Ζελένσκι - Τραμπ: Σύγκρουση για την ενεργειακή εκεχειρία

Η γεωπολιτική σκακιέρα της Ανατολικής Ευρώπης αναδιατάσσεται δραματικά, καθώς ο Πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, και ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, βρίσκονται σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης. Σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg, ο ένοικος του Λευκού Οίκου αξιολογεί πλέον τον πόλεμο στην Ουκρανία πρωτίστως μέσα από το πρίσμα των τιμών της ενέργειας, μια στρατηγική επιλογή που καθορίζεται άμεσα από τις επερχόμενες ενδιάμεσες αμερικανικές εκλογές. Η Ουάσινγκτον φαίνεται να επιδιώκει μια ταχεία αποκλιμάκωση των τιμών των καυσίμων, ασκώντας παράλληλα πιέσεις στο Κίεβο να αναστείλει τις επιθέσεις σε ρωσικές ενεργειακές υποδομές.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Ντόναλντ Τραμπ προκάλεσε αίσθηση ανακοινώνοντας αιφνιδιαστικά μια «ενεργειακή εκεχειρία» μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Παράλληλα, ασκεί εντονότατες πιέσεις στην ουκρανική ηγεσία να σταματήσει τους βομβαρδισμούς κατά ρωσικών διυλιστηρίων πετρελαίου, ενώ υπερασπίζεται σθεναρά μια αμφιλεγόμενη συμφωνία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν για τις εξαγωγές ντίζελ. Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται ως προσπάθεια της αμερικανικής κυβέρνησης να εξασφαλίσει σταθερή ροή καυσίμων στις διεθνείς αγορές, προκειμένου να αποτρέψει περαιτέρω αναταράξεις στην αμερικανική οικονομία.

Απαντώντας στην ανάρτηση Τραμπ για την εκεχειρία, ο Ζελένσκι δήλωσε πρόθυμος να την αποδεχθεί, υπό τον όρο όμως να πράξει το ίδιο και η Ρωσία —επαναλαμβάνοντας τη σταθερή του θέση— εκφράζοντας παράλληλα έντονες επιφυλάξεις για την αξιοπιστία της συμφωνίας. «Η Ουκρανία υποστηρίζει την εκεχειρία και είναι σημαντικό να την υποστηρίξει και η Ρωσία», ανέφερε σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης ο Ουκρανός Πρόεδρος, προσθέτοντας ότι τελεί «εν αναμονή λεπτομερειών» από την πλευρά των ΗΠΑ.

Ωστόσο, όσο το Κίεβο συνεχίζει να απαντά στη ρωσική εισβολή στοχεύοντας διυλιστήρια, ο Ζελένσκι κινδυνεύει να προκαλέσει την έντονη δυσαρέσκεια του Τραμπ. Ενδεχόμενη ρήξη εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την Ουκρανία, καθώς εξαρτάται άμεσα από τις αγορές αμερικανικών όπλων που χρηματοδοτούνται από συμμάχους του ΝΑΤΟ, αλλά και από την ανταλλαγή πληροφοριών από την Ουάσινγκτον, την ώρα που βρίσκεται αντιμέτωπη με οξεία οικονομική στενότητα ενόψει του πέμπτου χειμώνα του πολέμου.

Τεταμένες σχέσεις και τελεσίγραφα στο Μαϊάμι

Μία ημέρα πριν ανακοινώσει την «ενεργειακή εκεχειρία» —τη δεύτερη μέσα σε δύο μήνες— ο Τραμπ εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά του Ζελένσκι, αφήνοντας υπονοούμενα ακόμη και για παραίτησή του, σύμφωνα με το Bloomberg. Την Παρασκευή, μετά τη συμφωνία Τραμπ - Πούτιν για το ντίζελ, Ουκρανοί διαπραγματευτές διέκοψαν απότομα τις συνομιλίες τους στο Μαϊάμι με Αμερικανούς απεσταλμένους, σύμφωνα με πηγές που διατήρησαν την ανωνυμία τους.

Στη συνάντηση αυτή, η αμερικανική αντιπροσωπεία —υπό τον γαμπρό του Τραμπ, Τζάροντ Κούσνερ, και τον ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ— υπογράμμισε στους Ουκρανούς αξιωματούχους ότι οι ΗΠΑ παραμένουν ισχυρός εταίρος, παρέχοντας πυρομαχικά και πληροφορίες. Ως εκ τούτου, όπως ειπώθηκε, η Ουκρανία δεν θα πρέπει να προβαίνει σε ενέργειες που επιβαρύνουν τους Αμερικανούς καταναλωτές, όπως τα πλήγματα σε διυλιστήρια.

