Τσίπρας–Ανδρουλάκης: Πολεμούν μεταξύ τους και χαρίζουν πολιτικό οξυγόνο στο Μαξίμου

Η εικόνα που διαμορφώνεται στο πολιτικό σκηνικό έχει αρχίσει να αποκτά στοιχεία σχεδόν αυτοσαρκασμού. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης βρίσκεται αντιμέτωπος με μια κυβέρνηση που πιέζεται από διαδοχικά μέτωπα, την ώρα που οι βασικοί του αντίπαλοι εμφανίζονται περισσότερο απασχολημένοι με την μεταξύ τους εξόντωση παρά με τη συγκρότηση σοβαρής εναλλακτικής πρότασης εξουσίας.

Με αυτή την έννοια, ο Πρωθυπουργός δεν χρειάζεται να επινοήσει ιδιαίτερα περίπλοκη στρατηγική. Η αντιπολίτευση τού προσφέρει από μόνη της αυτό που κάθε κυβέρνηση θα ήθελε: κατακερματισμό, προσωπικές συγκρούσεις, παράλληλες φιλοδοξίες και διαρκή μετατόπιση της πολιτικής συζήτησης από την κυβέρνηση προς το ποιος θα κατακτήσει τη δεύτερη θέση.

Η σατιρική εκδοχή θέλει τον Κυριάκο Μητσοτάκη να συνεχίζει ατάραχος τις διακοπές του στην Κρήτη, να εμφανίζεται μόνο όπου απαιτεί το πρωτόκολλο, να στέλνει συνεργάτες του στις δύσκολες πολιτικές υποχρεώσεις και να προγραμματίζει ταξίδια στο εξωτερικό με τη βεβαιότητα ότι, όταν φτάσει η ώρα των εκλογών, θα επιστρέψει για ακόμη μία ορκωμοσία.

Η υπερβολή υπηρετεί ένα πολιτικό συμπέρασμα που είναι πολύ πιο σοβαρό: όσο Αλέξης Τσίπρας και Νίκος Ανδρουλάκης αναλώνονται σε μια σύγκρουση για την κυριαρχία στον χώρο της αντιπολίτευσης, το Μέγαρο Μαξίμου έχει κάθε λόγο να παρακολουθεί χωρίς ιδιαίτερη ανησυχία.

Οι δύο πολιτικοί αρχηγοί δείχνουν να επενδύουν περισσότερο στην αποδυνάμωση ο ένας του άλλου παρά στη δημιουργία ενός πολιτικού ρεύματος που θα μπορούσε να απειλήσει πραγματικά τη Νέα Δημοκρατία.

Τσίπρας και Ανδρουλάκης πολεμούν για τη δεύτερη θέση

Η επανεμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα στο κεντρικό πολιτικό προσκήνιο συνοδεύεται από υψηλές φιλοδοξίες και από μια στρατηγική που δείχνει να αντιμετωπίζει το ΠΑΣΟΚ ως βασικό ανταγωνιστή στον χώρο της Κεντροαριστεράς.

Ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να ανακτήσει πολιτικό έδαφος μετά την κατάρρευση και τον κατακερματισμό του ΣΥΡΙΖΑ, παρουσιάζοντας εκ νέου τον εαυτό του ως πρόσωπο με πρωθυπουργική προοπτική και ως βασικό αντίπαλο του Κυριάκου Μητσοτάκη.

Ταυτόχρονα, όμως, ανοίγει μέτωπο με τον Νίκο Ανδρουλάκη, κυρίως στο ζήτημα του τραπεζικού δανεισμού των κομμάτων. Η κριτική για τα μεγάλα χρέη του ΠΑΣΟΚ και της Νέας Δημοκρατίας χρησιμοποιείται ως εργαλείο πολιτικής πίεσης και, εμμέσως, ως μήνυμα προς στελέχη και ψηφοφόρους της Χαριλάου Τρικούπη.

Η λογική είναι σαφής: το νέο πολιτικό εγχείρημα γύρω από τον Αλέξη Τσίπρα επιχειρεί να εμφανιστεί ως καθαρότερο, οικονομικά διαφανέστερο και περισσότερο ανεξάρτητο από τα βάρη του παραδοσιακού κομματικού συστήματος.

