Μαξίμου: Όταν η πολιτική ευθύνη γίνεται επιλεκτική ανοχή

Ο διακριτικός τρόπος με τον οποίο αποβιβάστηκε την περασμένη Τρίτη ο σύμβουλος Ασφαλείας του Πρωθυπουργού, Θάνος Ντόκος, από το κυβερνητικό αεροσκάφος που είχε μόλις προσγειωθεί στο αεροδρόμιο της Άγκυρας, δεν πέρασε απαρατήρητος. Αντίθετα, ήρθε να επιβεβαιώσει τη νέα τακτική του Μεγάρου Μαξίμου απέναντι σε κυβερνητικά και κομματικά στελέχη που βρίσκονται στο επίκεντρο αρνητικής δημοσιότητας.

Στα «γαλάζια» παρασκήνια συζητήθηκε έντονα το τελευταίο διάστημα το πολιτικό «συγχωροχάρτι» που, όπως εκτιμούν ορισμένοι, δόθηκε στον κ. Ντόκο. Η υπόθεση δεν αφορά μόνο το γεγονός ότι έπεσε θύμα Ρώσων φαρσέρ, παραβιάζοντας στην πράξη τα πρωτόκολλα ασφαλείας που επιβάλλει η θέση του. Αφορά και όσα ακούστηκε να λέει στην επίμαχη συνομιλία, τα οποία, κατά τις ίδιες εκτιμήσεις, δεν συμβαδίζουν με τις επίσημες διπλωματικές θέσεις της χώρας.

Η κυβερνητική αντίδραση, ωστόσο, κινήθηκε σε χαμηλούς τόνους. Το γεγονός αυτό προκάλεσε συγκρίσεις με παλαιότερες περιπτώσεις, όταν το Μαξίμου επέλεγε ταχύτατες απομακρύνσεις, αυστηρά μηνύματα και δημόσιες αποστάσεις από πρόσωπα που προκαλούσαν πολιτική ζημιά.

Από τις καρατομήσεις στην ανοχή

Πολλοί στη Νέα Δημοκρατία θυμήθηκαν την περίπτωση του πρώην περιφερειάρχη Αττικής, Γιώργου Πατούλη, ο οποίος έχασε το χρίσμα για την Περιφέρεια Αττικής μετά το ζεϊμπέκικο στο Ζάππειο, σε ημέρα που η χώρα δοκιμαζόταν από μεγάλες πυρκαγιές και βρισκόταν σε πένθος για την πτώση του Canadair στην Κάρυστο και τον θάνατο δύο χειριστών.

Τότε, σύμφωνα με τις διαρροές του Μεγάρου Μαξίμου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ενοχληθεί έντονα από την εικόνα του περιφερειάρχη και αποφάσισε να του αφαιρέσει το ήδη δοσμένο χρίσμα, επιλέγοντας στη θέση του τον Νίκο Χαρδαλιά.

Ήταν η περίοδος κατά την οποία ο πρωθυπουργός εμφανιζόταν να επιβάλλει άμεσες κυρώσεις σε υποθέσεις που προκαλούσαν πολιτική ή ηθική φθορά. Η υπόθεση του βουλευτή Γρεβενών Ανδρέα Πάτση, με την εμπλοκή σε εταιρείες διαχείρισης δανείων, οδήγησε σε απομάκρυνση από την Κοινοβουλευτική Ομάδα της ΝΔ.

Αντίστοιχα, ο Λευτέρης Αυγενάκης βρέθηκε στο επίκεντρο μετά τον προπηλακισμό υπαλλήλου στο αεροδρόμιο, ενώ ο Δημήτρης Κυριαζίδης προκάλεσε αντιδράσεις με σεξιστικά σχόλια κατά της Ζωής Κωνσταντοπούλου. Στην ίδια περίοδο, ο καθηγητής Σπύρος Πνευματικός αποσύρθηκε από το ψηφοδέλτιο της ΝΔ στην Εύβοια μετά τη δήλωσή του για την επιβάρυνση του συστήματος υγείας από καρκινοπαθείς τελικού σταδίου.

Η εικόνα εκείνης της φάσης ήταν σαφής: το Μαξίμου επιχειρούσε να δείξει ότι δεν ανέχεται συμπεριφορές, δηλώσεις ή υποθέσεις που πλήττουν την κυβερνητική εικόνα. Σήμερα, η ίδια αυστηρότητα μοιάζει να έχει υποχωρήσει, ιδίως όταν πρόκειται για πρόσωπα που βρίσκονται πιο κοντά στον σκληρό πυρήνα της εξουσίας.

