Τουρκία: 455.758 επενδυτές παγιδευμένοι σε κεφάλαια 20 δισ. δολαρίων

Η τουρκική κεφαλαιαγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις πιο σοβαρές κρίσεις των τελευταίων ετών, καθώς εκατοντάδες χιλιάδες επενδυτές έχουν εγκλωβιστεί σε κεφάλαια που τέθηκαν υπό εκκαθάριση. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Συμβουλίου Κεφαλαιαγοράς, συνολικά 455.758 επενδυτές έχουν παγιδευτεί σε περισσότερα από 130 κεφάλαια, τα οποία εκτιμάται ότι διαχειρίζονταν περίπου 20 δισεκατομμύρια δολάρια. Η κατάσταση αυτή έχει προκαλέσει κύμα ανησυχίας και έχει οδηγήσει σε μαζικές αποσύρσεις κεφαλαίων, με τους επενδυτές να αναζητούν απεγνωσμένα διέξοδο από μια αγορά που μέχρι πρότινος φαινόταν ιδιαίτερα προσοδοφόρα.

Η κρίση ξεκίνησε όταν οι ρυθμιστικές αρχές εισήγαγαν αυστηρότερους κανόνες στα τέλη Αυγούστου, με στόχο να αντιμετωπίσουν φαινόμενα χειραγώγησης των τιμών. Ωστόσο, οι αλλαγές αυτές πυροδότησαν ένα κύμα πανικού, καθώς οι επενδυτές άρχισαν να αποσύρουν μαζικά τα κεφάλαιά τους. Μεταξύ 31 Αυγούστου και 23 Σεπτεμβρίου, αποσύρθηκαν περίπου 600 δισεκατομμύρια τουρκικές λίρες από επενδυτικά κεφάλαια, σύμφωνα με τις πλατφόρμες παρακολούθησης Fonbul και Fintables. Η κατάρρευση κορυφώθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου, όταν οι τουρκικές μετοχές κατέγραψαν τη μεγαλύτερη πτώση τους εδώ και περισσότερο από ένα χρόνο.

Τα αίτια της κατάρρευσης

Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκεται η Tera Portfoy Yonetimi AS, μια από τις μεγαλύτερες εταιρείες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων της Τουρκίας, και ο πρόεδρός της, Εμρέ Τεζμέν, ο οποίος συνελήφθη νωρίς την Τετάρτη. Οι αρχές υποψιάζονται ότι μια ομάδα κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένων αυτών που διαχειρίζονταν η Tera και η Pusula Portfoy Yonetimi AS, αύξανε τεχνητά τις αποδόσεις της, προσελκύοντας επενδυτές με υποσχέσεις για τριψήφια ποσοστά κέρδους. Όπως δήλωσε ο Orkun Saka, λέκτορας στο City St. George’s, University of London, οι υψηλές αποδόσεις ήταν «κυρίως τεχνητές».

Η κατάρρευση των τιμών των μετοχών ανάγκασε τις εταιρείες να πουλήσουν περιουσιακά στοιχεία για να συγκεντρώσουν μετρητά, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο περαιτέρω απωλειών και αποσύρσεων. Οι επενδυτές, πολλοί από τους οποίους είχαν τοποθετήσει τις αποταμιεύσεις τους με την ελπίδα να προστατευτούν από τον καλπάζοντα πληθωρισμό – που κατά μέσο όρο ανέρχεται στο 50% τα τελευταία τρία χρόνια – βρέθηκαν αντιμέτωποι με την αδυναμία ρευστοποίησης των θέσεών τους.