Το ΠΑΣΟΚ απαντά από την πλευρά του θέτοντας ζήτημα για τη χρηματοδότηση του νέου πολιτικού φορέα και ζητώντας εξηγήσεις για το πώς στηρίζεται οικονομικά μια νέα κομματική μηχανή.

Η αντιπαράθεση έχει έτσι μετατραπεί σε έναν κύκλο αλληλοκατηγοριών, όπου το ένα στρατόπεδο μιλά για χρέη και το άλλο για πηγές χρηματοδότησης.

Για τον Αλέξη Τσίπρα, η επίθεση προς το ΠΑΣΟΚ έχει και δεύτερη χρησιμότητα. Επιχειρεί να πιέσει στελέχη και ψηφοφόρους που δεν είναι ικανοποιημένοι από την πορεία του κόμματος και να τους μεταφέρει στο νέο πολιτικό εγχείρημα.

Η τακτική θυμίζει την περίοδο πριν από το 2015, όταν μεγάλα τμήματα της παλαιάς εκλογικής βάσης του ΠΑΣΟΚ μετακινήθηκαν προς τον ΣΥΡΙΖΑ. Μόνο που αυτή τη φορά ο πρώην πρωθυπουργός δεν επιχειρεί να εμφανιστεί ως εκπρόσωπος μιας ριζοσπαστικής Αριστεράς, αλλά ως ηγετική φυσιογνωμία μιας ευρύτερης κεντροαριστερής παράταξης.

Η μετάβαση από την «πρώτη φορά Αριστερά» σε μια ενδεχόμενη «δεύτερη φορά Κεντροαριστερά» είναι εμφανής στη ρητορική και στις πολιτικές κινήσεις που επιχειρεί.

Το πρόβλημα είναι ότι το εγχείρημα πρέπει να αποδείξει στην πράξη πως διαθέτει κοινωνική δυναμική, οργανωτικό βάθος και οικονομική αυτάρκεια. Οι ισχυρισμοί περί συνεχούς εγγραφής νέων μελών δεν αρκούν από μόνοι τους για να τεκμηριώσουν εκλογική δυναμική.

Οι συγκεντρώσεις, η οργανωτική παρουσία, η ποιότητα των στελεχών και η πραγματική χρηματοδότηση αποτελούν πολύ πιο σκληρά κριτήρια για ένα κόμμα που φιλοδοξεί να διεκδικήσει την κυβέρνηση.

Από την άλλη πλευρά, ο Νίκος Ανδρουλάκης βρίσκεται αντιμέτωπος με τις δικές του εσωτερικές πιέσεις. Η επιμονή στον στόχο μιας εκλογικής πρωτιάς, ακόμη και «με μία ψήφο», έχει πλέον εξασθενήσει πολιτικά, καθώς οι δημοσκοπικές επιδόσεις δεν έχουν επιβεβαιώσει μια τέτοια δυναμική.

Στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ καταγράφονται παράλληλα εντάσεις και δημόσιες διαφοροποιήσεις, που δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο την προσπάθεια να παρουσιαστεί το κόμμα ως οργανωμένη κυβερνητική εναλλακτική.

Οι δημόσιες συγκρούσεις μεταξύ στελεχών και οι διαφορετικές στρατηγικές για τη σχέση με τον Αλέξη Τσίπρα και το νέο πολιτικό του εγχείρημα ενισχύουν την εικόνα εσωτερικής αβεβαιότητας.

Ο μεγάλος κερδισμένος είναι ο Μητσοτάκης

Το αποτέλεσμα αυτής της σύγκρουσης είναι εξαιρετικά βολικό για τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Η κυβέρνηση μπορεί να αντιμετωπίζει σοβαρές πολιτικές φθορές, οικονομικές πιέσεις, κοινωνική δυσαρέσκεια και υποθέσεις που προκαλούν έντονη κριτική, όμως απέναντί της δεν έχει ακόμη σχηματιστεί ένα συγκροτημένο και πειστικό μπλοκ εξουσίας.