Οι συγγνώμες του παρελθόντος και τα συγχωροχάρτια του παρόντος

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε στο παρελθόν επιλέξει επανειλημμένα τη δημόσια συγγνώμη ως εργαλείο πολιτικής διαχείρισης κρίσεων. Με αποκορύφωμα την απολογητική συνέντευξη μετά τις μαζικές διαδηλώσεις για την τραγωδία των Τεμπών στις αρχές του 2025, ο πρωθυπουργός άδειασε πολιτικά «γαλάζιους» βουλευτές που είχαν εμποδίσει την έρευνα της εξεταστικής επιτροπής.

Ανάλογη στάση είχε κρατήσει και την περίοδο της πανδημίας. Με αφορμή περιστατικό αστυνομικής βίας στη Νέα Σμύρνη, είχε δηλώσει στη Βουλή, στις 12 Μαρτίου 2021, ότι ως πρωθυπουργός έχει ευθύνη να ζητήσει συγγνώμη από όσους πληγώθηκαν από κρούσματα αστυνομικής βίας.

Στις 9 Αυγούστου 2021, μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές σε Εύβοια και Αττική, σε τηλεοπτικό μήνυμα προς τους πολίτες είχε πει: «Ζητώ συγγνώμη για τις όποιες αδυναμίες υπήρξαν». Το ίδιο μοτίβο επανήλθε πέντε μήνες αργότερα, μετά την κακοκαιρία «Ελπίς» και τον εγκλωβισμό χιλιάδων οδηγών στην Αττική Οδό.

Τον Αύγουστο του 2022, όταν αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο των υποκλοπών και οδηγήθηκαν σε παραίτηση ο τότε γενικός γραμματέας του Πρωθυπουργού και ανιψιός του, Γρηγόρης Δημητριάδης, καθώς και ο διοικητής της ΕΥΠ, Παναγιώτης Κοντολέων, από το Μαξίμου διακινήθηκε η πληροφορία ότι ο κ. Μητσοτάκης έλεγε σε συνεργάτες του πως «οφείλει μια συγγνώμη» στον Νίκο Ανδρουλάκη.

Στις 5 Μαρτίου 2023, με την κοινωνία συγκλονισμένη από την τραγωδία των Τεμπών, ο πρωθυπουργός έγραψε σε ανάρτησή του ότι οφείλει σε όλους και κυρίως στους συγγενείς των θυμάτων μια μεγάλη συγγνώμη. Τη χαρακτήρισε προσωπική συγγνώμη, καθώς και συγγνώμη στο όνομα όλων όσοι κυβέρνησαν τη χώρα τα προηγούμενα χρόνια.

Η διαχείριση του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ κινήθηκε σε διαφορετική γραμμή. Το Μαξίμου προτίμησε τη διάχυση ευθυνών, τις αναφορές σε διαχρονικές παθογένειες και την αποφυγή άμεσης πολιτικής ανάληψης ευθύνης. Για να περιοριστούν οι εντυπώσεις από τους αποκαλυπτικούς διαλόγους, απομακρύνθηκαν από την κυβέρνηση οι εμπλεκόμενοι υπουργοί, χωρίς να υπάρξει η δικαστική συνέχεια που ζητούσε η Ευρωπαία Εισαγγελέας για τις περιπτώσεις του Μάκη Βορίδη και του Λευτέρη Αυγενάκη.

Η υποτιθέμενη κάθαρση περιορίστηκε στις άρσεις ασυλίας «γαλάζιων» βουλευτών που, μέσω νόμιμων τηλεφωνικών επισυνδέσεων, εμφανίστηκαν να ζητούν παράνομα ρουσφέτια. Η ουσία, όμως, παραμένει πολιτικά βαριά: το Μαξίμου δείχνει πλέον μεγαλύτερη ανεκτικότητα εκεί όπου παλαιότερα επέλεγε αποκεφαλισμούς και δημόσιες αποστάσεις.

Η υπόθεση Ντόκου δεν είναι μεμονωμένη. Στην ίδια πολιτική εικόνα εντάσσονται η παρεμπόδιση της κλήσης των Ταλ Ντίλιαν και Γρηγόρη Δημητριάδη στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας, η ανοχή στην εμπλοκή του Δημήτρη Αβραμόπουλου στο Qatargate, καθώς και η κάλυψη στην πρώην ευρωβουλευτή Άννα-Μισέλ Ασημακοπούλου, μετά την καταδίκη της για παραβίαση προσωπικών δεδομένων ψηφοφόρων του εξωτερικού.

Η κυβέρνηση, μπροστά στις επερχόμενες εκλογές, φαίνεται να περνά από την εποχή των υπεραντιδράσεων και των διαδοχικών συγγνώμων στην εποχή της χαμηλής έντασης, της κάλυψης και των πολιτικών συγχωροχαρτιών. Η αλλαγή αυτή δεν είναι τυπική. Είναι βαθιά πολιτική. Δείχνει ένα σύστημα εξουσίας που επιλέγει πλέον να προστατεύει τους δικούς του, ακόμη και όταν οι υποθέσεις δημιουργούν θεσμικά και πολιτικά ερωτήματα.