Wild swimming: Πότε το κολύμπι σε ποτάμια και λίμνες γίνεται επικίνδυνο

Το κολύμπι σε ποτάμια και λίμνες, γνωστό διεθνώς ως wild swimming, κερδίζει συνεχώς έδαφος τα τελευταία χρόνια σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, οι ΗΠΑ και η Αυστραλία. Η επαφή με το φυσικό υδάτινο περιβάλλον συνδέεται με οφέλη για την ψυχική υγεία, τη χαλάρωση και τη μείωση του άγχους, ωστόσο οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι κίνδυνοι για την υγεία δεν πρέπει να υποτιμώνται.

Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο μετά από ισχυρές βροχοπτώσεις ή σε περιοχές όπου καταλήγουν λύματα, αστικές απορροές και αγροτικά απόβλητα. Οι υγειονομικές αρχές εκδίδουν συχνά προειδοποιήσεις για ρύπανση και ασθένειες που συνδέονται με φυσικά ύδατα, θέτοντας το κρίσιμο ερώτημα πόσο ασφαλές είναι τελικά το κολύμπι σε ποτάμια και λίμνες.

Η εικόνα των μεγάλων ευρωπαϊκών ποταμών έχει αλλάξει αισθητά σε σχέση με το παρελθόν. Πριν από σχεδόν δύο αιώνες, οι υψηλές θερμοκρασίες και η βαριά ρύπανση του Τάμεση προκάλεσαν στο Λονδίνο τη λεγόμενη «Μεγάλη Δυσωδία», οδηγώντας σε μεγάλες παρεμβάσεις στο αποχετευτικό σύστημα της πόλης.

Σήμερα, ο Τάμεσης προσελκύει καθημερινά κολυμβητές, ενώ ανάλογη εικόνα καταγράφεται σε ποτάμια όπως ο Σηκουάνας, ο Δούναβης και ο Χάντσον. Στη Βασιλεία της Ελβετίας, η κολύμβηση στον Ρήνο έχει ενταχθεί στην καθημερινότητα, με τους κατοίκους να χρησιμοποιούν ειδικά αδιάβροχα σακίδια για τα προσωπικά τους αντικείμενα.

Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει μεγάλες επενδύσεις για τη βελτίωση της ποιότητας των υδάτων. Το Παρίσι διέθεσε περίπου 1,4 δισ. ευρώ για τον καθαρισμό του Σηκουάνα, δημιουργώντας τεράστια υπόγεια δεξαμενή στο Οστερλίτζ, χωρητικότητας περίπου 50.000 κυβικών μέτρων, ώστε να συγκρατούνται τα όμβρια ύδατα πριν καταλήξουν στον ποταμό.

Αντίστοιχα, στο Λονδίνο, ο υπόγειος αγωγός Tideway, μήκους περίπου 25 χιλιομέτρων, μπορεί να αποθηκεύσει περίπου 1,6 εκατ. κυβικά μέτρα λυμάτων και βρόχινου νερού, πριν αυτά οδηγηθούν σε εγκαταστάσεις επεξεργασίας. Παράλληλα, αυξάνεται σταδιακά ο αριθμός των περιοχών που αναγνωρίζονται επισήμως ως κατάλληλες για κολύμβηση.

Γιατί η βροχή κάνει το νερό πιο επικίνδυνο

Παρά τις βελτιώσεις στις υποδομές, μία έντονη καλοκαιρινή καταιγίδα μπορεί να ανατρέψει μέσα σε λίγες ώρες την καλή εικόνα των μετρήσεων. Σύμφωνα με το BBC, στις ΗΠΑ τα όμβρια ύδατα και οι υπερχειλίσεις των αποχετευτικών δικτύων αποτελούν βασικές πηγές ρύπανσης που οδηγούν σε προειδοποιήσεις ή ακόμη και σε κλείσιμο παραλιών και λιμνών.

Η καθηγήτρια Περιβαλλοντικής Μικροβιολογίας του Πανεπιστημίου του Σέφιλντ, Ιζαμπέλ Ντουτερέλο Σολέρ, εξηγεί ότι μετά από ισχυρές βροχοπτώσεις τα αστικά ποτάμια είναι συνήθως μικροβιολογικά ακατάλληλα για κολύμβηση για διάστημα από 24 έως 72 ώρες.

Ο λόγος είναι οι υπερχειλίσεις λυμάτων, οι απορροές από δρόμους και αγροτικές εκτάσεις, καθώς και η ανατάραξη των ιζημάτων στον πυθμένα. Όταν πέφτει υπερβολική βροχή, τα αποχετευτικά συστήματα μπορεί να υπερφορτωθούν και να διοχετεύσουν νερό αναμεμειγμένο με λύματα απευθείας σε ποτάμια, ώστε να αποφευχθεί η επιστροφή λυμάτων σε κατοικίες ή η υπερφόρτωση των μονάδων επεξεργασίας.

Σε φυσικά ύδατα έχουν καταγραφεί επιδημίες λοιμωδών νοσημάτων, με τον μεγαλύτερο κίνδυνο να συνδέεται με την κατάποση νερού. Οι επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι όσο μεγαλύτερη είναι η επαφή με το νερό και όσο περισσότερη ποσότητα καταπίνεται, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος γαστρεντερικών λοιμώξεων.