Το ΠΑΣΟΚ και η ΕΛ.ΑΣ. εμφανίζονται να διεκδικούν την ίδια πολιτική δεξαμενή, ενώ οι ηγεσίες τους έχουν επιλέξει μια γραμμή αμοιβαίας σύγκρουσης.

Αντί να επεξεργάζονται πεδία προγραμματικής σύγκλισης, να δημιουργούν κοινή πίεση προς την κυβέρνηση και να διαμορφώνουν ένα πειστικό σενάριο εναλλαγής στην εξουσία, επενδύουν σε μια μάχη για το ποιος θα κατοχυρώσει τον ρόλο της βασικής αντιπολιτευτικής δύναμης.

Αυτό αποκαλύπτει και το βαθύτερο πολιτικό πρόβλημα: η πρώτη προτεραιότητα δεν φαίνεται να είναι η ήττα της Νέας Δημοκρατίας, αλλά η επικράτηση του ενός αντιπολιτευτικού πόλου απέναντι στον άλλον.

Η πρόσφατη συνέντευξη του Αλέξη Τσίπρα στο in.gr εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη στρατηγική επανατοποθέτησης.

Ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί από τη μία πλευρά να κρατήσει σε πολιτική αναμονή στελέχη που προέρχονται από τον πρώην ΣΥΡΙΖΑ και από την άλλη να προσεγγίσει ψηφοφόρους της παραδοσιακής Κεντροαριστεράς που είχαν κινηθεί προς τον ίδιο το 2015 και στη συνέχεια επέστρεψαν ή αποστασιοποιήθηκαν.

Μέχρι στιγμής, όμως, δεν έχει παρουσιάσει σαφές σχέδιο δημοκρατικής συνεργασίας. Αντίθετα, εμφανίζεται να διεκδικεί αυτόνομη πολιτική κυριαρχία στον χώρο και να αντιμετωπίζει τις υπόλοιπες δυνάμεις περισσότερο ως ανταγωνιστές παρά ως πιθανούς εταίρους.

Αντίστοιχα, ο Νίκος Ανδρουλάκης επιμένει να ταυτίζει σε μεγάλο βαθμό την ευρύτερη Δημοκρατική Παράταξη με τα όρια του ΠΑΣΟΚ, χωρίς να έχει διαμορφώσει πειστικό σχέδιο συνεργασιών με όμορες πολιτικές δυνάμεις.

Η κατάσταση αυτή οδηγεί και τους δύο σε στρατηγικό αδιέξοδο.

Η Νέα Δημοκρατία διαθέτει μεγαλύτερους οικονομικούς πόρους, κυβερνητικό μηχανισμό, θεσμική ισχύ, ισχυρή πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης και αυξημένες δυνατότητες αξιοποίησης των ψηφιακών πλατφορμών και της τεχνητής νοημοσύνης στην πολιτική επικοινωνία.

Διαθέτει επίσης εμπειρία διακυβέρνησης και σημαντικές διεθνείς διασυνδέσεις, στοιχεία που προσφέρουν στον Κυριάκο Μητσοτάκη πλεονέκτημα σε τομείς στους οποίους οι αντίπαλοί του δυσκολεύονται να εμφανίσουν αντίστοιχη παρουσία.

Η κριτική για τα σκάνδαλα, τις κυβερνητικές αστοχίες και τις κοινωνικές συνέπειες της οικονομικής πολιτικής παραμένει ισχυρή, όμως από μόνη της δεν δημιουργεί εναλλακτική πρόταση εξουσίας.

Για να υπάρξει πραγματική απειλή προς τη Νέα Δημοκρατία απαιτούνται πολιτικός συντονισμός, πρόσωπα με κυβερνητική επάρκεια, προγραμματικές συγκλίσεις και δυνατότητα να παρουσιαστεί ένα αξιόπιστο σχήμα διακυβέρνησης.

