίσχυση των κουρδικών δυνάμεων με την υποστήριξη Δυτικών και Ισραηλινών παραγόντων ενδέχεται να φέρει νέες προκλήσεις, με ανυπολόγιστες συνέπειες για την περιοχή.
Ο γεωπολιτικός αναλυτής Αντρέι Οντίκοβ επισημαίνει ότι, βραχυπρόθεσμα, η Τουρκία ελέγχει τη Δαμασκό, αλλά οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είναι αποφασισμένα να αποτρέψουν τη Συρία από το να γίνει στρατηγικό προπύργιο της Τουρκίας. Ο νέος γεωπολιτικός χάρτης αναδεικνύει αδιευκρίνιστα ερωτήματα και η ενδεχόμενη νίκη της Τουρκίας στη Συρία ενδέχεται να είναι βραχυπρόθεσμα περισσότερο ζημιογόνα παρά επωφελής.
Η πτώση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ έχει επίσης φέρει πιο κοντά Ισραήλ και Τουρκία, οι οποίες, παρά τις αντιφάσεις στις σχέσεις τους, έχουν κοινά συμφέροντα στη διαμόρφωση της περιφερειακής ασφάλειας. Η αποδυνάμωση του Ιράν και της Ρωσίας στη Συρία δημιουργεί μια ευκαιρία για τις δύο χώρες να προωθήσουν τα εθνικά τους συμφέροντα. Ωστόσο, οι διπλωματικές σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας έχουν επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια, παρά τις προσπάθειες επαναπροσέγγισης.
Η δημιουργία μιας “Μεγάλης Συρίας” για το Ισραήλ και οι φιλοδοξίες του Ερντογάν για την αναβίωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έρχονται να συγκρουστούν, θέτοντας τη Συρία στο επίκεντρο μιας ενδεχόμενης θερμής αναμέτρησης.
Η Άγκυρα θεωρεί το PKK και τα παρακλάδιά του, όπως το YPG στη Συρία, ως υπαρξιακή απειλή, και η υποστήριξη του Ισραήλ προς αυτές τις δυνάμεις, είτε άμεσα είτε μέσω των ΗΠΑ, αποτελεί κόκκινη γραμμή για την Τουρκία. Η σχέση αυτή ενδέχεται να οδηγήσει σε έναν νέο κύκλο σύγκρουσης, με την Άγκυρα να προετοιμάζεται για στρατιωτικές ενέργειες σε περίπτωση που το Ισραήλ περάσει το όριο.
Το Ισραήλ, από την πλευρά του, έχει εκμεταλλευτεί το κενό εξουσίας στη Συρία για να προωθήσει τα εδαφικά του συμφέροντα, έχοντας καταλάβει σημαντικά τμήματα των Υψωμάτων του Γκολάν και του όρους Ερμών. Η ισραηλινή στρατηγική εστιάζει στην εγκαθίδρυση ενός δικτύου ραντάρ για την παρακολούθηση του εναέριου χώρου της Συρίας και του Λιβάνου, ενισχύοντας τη δυνατότητα αναχαίτισης αεροσκαφών και drones που πλησιάζουν τα σύνορά του.
Η κατάσταση στη Συρία είναι ιδιαίτερα ρευστή, καθώς οι τζιχαντιστικές οργανώσεις, όπως η Tahrir al-Sham, βρίσκονται σε εσωτερικές διαφωνίες, κυρίως όσον αφορά τη στάση τους απέναντι στο Ισραήλ. Αν και ο ηγέτης της Tahrir al-Sham, Αχμέντ Χουσεΐν αλ Σαράα, έχει διαβεβαιώσει ότι δεν θα επιτρέψει επιθέσεις στο Ισραήλ από τη Συρία, η πολιτική αυτή μπορεί να ανατραπεί μελλοντικά, ανοίγοντας για το Ισραήλ ένα νέο μέτωπο. Επιπλέον, η κατάσταση είναι ιδιαίτερα εύθραυστη λόγω των φόβων για βίαιες αντιδράσεις από άλλες φατρίες της αντιπολίτευσης, καθιστώντας το γεωπολιτικό τοπίο της Συρίας αβέβαιο και επικίνδυνο.
Η Τουρκία, κατά τις τελευταίες ημέρες, ανακοίνωσε τη χρηματοδότηση κρίσιμων υποδομών στη Συρία, εστιάζοντας στις συγκοινωνίες και το δίκτυο ηλεκτροδότησης, το οποίο έχει καταστραφεί κυρίως στα βόρεια και ανατολικά της χώρας. Η Άγκυρα, εκτός από την οικονομική βοήθεια, έχει αναπτύξει και σημαντική παρουσία στη Δαμασκό, με στελέχη τόσο από τις μυστικές υπηρεσίες όσο και από το δημόσιο τομέα.
