Στο κλείσιμο του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, του μεγαλύτερου και πιο ιστορικού λιγνιτικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής της Ελλάδας και της νοτιοανατολικής Ευρώπης, προχωρά η ΔΕΗ, στο πλαίσιο της πολιτικής απολιγνιτοποίησης. Η εξέλιξη προκαλεί οργή και έντονη ανησυχία στη Δυτική Μακεδονία, με εργαζόμενους και τοπικούς φορείς να χαρακτηρίζουν την επιλογή αυτή εγκληματική για την ενεργειακή ασφάλεια, την απασχόληση και το μέλλον της περιοχής.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της ΔΕΗ, οι μονάδες του σταθμού, έπειτα από 42 χρόνια λειτουργίας, οδηγούνται σε παύση, χωρίς να αποξηλωθούν άμεσα. Θα παραμείνουν έως τον Μάρτιο του 2027 σε καθεστώς «ψυχρής εφεδρείας», διατηρώντας θεωρητικά τη δυνατότητα επανενεργοποίησης, εφόσον υπάρξει ανάγκη για την κάλυψη κρίσιμων απαιτήσεων του ηλεκτρικού συστήματος.
Η παραμονή σε ψυχρή εφεδρεία, ωστόσο, δεν αλλάζει τον βασικό πυρήνα του σχεδιασμού: την πλήρη παύση της λιγνιτικής δραστηριότητας έως το τέλος του 2026. Η επιλογή αυτή προωθείται σε μια περίοδο διεθνούς ενεργειακής αστάθειας, με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή να προκαλεί νέες πιέσεις στις αγορές ενέργειας και να αναδεικνύει ξανά το ζήτημα της ενεργειακής αυτονομίας των κρατών.
Αντιδράσεις στη Δυτική Μακεδονία και φόβοι για την απασχόληση
Η απόφαση για τον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στη Δυτική Μακεδονία, μια περιοχή που για δεκαετίες στήριξε την ηλεκτροδότηση της χώρας με τεράστιο κοινωνικό, εργασιακό και περιβαλλοντικό κόστος. Εργαζόμενοι, συνδικάτα και αυτοδιοικητικοί φορείς προειδοποιούν ότι η βίαιη απολιγνιτοποίηση απειλεί να αφήσει πίσω της ανεργία, οικονομικό μαρασμό και αβέβαιο παραγωγικό μέλλον.
Το συνδικάτο «Σπάρτακος» ζητά σαφές και δεσμευτικό σχέδιο μετάβασης, διασφάλιση των θέσεων εργασίας και νέες επενδύσεις πριν από την οριστική απόσυρση των λιγνιτικών μονάδων. Το βασικό αίτημα των εργαζομένων είναι να υπάρξει πραγματική προστασία της περιοχής και όχι απλή διαχείριση των συνεπειών μετά το κλείσιμο των εργοστασίων.
Η κυβερνητική πολιτική της απολιγνιτοποίησης εμφανίζεται, για τους τοπικούς φορείς, ως σχέδιο που προχωρά ταχύτερα από τις δυνατότητες της περιοχής να απορροφήσει το πλήγμα. Η Δυτική Μακεδονία καλείται να περάσει στη μεταλιγνιτική εποχή χωρίς να έχουν προηγηθεί επαρκείς εγγυήσεις για τη νέα παραγωγική βάση, την απασχόληση και την ενεργειακή λειτουργία των πόλεων που εξαρτήθηκαν επί δεκαετίες από τις μονάδες της ΔΕΗ.
Ανοιχτό ζήτημα η τηλεθέρμανση της Κοζάνης
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η τύχη της τηλεθέρμανσης Κοζάνης, η οποία από το 1993 συνδέθηκε άμεσα με τη λειτουργία του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου. Για χιλιάδες νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ο σταθμός δεν αποτέλεσε μόνο πηγή ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς στήριξε και τη θέρμανση της πόλης για δεκαετίες.
Η ΔΕΗ εξετάζει εναλλακτικές λύσεις για τη συνέχιση της τροφοδοσίας του συστήματος τηλεθέρμανσης, μέσω νέων ενεργειακών υποδομών, μονάδων φυσικού αερίου και έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι τοπικοί φορείς, όμως, ζητούν συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, τεχνικές δεσμεύσεις και εγγυήσεις ότι η μετάβαση δεν θα μετατραπεί σε νέο βάρος για τους πολίτες.
Το ερώτημα παραμένει κρίσιμο: ποιος θα διασφαλίσει ότι η Κοζάνη δεν θα βρεθεί αντιμέτωπη με αυξημένο κόστος θέρμανσης ή με τεχνικές αστοχίες στη λειτουργία ενός συστήματος που αποτέλεσε βασική κοινωνική υποδομή για την περιοχή; Η απάντηση σε αυτό δεν μπορεί να περιοριστεί σε γενικές αναφορές περί πράσινης μετάβασης.
Το τέλος μιας ενεργειακής εποχής
Ο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου υπήρξε η «ναυαρχίδα» της ΔΕΗ και ένας από τους βασικούς πυλώνες της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας από τη δεκαετία του 1980. Η πρώτη μονάδα τέθηκε σε λειτουργία το 1984 και ακολούθησαν νέες μονάδες το 1985, το 1988, το 1991 και το 1997.
Η συνολική εγκατεστημένη ισχύς του σταθμού ξεπέρασε τα 1.500 MW, καλύπτοντας επί χρόνια σημαντικό μέρος των ενεργειακών αναγκών της Ελλάδας. Η λειτουργία του συνδέθηκε άμεσα με την ανάπτυξη της Δυτικής Μακεδονίας, την απασχόληση χιλιάδων εργαζομένων και τη συγκρότηση μιας ολόκληρης τοπικής οικονομίας γύρω από τη λιγνιτική δραστηριότητα.
Παράλληλα, ο σταθμός βρέθηκε πολλές φορές στο επίκεντρο κινητοποιήσεων για εργασιακά αιτήματα, ζητήματα ασφάλειας, περιβαλλοντικές επιπτώσεις και την ανάγκη εκσυγχρονισμού της ενεργειακής πολιτικής. Η ιστορία του συμπυκνώνει την πορεία της ελληνικής ηλεκτροπαραγωγής, με τα μεγάλα της επιτεύγματα και τις σοβαρές εκκρεμότητες που άφησε πίσω της.
Η 15η Μαΐου 2026 σηματοδοτεί πλέον το τέλος μιας ολόκληρης εποχής για τη λιγνιτική παραγωγή στην Ελλάδα. Για τη Δυτική Μακεδονία, όμως, το κλείσιμο του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου δεν είναι απλώς μια ενεργειακή απόφαση. Είναι βαθύ κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό ορόσημο.
Για πολλούς κατοίκους της περιοχής, το εργοστάσιο υπήρξε κομμάτι της συλλογικής ταυτότητας του τόπου. Η παύση λειτουργίας του ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο, το οποίο θα κριθεί από το αν η Πολιτεία και η ΔΕΗ θα στηρίξουν πραγματικά την περιοχή ή αν η Δυτική Μακεδονία θα πληρώσει μόνη της το τίμημα μιας βεβιασμένης και ανεπαρκώς θωρακισμένης μετάβασης.