Σύμφωνα με πηγές τις οποίες επικαλέστηκε πρώτος η εφημερίδα Financial Times, η επισήμανση αυτή εκλήφθηκε ως έμμεση απειλή για διακοπή της παροχής πληροφοριών στο Κίεβο. Παράλληλα, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι που ήταν παρόντες στη συνάντηση δήλωσαν ότι δεν είχαν καμία προειδοποίηση για την επικείμενη συμφωνία ΗΠΑ - Ρωσίας για το ντίζελ.

Το πολιτικό ρίσκο του Τραμπ και τα αντίμετρα του Κιέβου

Ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, η κυβέρνηση Τραμπ παλεύει να συγκρατήσει τις αυξανόμενες τιμές των καυσίμων, οι οποίες έχουν επιβαρύνει σημαντικά αγρότες και μεταφορείς. Εντούτοις, η συμφωνία με τη Μόσχα για τη διοχέτευση ρωσικού ντίζελ στις διεθνείς αγορές ενδέχεται να προκαλέσει ισχυρές γεωπολιτικές αναταράξεις, χωρίς καν να εξασφαλίζει επαρκή προσφορά για ουσιαστική μείωση των τιμών.

Η κίνηση αυτή έχει ξεσηκώσει κύμα αντιδράσεων και στο αμερικανικό Κογκρέσο. Επτά γερουσιαστές (τέσσερις Ρεπουμπλικανοί και τρεις Δημοκρατικοί) τόνισαν σε κοινή τους δήλωση ότι το Κογκρέσο έχει απαγορεύσει τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας από το 2022, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία παράνομη.

Την ίδια στιγμή, ύστερα από χρόνια καταστροφικών ρωσικών αεροπορικών επιδρομών, η Ουκρανία έχει αναπτύξει μια αποτελεσματική στρατηγική πλήγματος ευαίσθητων υποδομών της ρωσικής οικονομίας με μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) μεγάλου βεληνεκούς, με στόχο να αποδυναμώσει τη δυνατότητα του Κρεμλίνου να χρηματοδοτεί τον πόλεμο.

Τα συστήματα αυτά ανάγκασαν το Κρεμλίνο να καταβάλει γενναίες επιδοτήσεις στις εταιρείες πετρελαίου για να καλύψουν την εγχώρια αγορά και να απαγορεύσει τις εξαγωγές ντίζελ —εξέλιξη που εγείρει ερωτήματα για το αν η Μόσχα μπορεί να τηρήσει τη συμφωνία με τον Τραμπ. Το Σάββατο, πάντως, η Ρωσία ήρε εν μέρει την απαγόρευση, διοχετεύοντας 500.000 τόνους καυσίμου στις διεθνείς αγορές.

Στα άκρα οι σχέσεις Ουάσινγκτον - Κιέβου

Οι εντάσεις μεταξύ του Αμερικανού Προέδρου και του Βολοντίμιρ Ζελένσκι αποτελούν σύνηθες φαινόμενο από την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Πέρυσι, οι δύο ηγέτες είχαν θερμό επεισόδιο στο Οβάλ Γραφείο σε δημόσια θέα, εξαιτίας των διαφωνιών τους για τη στρατηγική του πολέμου, γεγονός που οδήγησε σε προσωρινή αναστολή της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας και της ανταλλαγής πληροφοριών. Αν και η συνεργασία αποκαταστάθηκε σύντομα, οι νέες λεκτικές επιθέσεις του Τραμπ καθιστούν την κατάσταση ακόμη πιο επικίνδυνη πολιτικά για το Κίεβο.

Όπως επισημαίνει η Φιόνα Χιλ, πρώην ανώτατη σύμβουλος για θέματα Ρωσίας στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ και νυν αναλύτρια στο Ινστιτούτο Brookings: «Εάν ο Τραμπ αρχίσει να εμπλέκεται ενεργά στην εσωτερική πολιτική σκηνή της Ουκρανίας, προκαλώντας ουσιαστικά πολιτική υπονόμευση, μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερη ζημιά». Παρά το γεγονός ότι ο Ζελένσκι έχει αποδείξει στο παρελθόν ότι μπορεί να προβάλει αντιστάσεις, μια νέα σύγκρουση ενδέχεται να αποβεί μοιραία καθώς η χώρα εισέρχεται στον πέμπτο χειμώνα του πολέμου.