Αυτή τη στιγμή, αντί για κάτι τέτοιο, οι πολίτες παρακολουθούν μια σύγκρουση ανάμεσα σε δύο αντιπολιτευτικούς πόλους που προσπαθούν να δελεάσουν ο ένας τους ψηφοφόρους του άλλου.

Οι λεγόμενες «σκιώδεις κυβερνήσεις» δεν έχουν καταφέρει να παρουσιάσουν μια πειστική ομάδα στελεχών ικανή να αντιπαρατεθεί συστηματικά με το κυβερνητικό επιτελείο, ενώ μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης καταναλώνεται σε εσωτερικές αντιδικίες.

Παράλληλα, τόσο ο Αλέξης Τσίπρας όσο και ο Νίκος Ανδρουλάκης βρίσκονται αντιμέτωποι με το γεγονός ότι οι σημερινές εκλογικές τους επιδόσεις παραμένουν χαμηλότερες από τις προσδοκίες που οι ίδιοι έχουν καλλιεργήσει.

Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα δεν έχει μέχρι στιγμής συνοδευτεί από πρόταση για έναν ευρύτερο δημοκρατικό συνασπισμό. Η στρατηγική του φαίνεται να βασίζεται στην ιδέα ότι μπορεί να επιβληθεί στον χώρο και στη συνέχεια να διαμορφώσει τους όρους των συνεργασιών.

Το ΠΑΣΟΚ, από την πλευρά του, παρότι διαθέτει σημαντικό αριθμό έμπειρων στελεχών, εξακολουθεί να εμφανίζεται εγκλωβισμένο στη λογική της αυτάρκειας και της αυτόνομης πορείας.

Σε αυτή την αντιπαράθεση η κυβέρνηση παρακολουθεί τους αντιπάλους της να αποδυναμώνουν ο ένας τον άλλον.

Κάθε δημόσια σύγκρουση ανάμεσα στον Τσίπρα και τον Ανδρουλάκη μειώνει την πιθανότητα κοινής πολιτικής πίεσης προς το Μέγαρο Μαξίμου. Κάθε διαμάχη για τη δεύτερη θέση μετατοπίζει τη συζήτηση από την πρώτη. Και κάθε προσωπική επίθεση ανάμεσα στους δύο χώρους κάνει περισσότερο δύσκολη οποιαδήποτε μελλοντική συνεργασία.

Η πραγματική πολιτική ειρωνεία είναι ότι δύο αρχηγοί που δηλώνουν ότι επιδιώκουν την ανατροπή του Κυριάκου Μητσοτάκη καταλήγουν, με τη στρατηγική τους, να διευκολύνουν την πολιτική του επιβίωση.

Ειδικά ο Αλέξης Τσίπρας έχει ήδη ιστορικά προσφέρει στον σημερινό πρωθυπουργό το πλεονέκτημα μιας περιόδου κατά την οποία η αντιπολίτευση δεν κατάφερε να μετατρέψει την κοινωνική φθορά της κυβέρνησης σε πολιτική ανατροπή.

Αντίστοιχη κατάληξη κινδυνεύει να έχει και η σημερινή σύγκρουση, εφόσον οι δύο χώροι συνεχίσουν να επενδύουν σε παροχολογία, μονοθεματική αντιπολίτευση και αμοιβαία φθορά.

Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι η συρρίκνωση και των δύο, με τη δεύτερη θέση να καταλήγει τελικά σε ποσοστό που δεν θα απειλεί ουσιαστικά την πρωτιά της Νέας Δημοκρατίας.

Σε ένα τέτοιο σκηνικό, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν χρειάζεται να πανηγυρίζει δημόσια. Του αρκεί να βλέπει τους αντιπάλους του να κάνουν μόνοι τους τη δουλειά που θα ήθελε να κάνει ο ίδιος.

Και τότε η παλιά πολιτική αρχή αποκτά ξανά πλήρες νόημα: όταν έχεις απέναντί σου αντιπάλους που πολεμούν περισσότερο μεταξύ τους παρά εσένα, το μόνο που μένει είναι να παρακολουθείς τη σύγκρουση και να εισπράττεις το πολιτικό όφελος.