Για ακόμη μία φορά, ο Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε τη γνώριμη διπλή γλώσσα της ισχύος και της «απροθυμίας», δηλώνοντας το βράδυ της Πέμπτης ότι ελπίζει να μη χρειαστεί να διατάξει στρατιωτικά πλήγματα εναντίον του Ιράν. Η δήλωση έγινε στην Ουάσιγκτον, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη κλιμακώσει την πίεση, μετακινώντας ισχυρές αεροναυτικές δυνάμεις προς την περιοχή. Η ρητορική Τραμπ, άλλοτε απειλητική και άλλοτε καθησυχαστική, συνθέτει ένα σκηνικό ελεγχόμενης αστάθειας, όπου η «ελπίδα» λειτουργεί περισσότερο ως επικοινωνιακό άλλοθι παρά ως πραγματική αποκλιμάκωση.
«Είμαστε δυνατοί. Δυνατοί οικονομικά και στρατιωτικά», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος, προσθέτοντας ότι μια ισχυρή αεροναυτική δύναμη κατευθύνεται προς το Ιράν. Η φράση-κλειδί, ωστόσο, ήταν η επαναλαμβανόμενη διαβεβαίωση ότι «θα ήταν εξαιρετικό» αν αυτή η δύναμη δεν χρειαζόταν να χρησιμοποιηθεί. Πρόκειται για μια στρατηγική λεκτική ισορροπία, όπου η απειλή προβάλλεται ως μέσο ειρήνης και η πολεμική προετοιμασία παρουσιάζεται ως πράξη αυτοσυγκράτησης.
Η «διπλωματία των πλοίων» και το μήνυμα προς την Τεχεράνη
Σε ερώτηση δημοσιογράφου για το αν υπήρξαν πρόσφατες ή προγραμματισμένες συνομιλίες με την Τεχεράνη, ο Τραμπ απάντησε καταφατικά, χωρίς ωστόσο να δώσει λεπτομέρειες. Το μήνυμα που, όπως είπε, μετέφερε στους Ιρανούς ήταν ωμό και διπλό: «όχι πυρηνικά» και «σταματήστε να σκοτώνετε διαδηλωτές». Με αυτόν τον τρόπο, η αμερικανική πίεση συνδέει το πυρηνικό ζήτημα με την εσωτερική καταστολή στο Ιράν, υιοθετώντας έναν λόγο ηθικής καταδίκης που συχνά προηγείται ή συνοδεύει στρατιωτικές παρεμβάσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά του Τραμπ στα «πολύ μεγάλα και ισχυρά πλοία» που πλέουν προς το Ιράν. Η παρουσία αεροπλανοφόρων και συνοδευτικών μονάδων δεν αποτελεί απλώς αποτρεπτικό σήμα, αλλά και έμπρακτη δήλωση ετοιμότητας. Το μήνυμα είναι σαφές: η Ουάσιγκτον μιλά για διάλογο, αλλά συνομιλεί με τα κανόνια φορτωμένα. Η ιστορία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής δείχνει ότι τέτοιες κινήσεις σπάνια μένουν χωρίς συνέπειες, ακόμη κι αν τελικά δεν πέσει ούτε ένας πύραυλος.
Η ιρανική απάντηση και ο κίνδυνος ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης
Η απάντηση της Τεχεράνης ήταν άμεση και κάθε άλλο παρά καθησυχαστική. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού στρατού, ταξίαρχος Μοχαμάντ Ακραμινιά, προειδοποίησε ότι σε περίπτωση επίθεσης θα υπάρξει «αμέσως αποφασιστική απάντηση», υπενθυμίζοντας ότι πολλές αμερικανικές βάσεις στην περιοχή βρίσκονται εντός του βεληνεκούς των ιρανικών πυραύλων. Παράλληλα, έκανε λόγο για «σοβαρά τρωτά σημεία» των αμερικανικών αεροπλανοφόρων, λίγες ημέρες μετά την άφιξη του Αβραάμ Λίνκολν στα ανοιχτά του Ιράν.
Η ανταλλαγή δηλώσεων αποκαλύπτει ένα επικίνδυνο παιχνίδι νεύρων, όπου κάθε πλευρά δοκιμάζει τα όρια της άλλης χωρίς να δείχνει διάθεση πραγματικής υποχώρησης. Όταν η «ελπίδα» συνοδεύεται από στόλους και πυραύλους, παύει να είναι ειρηνική πρόθεση και μετατρέπεται σε εργαλείο πίεσης. Το ερώτημα δεν είναι αν οι δύο πλευρές επιθυμούν τον πόλεμο, αλλά αν μπορούν να ελέγξουν την κλιμάκωση σε μια περιοχή όπου ένα λάθος βήμα αρκεί για να ανάψει φωτιά που δύσκολα σβήνει.