Στρατιωτικό αδιέξοδο και οικονομική ασφυξία

Η Ουκρανία αντιμετωπίζει χρόνια έλλειψη αμερικανικών πυραύλων αναχαίτισης για τα συστήματα αεράμυνας Patriot —τη μόνη αποτελεσματική της ασπίδα απέναντι σε βαλλιστικούς πυραύλους. Ο ουκρανικός στρατός παραμένει εξαρτημένος από τα αμερικανικά όπλα και τις αμερικανικές πληροφορίες, παρότι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος του οικονομικού βάρους της στρατιωτικής βοήθειας.

Σύμφωνα με την Τζένιφερ Κάβανο, αναλύτρια της δεξαμενής σκέψης Defense Priorities στην Ουάσινγκτον, είναι πιθανό οι ΗΠΑ να διακόψουν την παροχή πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο που χρησιμοποιεί η Ουκρανία για τα συστήματα στα διυλιστήρια. Παράλληλα, θεωρεί μικρή την πιθανότητα να διακοπεί η πρόσβαση στο δορυφορικό δίκτυο Starlink. Ωστόσο, τυχόν πάγωμα των πωλήσεων όπλων μέσω των προγραμμάτων του ΝΑΤΟ θα είχε δραματικές επιπτώσεις, καθώς η Ευρώπη δεν δύναται να αναπληρώσει το κενό.

Στο πεδίο των μαχών, η Ρωσία δεν δείχνει σημεία υπαναχώρησης. Μόνο αυτή την εβδομάδα, η Μόσχα εξαπέλυσε κατά της Ουκρανίας περίπου 1.450 κατευθυνόμενες βόμβες, 75 πυραύλους και πάνω από 1.640 drones εφόδου —με το 60% αυτών να είναι αεριωθούμενα— όπως γνωστοποίησε ο Ζελένσκι. Το Κίεβο βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με Ευρωπαίους εταίρους για την προμήθεια πρόσθετων συστημάτων αεράμυνας.

Πέραν των στρατιωτικών πιέσεων, η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη και με οξύ οικονομικό πρόβλημα. Οι ρωσικές επιθέσεις έχουν διαταράξει τις εξαγωγές μέσω της Μαύρης Θάλασσας, ενώ το ΔΝΤ εκτιμά ότι η Ουκρανία θα βρεθεί αντιμέτωπη με χρηματοδοτικό κενό άνω των 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων έως το 2027. Αυτή την εβδομάδα, το ουκρανικό κοινοβούλιο καλείται να ψηφίσει ένα πακέτο μεταρρυθμίσεων —που περιλαμβάνει το κλείσιμο φορολογικών παραθύρων και τον αυστηρότερο έλεγχο των πολιτικά εκτεθειμένων προσώπων— προκειμένου να διασφαλίσει τη χρηματοδότηση από την ΕΕ και το ΔΝΤ, μέτρα που προκαλούν έντονες αντιδράσεις τόσο στην κοινή γνώμη όσο και στην ελίτ της χώρας.

Η οπτική του Κρεμλίνου

Στη Μόσχα, αξιωματούχοι διατηρούν μικρές ελπίδες ότι ο Τραμπ μπορεί να επιτύχει σύντομα μια συμφωνία τερματισμού του πολέμου με όρους ευνοϊκούς για τον Πούτιν. Παράλληλα, πηγές που βρίσκονται κοντά στο Κρεμλίνο εκφράζουν την έκπληξή τους για τη σφοδρότητα των επιθέσεων του Αμερικανού Προέδρου κατά του Ζελένσκι, σημειώνοντας ωστόσο ότι η επιθετική ρητορική του Τραμπ δεν θα έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα αν δεν συνοδευτεί από διακοπή της στρατιωτικής βοήθειας και των πληροφοριών προς το Κίεβο.

Από την πλευρά του, ο πρώην Πρόεδρος της Ρωσίας και νυν αναπληρωτής πρόεδρος του Συμβουλίου Ασφαλείας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, σε ανάρτησή του στο ρωσικό δίκτυο Max, σχολίασε καυστικά: «Ο Τραμπ; Όπως γνωρίζουμε πολύ καλά, δεν αλλάζει ποτέ τις θέσεις του. Μόνο τα δικά μας παιδιά, οι βαλλιστικοί πύραυλοι και τα drones Geran φέρνουν τη νίκη πιο κοντά».