Η πέμπτη τριμερής σύνοδος κορυφής Κύπρου, Ελλάδας και Ιορδανίας, που πραγματοποιήθηκε στις 6 Μαΐου στο Αμμάν, αποτυπώνει μια νέα φάση στον σχεδιασμό για την Ανατολική Μεσόγειο, προκαλώντας αυξημένη προσοχή στην Άγκυρα. Σύμφωνα με τουρκικές αναλύσεις, οι οποίες παρακολουθούν στενά τις περιφερειακές διεργασίες, η συνεργασία των τριών χωρών επιχειρεί να μετατρέψει την περιοχή από ενεργειακό πεδίο σε λειτουργικό διάδρομο σύνδεσης της Ευρώπης με τον αραβικό κόσμο.
Στη σύνοδο συμμετείχαν ο βασιλιάς της Ιορδανίας Αμπντουλάχ Β΄, ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης και ο πρωθυπουργός της Ελλάδας Κυριάκος Μητσοτάκης, παρουσία και του πρίγκιπα Χουσεΐν. Η σύνθεση της συνάντησης και το εύρος της ατζέντας δείχνουν ότι ο τριμερής μηχανισμός επιδιώκει πλέον πιο πρακτικό και περιφερειακά χρήσιμο ρόλο.
Ανατολική Μεσόγειος ως κόμβος εμπορίου και υποδομών
Η κοινή δήλωση των ηγετών κινήθηκε πέρα από το σύνηθες διπλωματικό πλαίσιο, εντάσσοντας στο κέντρο της συζήτησης το εμπόριο, τις επενδύσεις, τις μεταφορές, τις υποδομές logistics και την επισιτιστική ασφάλεια. Η Ανατολική Μεσόγειος παρουσιάζεται πλέον ως κρίσιμος κόμβος, με έμφαση στις ασφαλείς εμπορικές διαδρομές, στην ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων και στην ανάπτυξη υποδομών μεταφοράς.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση αποκτά αυξημένη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι διαταραχές στη διεθνή ναυσιπλοΐα καθιστούν την περιφερειακή συνδεσιμότητα ζήτημα στρατηγικής προτεραιότητας. Για την Αθήνα, τη Λευκωσία και το Αμμάν, η συνεργασία δεν περιορίζεται στην ενεργειακή διάσταση, καθώς αφορά ευρύτερα την οικονομική ασφάλεια, την εμπορική ροή και τη σταθερότητα στην περιοχή.
Ναυσιπλοΐα, διεθνές δίκαιο και περιφερειακή ασφάλεια
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στην ασφάλεια των διεθνών θαλάσσιων περασμάτων. Η διακήρυξη υπογράμμισε τη σημασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας μέσω του Στενού του Ορμούζ, σε μια συγκυρία όπου οι εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο επηρεάζουν άμεσα τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και τις εμπορικές μεταφορές.
Οι τρεις ηγέτες τόνισαν την ανάγκη σεβασμού του διεθνούς δικαίου και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Παράλληλα, εξέφρασαν στήριξη στη διατήρηση της εκεχειρίας ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν. Για την Ελλάδα, η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών συνδέεται ευθέως με τα οικονομικά της συμφέροντα, λόγω του μεγέθους και της διεθνούς επιρροής της ελληνικής ναυτιλίας.
Η συμμετοχή της Ιορδανίας προσδίδει στην τριμερή συνεργασία άμεση περιφερειακή βαρύτητα. Το Αμμάν βρίσκεται σε κομβικό σημείο των κρίσεων της Μέσης Ανατολής, έχοντας δεχθεί σημαντικές πιέσεις από τον συριακό εμφύλιο, τις προσφυγικές ροές και τη γενικότερη αστάθεια της περιοχής.
Η Κύπρος, από την πλευρά της, ενισχύει τον ρόλο του τριμερούς σχήματος μέσα από την ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2026. Η Λευκωσία επιδιώκει να λειτουργήσει ως θεσμική γέφυρα προς τις Βρυξέλλες, αναδεικνύοντας ζητήματα όπως η μετανάστευση, η κλιματική κρίση και η ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου.
Ο IMEC, η Ελλάδα και η ενόχληση της Άγκυρας
Παρότι ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας - Μέσης Ανατολής - Ευρώπης δεν αναφέρθηκε ρητά στο επίσημο ανακοινωθέν, αποτέλεσε μέρος των συζητήσεων, σύμφωνα με τις ίδιες αναλύσεις. Η Ελλάδα εμφανίζεται ως βασική ευρωπαϊκή πύλη εισόδου της διαδρομής, στοιχείο που ενισχύει τη στρατηγική της θέση στον νέο χάρτη συνδεσιμότητας ανάμεσα στην Ασία, τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη.
Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ενόχληση στην Τουρκία, καθώς η Άγκυρα θεωρεί ότι κανένας βιώσιμος περιφερειακός διάδρομος δεν μπορεί να διαμορφωθεί χωρίς τη συμμετοχή της. Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει στο παρελθόν επιμείνει σε αυτή τη θέση, ενώ η Τουρκία προωθεί ως εναλλακτική τον Αναπτυξιακό Δρόμο Ιράκ - Τουρκίας.
Ο τουρκικός Τύπος παρουσιάζει την εξέλιξη ως μέρος μιας σύγκρουσης διαφορετικών στρατηγικών χαρτών στην περιοχή. Από τη μία πλευρά, η τριμερής συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ιορδανίας εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ευρωαραβικής συνδεσιμότητας. Από την άλλη, η Άγκυρα επιχειρεί να κατοχυρώσει δική της κεντρική θέση στις εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές που αναδιαμορφώνονται μετά τις κρίσεις στη Μέση Ανατολή.
Η επόμενη τριμερής συνάντηση έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα, διατηρώντας τη δυναμική του μηχανισμού σε μια περίοδο έντονων αλλαγών στη Συρία, στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η συνέχεια του σχήματος δείχνει ότι οι τρεις χώρες επιδιώκουν να εδραιώσουν μια σταθερή πλατφόρμα συνεργασίας, με άξονα την ασφάλεια, την οικονομική ανθεκτικότητα και τη στρατηγική συνδεσιμότητα.
