18 Νοεμβρίου 2026

Από το ράφι στην κάλπη – Η ακρίβεια δοκιμάζει την κυβέρνηση

Η ακρίβεια στην Ελλάδα μπαίνει στον έκτο χρόνο της, με τις διαδοχικές ανατιμήσεις σε τρόφιμα, στέγη και ενέργεια να περιορίζουν τα περιθώρια των οικογενειακών προϋπολογισμών. Ο πληθωρισμός επανήλθε το φθινόπωρο του 2021, όταν η οικονομία άρχισε να ανακάμπτει από την πανδημία, και έκτοτε διαδοχικές αυξήσεις κόστους διατήρησαν την πίεση. Η τελευταία επιτάχυνση, στο 5,7% σε ετήσια βάση τον Οκτώβριο του 2026, επαναφέρει το ενεργειακό κόστος στο επίκεντρο, λίγες εβδομάδες πριν από τον χειμώνα.

Το σημείο καμπής εντοπίζεται στον Σεπτέμβριο του 2021, όταν καταγράφηκε άνοδος του γενικού επιπέδου των τιμών κατά 1,2%. Είχε προηγηθεί μία δεκαετία κατά την οποία η ύφεση και η πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης συγκράτησαν τις τιμές. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, στο διάστημα 2011–2020 ο γενικός δείκτης τιμών είχε μειωθεί σωρευτικά κατά 1,7%.

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η ενεργειακή κρίση που ακολούθησε στην Ευρώπη ανέβασαν τον πληθωρισμό στο 9,6% το 2022. Το φυσικό αέριο και τα καύσιμα ακρίβυναν απότομα, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής και μεταφοράς. Το 2023 ο πληθωρισμός υποχώρησε στο 3,5%. Η αποκλιμάκωση της ενέργειας περιόρισε τον γενικό δείκτη, ενώ μέρος του αυξημένου κόστους είχε ήδη μεταφερθεί στις τιμές των τροφίμων και των υπηρεσιών.

Το 2024 η αύξηση του γενικού δείκτη διαμορφώθηκε στο 2,7%, με ανατιμήσεις στον τουρισμό, στην εστίαση και στο ελαιόλαδο, η παραγωγή του οποίου είχε πληγεί σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Το 2025 ο πληθωρισμός περιορίστηκε στο 2,5%, με την πτώση της τιμής του ελαιολάδου κατά 35% να συμβάλλει στη συγκράτησή του, ενώ οι τιμές στις υπηρεσίες συνέχισαν να ανεβαίνουν. Το 2026, η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν και ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ προκάλεσαν νέο κύμα ανατιμήσεων σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ηλεκτρικό ρεύμα.

Τρόφιμα σχεδόν 35% ακριβότερα και ενοίκια αυξημένα κατά 30%

Στην πενταετία 2021–2026, ο γενικός δείκτης τιμών αυξήθηκε σχεδόν κατά 30%. Στα τρόφιμα και στα βασικά είδη διατροφής η σωρευτική άνοδος πλησίασε το 35%, με ορισμένα προϊόντα να καταγράφουν πολύ μεγαλύτερες αυξήσεις. Ενδεικτικά, το μοσχαρίσιο κρέας ανατιμήθηκε κατά 75%, η σοκολάτα κατά 60%, τα αβγά κατά 48%, ο καφές κατά 43% και τα τυριά κατά 39%. Πρόκειται για αυξήσεις που έχουν μεγαλύτερο βάρος για τα νοικοκυριά τα οποία διαθέτουν ήδη μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για τρόφιμα και άλλες πάγιες ανάγκες.

Η στεγαστική πίεση είχε αρχίσει να εντείνεται ήδη από το 2018. Στην εξεταζόμενη πενταετία, οι τιμές των ακινήτων αυξήθηκαν σχεδόν κατά 70% και τα ενοίκια κατά περίπου 30%. Η πρώτη μεταβολή αφορά το κόστος αγοράς κατοικίας. Η δεύτερη περνά απευθείας στον μηνιαίο προϋπολογισμό των ενοικιαστών και περιορίζει το ποσό που απομένει για τις υπόλοιπες δαπάνες.

