ΤτΕ: Καμπανάκι για 10 δισ. ευρώ και έργα που μπορεί να περάσουν στον Προϋπολογισμό

Σοβαρό προειδοποιητικό σήμα για την πορεία του Ταμείου Ανάκαμψης εκπέμπει η Τράπεζα της Ελλάδος, φέρνοντας στο προσκήνιο ένα δυσμενές σενάριο που αγγίζει ευθέως την κυβερνητική διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων. Με τις προθεσμίες να πιέζουν ασφυκτικά και τις καθυστερήσεις να συσσωρεύονται, έργα που έχουν ήδη συμβασιοποιηθεί κινδυνεύουν να μη χρηματοδοτηθούν τελικά από την Ευρωπαϊκή Ένωση και να περάσουν στον κρατικό Προϋπολογισμό.

Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί απλή τεχνική εκκρεμότητα. Αν επιβεβαιωθεί, θα σημαίνει ότι ο λογαριασμός για έργα που σχεδιάστηκαν με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση θα μεταφερθεί στους εθνικούς πόρους. Δηλαδή, οι Έλληνες φορολογούμενοι θα κληθούν να καλύψουν το κόστος καθυστερήσεων, αστοχιών και κακού σχεδιασμού, σε μια περίοδο που ήδη σηκώνουν το βάρος της ακρίβειας, της υπερφορολόγησης και των δημοσιονομικών περιορισμών.

Στην Έκθεση Νομισματικής Πολιτικής 2025-2026, η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι η απορρόφηση των υπολειπόμενων 10 δισ. ευρώ έως το τέλος Δεκεμβρίου του 2026 προϋποθέτει την ολοκλήρωση των σχετικών οροσήμων και στόχων έως τις 31 Αυγούστου 2026. Ο χρόνος είναι εξαιρετικά περιορισμένος και το εγχείρημα χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα δύσκολο.

Η ΤτΕ χαρακτηρίζει την προσπάθεια «εξαιρετικά φιλόδοξη», διατύπωση που στην πραγματικότητα περιγράφει μια κατάσταση υψηλού κινδύνου. Η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με την πιθανότητα να έχει ενεργές συμβάσεις και έργα σε εξέλιξη, χωρίς όμως να έχει εξασφαλιστεί η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση που είχε υπολογιστεί στον αρχικό σχεδιασμό.

Τα 10 δισ. ευρώ και ο κίνδυνος μεταφοράς στον Προϋπολογισμό

Το ποσό που απομένει προς απορρόφηση είναι τεράστιο. Τα 10 δισ. ευρώ δεν είναι λογιστική λεπτομέρεια, αλλά δημοσιονομικό μέγεθος που αντιστοιχεί σχεδόν σε τέσσερις ετήσιους ΕΝΦΙΑ ή σε κατάργηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης σε βενζίνη και diesel κίνησης για περίπου τρία χρόνια. Η απώλεια ή η μεταφορά τέτοιας χρηματοδότησης στους εθνικούς πόρους θα δημιουργούσε σοβαρή πίεση στα δημόσια οικονομικά.

Το κρίσιμο σημείο της παρέμβασης της Τράπεζας της Ελλάδος αφορά τα έργα που έχουν ήδη συμβασιοποιηθεί, κυρίως στο σκέλος των επιχορηγήσεων. Αν οι σχετικοί ευρωπαϊκοί πόροι δεν εισπραχθούν εγκαίρως, τα έργα αυτά ενδέχεται να ενταχθούν στο εθνικό Πρόγραμμα Δημόσιων Επενδύσεων και να πληρωθούν από τον Προϋπολογισμό.

Με καθαρούς όρους, ο λογαριασμός δεν εξαφανίζεται. Απλώς αλλάζει πηγή χρηματοδότησης. Αντί να καλυφθεί από τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης, θα περάσει στους εθνικούς πόρους, περιορίζοντας τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο για κοινωνικές παροχές, φορολογικές ελαφρύνσεις, δημόσιες επενδύσεις ή άλλες ανάγκες της οικονομίας.

Η προειδοποίηση αυτή είναι ιδιαίτερα βαριά για την κυβέρνηση, η οποία έχει παρουσιάσει το Ταμείο Ανάκαμψης ως κεντρικό εργαλείο μετασχηματισμού της χώρας. Εάν μέρος των έργων καταλήξει να πληρωθεί από τον εθνικό κορβανά, τότε το αφήγημα της επιτυχούς αξιοποίησης των ευρωπαϊκών πόρων θα δεχθεί ισχυρό πλήγμα.

Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη πολιτική σημασία, επειδή η κυβέρνηση επικαλείται σταθερά τη δημοσιονομική πειθαρχία για να περιορίσει κοινωνικές δαπάνες ή να μεταθέσει φορολογικές ελαφρύνσεις. Αν την ίδια στιγμή χρειαστεί να καλύψει από τον Προϋπολογισμό έργα που έπρεπε να έχουν πληρωθεί από ευρωπαϊκά κονδύλια, τότε οι πολίτες θα πληρώσουν διπλά: και μέσω των φόρων και μέσω των χαμένων ευκαιριών.

Αναθεωρήσεις, καθυστερήσεις και πολιτική ευθύνη

Δεν είναι τυχαίο ότι τον Μάιο του 2026 η Ελλάδα κατέθεσε το τέταρτο αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Η νέα αναθεώρηση περιλαμβάνει αλλαγές σε ορόσημα και στόχους, καθώς και αντικατάσταση έργων με βάση το στάδιο υλοποίησής τους.

Η εικόνα είναι σαφής. Η χώρα επιχειρεί να σώσει την απορρόφηση μετακινώντας ή αντικαθιστώντας έργα που δεν προχωρούν με τον απαιτούμενο ρυθμό. Μια τέτοια κίνηση μπορεί να είναι αναγκαία για να μη χαθούν πόροι, ταυτόχρονα όμως αποτελεί παραδοχή πίεσης και προβλημάτων στην εκτέλεση του σχεδίου.

Όταν ένα πρόγραμμα τέτοιου μεγέθους χρειάζεται διαδοχικές αναθεωρήσεις λίγο πριν από την τελική ευθεία, η ευθύνη δεν μπορεί να αποδοθεί γενικά και αόριστα στη γραφειοκρατία. Αφορά τον κυβερνητικό σχεδιασμό, την εποπτεία, τον συντονισμό των φορέων και την ικανότητα του κρατικού μηχανισμού να υλοποιεί εγκαίρως όσα εξαγγέλλονται.

Η Τράπεζα της Ελλάδος δεν χρησιμοποιεί ρητά τον όρο «plan b», όμως τον περιγράφει στην πράξη. Αν οι ευρωπαϊκοί πόροι δεν εισπραχθούν, τα έργα θα πρέπει να αναζητήσουν χρηματοδότηση από άλλες πηγές, είτε εθνικές είτε ευρωπαϊκές, όπως το υπό διαπραγμάτευση Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ε.Ε. για την περίοδο 2028-2034, το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων.

Η αναφορά αυτή δείχνει ότι το πρόβλημα δεν τελειώνει με την τυπική λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης. Αν υπάρχουν έργα και μεταρρυθμίσεις που δεν ολοκληρωθούν εγκαίρως, η χώρα θα αναγκαστεί να αναζητήσει εναλλακτικούς διαύλους χρηματοδότησης, μεταφέροντας την πίεση στην επόμενη προγραμματική περίοδο.

Το ζήτημα είναι πλέον καθαρά πολιτικό. Η κυβέρνηση οφείλει να παρουσιάσει πλήρη εικόνα για το ποια έργα κινδυνεύουν, ποια ορόσημα παραμένουν ανοιχτά, ποιες συμβάσεις μπορεί να μείνουν χωρίς ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και ποιο είναι το πραγματικό δημοσιονομικό ρίσκο για τον Προϋπολογισμό.

Χωρίς διαφάνεια, η υπόθεση του Ταμείου Ανάκαμψης κινδυνεύει να εξελιχθεί σε ακόμη ένα πεδίο όπου οι επιτυχίες διαφημίστηκαν προκαταβολικά, οι καθυστερήσεις υποβαθμίστηκαν και ο τελικός λογαριασμός φορτώθηκε στην κοινωνία. Η χώρα δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει πόρους που παρουσιάστηκαν ως ιστορική ευκαιρία για την οικονομία.

Η προειδοποίηση της Τράπεζας της Ελλάδος λειτουργεί ως θεσμικό καμπανάκι. Αν τα 10 δισ. ευρώ δεν απορροφηθούν εγκαίρως και αν έργα του Ταμείου Ανάκαμψης περάσουν τελικά στον Προϋπολογισμό, τότε δεν θα πρόκειται για απλή αστοχία χρονοδιαγράμματος. Θα πρόκειται για κυβερνητική αποτυχία με συγκεκριμένο κόστος, συγκεκριμένες ευθύνες και συγκεκριμένους αποδέκτες: τους φορολογούμενους πολίτες.