Η Τουρκία φαίνεται να επενδύει και σε μακροπρόθεσμες συμφωνίες που περιλαμβάνουν και τη δυνατότητα διαχείρισης της ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο, με πρόσφατες διαρροές να αποκαλύπτουν τον χάρτη των ενδεχόμενων συμφωνιών, περιλαμβανομένου του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019. Αν και αυτή η κίνηση φαίνεται να είναι μέρος μιας στρατηγικής πολιτικής και οικονομικής στήριξης προς τη Συρία, δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι η Τουρκία ακολουθεί μια «επιφανειακή» προσέγγιση. Η Άγκυρα επιχειρεί να εξασφαλίσει εγγυήσεις με πολιτικές και στρατηγικές διαστάσεις, που πάνε πέρα από την οικονομική βοήθεια.
Η διαρκής ενίσχυση της Τουρκίας στη Συρία, σε συνδυασμό με την αναστάτωση που προκαλεί η συνεχιζόμενη αποσταθεροποίηση στη χώρα, δημιουργεί επικίνδυνες ισορροπίες και νέες γεωπολιτικές προκλήσεις. Η Τουρκία προχωρά σε αυτήν την πορεία χωρίς σημαντική αντίδραση από τη Δύση, με την Ευρώπη και τις ΗΠΑ να περιορίζονται σε δηλώσεις ανθρωπιστικής βοήθειας και να παρακολουθούν τις εξελίξεις με ανησυχία.
Αντίθετα, το Ισραήλ παρακολουθεί στενά τις τουρκικές κινήσεις, αφού η αυξανόμενη επιρροή της Τουρκίας στη Συρία μπορεί να έχει άμεσο αντίκτυπο στη στρατηγική του Ιράν και άλλες διαμορφώσεις στην περιοχή. Η αβεβαιότητα αυτή ενδέχεται να προκαλέσει εντάσεις, με το Ισραήλ και την Τουρκία να βρίσκονται σε έναν επικίνδυνο γεωπολιτικό ανταγωνισμό στη Συρία, ενώ η στρατηγική του Ερντογάν δημιουργεί μια σειρά από κρίσιμα ερωτήματα για το μέλλον της περιοχής.
Με την αποχώρηση του καθεστώτος Άσαντ και την άνοδο ισλαμιστικών δυνάμεων στη Συρία, το Ισραήλ δεν φαίνεται να έχει κερδίσει σε ασφάλεια. Αντιθέτως, η αποσταθεροποίηση της χώρας, η εμφάνιση τζιχαντιστικών ομάδων και η πιθανότητα μετατροπής της Συρίας σε ένα τζιχαντιστικό κράτος, αυξάνουν τις γεωπολιτικές ανησυχίες του Τελ Αβίβ. Παρά τις αμφισβητούμενες κατακτήσεις του, η αβεβαιότητα στην περιοχή εξακολουθεί να κυριαρχεί, με την νέα Συρία να προετοιμάζεται για τις μελλοντικές διεκδικήσεις της.
Η επέκταση των ισραηλινών συμφερόντων προς τα βόρεια της Συρίας δημιουργεί αυξανόμενη ένταση με την Τουρκία. Οι δηλώσεις του Μπαχτσελί για την επικείμενη σύγκρουση του Παντουρκισμού με το Μεγάλο Ισραήλ στη Συρία αποδεικνύουν ότι η Άγκυρα βλέπει τις κινήσεις του Ισραήλ ως απειλή, ερμηνεύοντας τις ως υφαρπαγή εδάφους και παραβίαση της κυριαρχίας της Συρίας. Παράλληλα, η κριτική από αραβικές χώρες, οι οποίες απαιτούν σεβασμό στην εδαφική ακεραιότητα της Συρίας, προσθέτει επιπλέον πίεση.
Οι ΗΠΑ, στο επίκεντρο της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, καλούνται να διαχειριστούν την αναδυόμενη σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας στη Συρία. Αν και δεν φαίνεται να υπάρχει άμεση απειλή πολέμου μεταξύ των δύο, τα συγκρουόμενα συμφέροντα και η ένταση στις σχέσεις τους έχουν φτάσει σε νέο επίπεδο, προδιαγράφοντας πιθανές στρατηγικές ανατροπές στη Συρία και πέρα από αυτήν.