Ανθρώπινες ιστορίες πίσω από την κρίση

Πίσω από τους αριθμούς κρύβονται ιστορίες ανθρώπων που είδαν τις οικονομίες μιας ζωής να εξανεμίζονται. Ο Μεχμέτ Κερβαντζί, 28 ετών και άνεργος, είχε επενδύσει 2,5 εκατομμύρια λίρες (περίπου 51.000 δολάρια) σε ένα τουρκικό επενδυτικό κεφάλαιο, κατόπιν συμβουλής συγγενή, με σκοπό να καλύψει τα έξοδα του επερχόμενου γάμου του. Όταν προσπάθησε να πουλήσει, ανακάλυψε ότι η εντολή δεν εκτελούνταν. «Πανικοβληθήκαμε», δήλωσε τηλεφωνικά. «Οι καταθέσεις δεν προσέφεραν καλές αποδόσεις, οπότε αναζητούσαμε κάπου αλλού για να επενδύσουμε. Είμαστε συντετριμμένοι».

Ο Cem, 30 ετών, trader, είχε επενδύσει 2,3 εκατομμύρια λίρες σε δύο funds της Tera, ελπίζοντας να καλύψει την προκαταβολή για την αγορά σπιτιού. Τώρα αγωνιά για το πώς θα πληρώσει το ενοίκιο του επόμενου μήνα. «Με τρελαίνει. Εδώ και μέρες δεν τρώω σωστά», είπε, προσθέτοντας ότι είχε επενδύσει τον χρυσό που έλαβε ως δώρο γάμου. «Τώρα όλες οι μετοχές καταρρέουν κάθε μέρα. Ποιος σώφρων άνθρωπος θα αγόραζε αυτές τις μετοχές ώστε να μπορέσουμε να πάρουμε πίσω τα χρήματά μας;»

Ο Emil Gurol Akyuz, απόφοιτος πανεπιστημίου, μετέφερε 2,4 εκατομμύρια λίρες από επενδύσεις σε χρυσό σε δύο μετοχικά funds της Tera στα τέλη Αυγούστου, πιστεύοντας ότι θα προστατεύσουν τις αποταμιεύσεις του. «Στην αρχή ήμουν διστακτικός, αλλά τα funds συνέχιζαν να ανεβαίνουν», δήλωσε. «Πρακτικά, πήδηξα από το τηγάνι στη φωτιά. Κοιμάμαι δύο, τρεις ώρες την ημέρα».

Ο Latif Ersoy, επιχειρηματίας από την Κωνσταντινούπολη, είχε επενδύσει περίπου 300.000 λίρες σε τρία funds της Pusula στις αρχές του έτους. Αφού έχασε το 90% της αρχικής του επένδυσης, δήλωσε: «Όλα αυτά ήταν funds εγκεκριμένα από τις ρυθμιστικές αρχές. Πραγματικά δεν έχει πλέον σημασία αν θα μου επιστραφούν τα χρήματα».

Ο αντίκτυπος στην τουρκική οικονομία

Η κρίση αυτή έρχεται να προστεθεί στις υπάρχουσες προκλήσεις της τουρκικής οικονομίας, η οποία παλεύει με τον υψηλό πληθωρισμό και την υποτίμηση της λίρας. Αν και στο παρελθόν οι αναταραχές στις αγορές επικεντρώνονταν συνήθως στην αποδυνάμωση του νομίσματος και στις απειλές για το τραπεζικό σύστημα, η τρέχουσα κατάσταση αναδεικνύει τους κινδύνους που ενέχουν οι επενδύσεις σε μη ελεγχόμενα ή ανεπαρκώς ρυθμισμένα επενδυτικά προϊόντα. Η εμπιστοσύνη των επενδυτών έχει κλονιστεί σοβαρά, και οι αρχές καλούνται να αποκαταστήσουν την ομαλότητα στην αγορά, ενώ παράλληλα διερευνούν τις αιτίες της κατάρρευσης.

Καθώς η έρευνα για τις ευθύνες βρίσκεται σε εξέλιξη, οι επενδυτές παραμένουν σε αβεβαιότητα, αναμένοντας να δουν αν και πότε θα ανακτήσουν μέρος των χρημάτων τους. Η υπόθεση αυτή αποτελεί προειδοποίηση για τους κινδύνους που ελλοχεύουν σε επενδύσεις που υπόσχονται υπερβολικές αποδόσεις, ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικής αστάθειας.