Στην ενέργεια, τον Οκτώβριο καταγράφηκαν αυξήσεις σε ετήσια βάση κατά 80% στο φυσικό αέριο και 42% στο ηλεκτρικό ρεύμα. Το πετρέλαιο θέρμανσης και κίνησης κινήθηκε σχεδόν 50% υψηλότερα, ενώ η βενζίνη κινήθηκε πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο. Η διατήρηση των πιέσεων και μέσα στον Νοέμβριο επιβαρύνει νοικοκυριά που χρειάζεται ήδη να καλύψουν το κόστος θέρμανσης και επιχειρήσεις των οποίων η παραγωγή και οι μεταφορές εξαρτώνται από τις τιμές της ενέργειας.

Στο ίδιο διάστημα ο κατώτατος μισθός αυξήθηκε ονομαστικά κατά 41,5%, από τα 650 στα 920 ευρώ, ενώ η άνοδος των μέσων αποδοχών εκτιμάται μεταξύ 28% και 30%. Οι μέσες αυξήσεις κινούνται κοντά στη συνολική μεταβολή του γενικού δείκτη, ενώ βασικές δαπάνες, όπως τα τρόφιμα, έχουν αυξηθεί περισσότερο. Εκεί κρίνεται και η κυβερνητική πολιτική για την ακρίβεια. Η ονομαστική αύξηση των αποδοχών έχει αντίκρισμα στον βαθμό που αφήνει περισσότερο διαθέσιμο εισόδημα μετά το ενοίκιο, το σούπερ μάρκετ και την ενέργεια.

Το ενεργειακό κόστος πιέζει τους προμηθευτές και απειλεί με νέες ανατιμήσεις

Στελέχη μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ υποστηρίζουν ότι ο ανταγωνισμός συγκράτησε φέτος τις τιμές στο οργανωμένο λιανεμπόριο. Επικαλούνται εσωτερικούς δείκτες που δείχνουν οριακή αύξηση των τιμών στα καταστήματά τους και συνδέουν αυτή την εικόνα με την άνοδο του τζίρου και την πίεση στα περιθώρια κέρδους. Αναγνωρίζουν, παράλληλα, ότι οι προμηθευτές τους δέχονται ισχυρές πιέσεις από το ενεργειακό κόστος, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων στο ράφι.

Για την εστίαση, τα ίδια στελέχη περιγράφουν μεγαλύτερες πιέσεις στις τιμές. Αποδίδουν μέρος τους και στην εντατικοποίηση των φορολογικών ελέγχων μετά τις αποκαλύψεις υποθέσεων φοροδιαφυγής σε επιχειρήσεις καφέ, άρτου, πίτσας και άλλων προϊόντων καθημερινής κατανάλωσης. Στην προσιτή εστίαση διαφαίνεται επίσης τάση συγκέντρωσης. Σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς, ο μεγαλομέτοχος της Eurobank Πρεμ Γουάτσα, μετά την εξαγορά δραστηριοτήτων εστίασης της Vivartia, στις οποίες συγκαταλέγονται οι Goody’s, Everest, Flocafe, La Pasteria και Jackarco, βρίσκεται σε επαφές με τον Ταϊζούν Κορακιουάλα, ο οποίος έχει επενδύσει στον κλάδο των προϊόντων άρτου στην Ελλάδα.

Πιέσεις προκύπτουν και από την πλευρά της προσφοράς. Οι ζωονόσοι έχουν περιορίσει τη διαθεσιμότητα πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος και κρέατος. Στο μοσχαρίσιο κρέας, παράγοντες της αγοράς συνδέουν τις ανατιμήσεις με τη μείωση των μονάδων εκτροφής βοοειδών στη Γαλλία και στη Βόρεια Ευρώπη, μεταξύ άλλων για περιβαλλοντικούς λόγους. Στο χοιρινό, στελέχη του λιανεμπορίου αναμένουν αυξήσεις, επικαλούμενα πληροφορίες για περιορισμό της εκτροφής στην Ολλανδία.

Η διάρκεια των πολεμικών συγκρούσεων και η πορεία της ενέργειας θα επηρεάσουν το κόστος που φτάνει από τον προμηθευτή στον καταναλωτή. Μέχρι τις επόμενες εθνικές εκλογές, η κυβέρνηση θα κριθεί και από το αν οι παρεμβάσεις της βελτιώνουν την αγοραστική δύναμη. Για τον ψηφοφόρο, ο λογαριασμός είναι συγκεκριμένος και επαναλαμβάνεται κάθε μήνα, με το ενοίκιο, τα τρόφιμα και τους λογαριασμούς ενέργειας να προηγούνται όλων των υπόλοιπων εξόδων.