Υψηλότερα ποσοστά κινδύνου καταγράφονται σε δραστηριότητες όπως το σέρφινγκ, το coasteering και το ακραίο καγιάκ, όπου η επαφή με το νερό είναι πιο έντονη. Τα παιδιά θεωρούνται πιο ευάλωτα, καθώς κατά την κολύμβηση καταπίνουν συνήθως μεγαλύτερες ποσότητες νερού σε σχέση με τους ενήλικες.

Οι περισσότερες λοιμώξεις προκαλούν διάρροια, κοιλιακές κράμπες ή ήπια γαστρεντερικά συμπτώματα που υποχωρούν σχετικά γρήγορα. Ωστόσο, ορισμένα παθογόνα μπορεί να είναι πολύ πιο επικίνδυνα και να οδηγήσουν σε σοβαρές επιπλοκές.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η λεπτοσπείρωση, βακτηριακή νόσος που μεταδίδεται μέσω των ούρων τρωκτικών και κτηνοτροφικών ζώων. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε πολυοργανική ανεπάρκεια ή θάνατο. Αν και παραμένει σχετικά σπάνια στις εύκρατες χώρες, έχουν καταγραφεί επιδημίες μεταξύ αθλητών τριάθλου στο Ηνωμένο Βασίλειο που κολυμπούσαν σε ανοιχτά νερά.

Οι υπηρεσίες δημόσιας υγείας συνιστούν την αποφυγή πλημμυρισμένων περιοχών και σημείων όπου υπάρχουν τρωκτικά. Παράλληλα, προτείνουν να αποφεύγεται η κατάποση νερού, να γίνεται ντους μετά το κολύμπι, να καλύπτονται εκδορές και τραύματα πριν από την είσοδο στο νερό και να ζητείται ιατρική συμβουλή αν εμφανιστούν πυρετός, ρίγος ή πονοκέφαλος μετά από κολύμπι σε ποτάμι.

Κυανοβακτήρια, ανθεκτικά μικρόβια και ασφαλής επιλογή σημείου

Τα θερμά και αργά κινούμενα τμήματα ποταμών και λιμνών ευνοούν την ανάπτυξη κυανοβακτηρίων, γνωστών και ως γαλαζοπράσινα φύκια. Οι οργανισμοί αυτοί μπορούν να απελευθερώνουν τοξίνες που προκαλούν ερεθισμούς στο δέρμα και στα μάτια, ενώ σε σπανιότερες περιπτώσεις ενδέχεται να επηρεάσουν το ήπαρ ή το νευρικό σύστημα.

Ένας ακόμη κίνδυνος αφορά την παρουσία βακτηρίων ανθεκτικών στα αντιβιοτικά. Έρευνες έχουν δείξει ότι όσοι κάνουν συστηματικά σέρφινγκ έχουν περισσότερες πιθανότητες να φέρουν στο έντερό τους ανθεκτικά στελέχη του βακτηρίου Escherichia coli, σε σχέση με άτομα που δεν ασχολούνται με το άθλημα.

Η περιβαλλοντική μικροβιολόγος του Βρετανικού Κέντρου Οικολογίας και Υδρολογίας, Ίζομπελ Στάντον, επισημαίνει ότι ανθεκτικά βακτήρια υπάρχουν στα ποτάμια και πιθανότατα προέρχονται από πηγές ρύπανσης, όπως εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων. Η Ιζαμπέλ Ντουτερέλο Σολέρ τονίζει ότι η μικροβιακή αντοχή μπορεί να κάνει οποιαδήποτε λοίμωξη δυσκολότερη στη θεραπεία.

Οι ειδικοί συνιστούν να αποφεύγεται το κολύμπι τις ημέρες που ακολουθούν έντονες βροχές ή καταιγίδες. Οι λουόμενοι πρέπει επίσης να ελέγχουν την εικόνα του νερού πριν μπουν. Θολό ή καφέ νερό, αφροί, επιφανειακές επικαθίσεις, πρασινωπό χρώμα, έντονη μυρωδιά λυμάτων ή χημικών και νεκρά ψάρια αποτελούν σαφείς ενδείξεις αυξημένου κινδύνου.

Πιο ασφαλείς θεωρούνται οι περιοχές που βρίσκονται μακριά από εκροές λυμάτων, μαρίνες και αγροτικές εκτάσεις με κτηνοτροφική δραστηριότητα. Σημαντικό είναι επίσης να υπάρχει εύκολη είσοδος και έξοδος από το νερό, ώστε να αποφεύγονται ατυχήματα ή εγκλωβισμοί.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται όσοι έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, είναι ήδη άρρωστοι, έχουν ανοιχτές πληγές ή σκοπεύουν να κολυμπήσουν με παιδιά. Πέρα από τη ρύπανση, κινδύνους δημιουργούν και τα κρύα νερά, τα ισχυρά ρεύματα και η κολύμβηση σε απομονωμένα σημεία χωρίς την παρουσία άλλων ατόμων.

Το βασικό συμπέρασμα των ειδικών δεν είναι ότι τα ποτάμια και οι λίμνες πρέπει να αποφεύγονται. Το μήνυμα είναι ότι το κολύμπι στη φύση απαιτεί σωστό χρονισμό, παρατήρηση των συνθηκών και γνώση της περιοχής. Η απόλαυση του wild swimming μπορεί να συνδυαστεί με ασφάλεια, εφόσον οι πολίτες δεν αγνοούν τους κινδύνους που δεν φαίνονται πάντα στην επιφάνεια του νερού.