Στην πρώτη υπόθεση του είδους της που έφτασε ενώπιον ενόρκων, μια 22χρονη γυναίκα, η Φοξ Βάριαν (Fox Varian), έλαβε αποζημίωση ύψους 2 εκατομμυρίων δολαρίων στις 30 Ιανουαρίου, στο πλαίσιο αγωγής για ιατρικό σφάλμα που κατέθεσε κατά του πλαστικού χειρουργού της, Δρος Σάιμον Τσιν (Dr. Simon Chin), και του ψυχολόγου της, Δρος Κέννεθ Άινχορν (Dr. Kenneth Einhorn). Ο Τσιν αφαίρεσε τους μαστούς της Βάριαν όταν εκείνη ήταν 16 ετών, ενώ ο Άινχορν της έκανε θεραπεία για δυσφορία φύλου.
Μετά την επέμβαση, η Βάριαν βίωσε έντονη και παρατεταμένη μεταμέλεια και τελικά επανήλθε στο να αυτοπροσδιορίζεται ως γυναίκα, δηλαδή σύμφωνα με το βιολογικό της φύλο.
Δεκάδες παρόμοιες αγωγές εκκρεμούν σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, κατατεθειμένες από «άτομα που προέβησαν σε απομετάβαση», τα οποία δηλώνουν βαθιά μεταμέλεια για τις ιατρικές και χειρουργικές παρεμβάσεις που παραμόρφωσαν το σώμα τους στο πλαίσιο του μοντέλου «επιβεβαίωσης φύλου», το οποίο έχει παγιωθεί στο ιατρικό πεδίο στις ΗΠΑ τα τελευταία 15 χρόνια. Σύμφωνα με ανάλυση του Manhattan Institute, τουλάχιστον 5.200 έφηβες στις Ηνωμένες Πολιτείες υποβλήθηκαν σε διπλή μαστεκτομή ως μέρος διαδικασιών μετάβασης φύλου μεταξύ 2017 και 2023.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, συνεπώς, το ότι η Αμερικανική Εταιρεία Πλαστικών Χειρουργών (American Society of Plastic Surgeons – ASPS) εξέδωσε αυτή την εβδομάδα νέα τοποθέτηση, στην οποία αναγνωρίζει την έλλειψη επαρκών αποδεικτικών στοιχείων ότι οι μη αναστρέψιμες χειρουργικές παρεμβάσεις που σχετίζονται με το φύλο ωφελούν τους εφήβους, και συνιστά στους χειρουργούς να αναβάλλουν επεμβάσεις μαστού, γεννητικών οργάνων και προσώπου που σχετίζονται με το φύλο έως ότου οι ασθενείς συμπληρώσουν τουλάχιστον το 19ο έτος της ηλικίας τους.
Στην αξιολόγηση των διαθέσιμων στοιχείων, η ASPS — η οποία εκπροσωπεί περισσότερους από 11.000 ιατρούς και άνω του 90% του κλάδου στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά — βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε δεδομένα από εκτενή φινλανδική μελέτη (pdf), στην έκθεση Κας (Cass Review) του Ηνωμένου Βασιλείου και στην έκθεση για τη δυσφορία φύλου (Gender Dysphoria Report) του υπουργείου Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των Ηνωμένων Πολιτειών.
Μέχρι πρόσφατα, μεγάλο μέρος της συζήτησης γύρω από τη «μετάβαση» νέων ανθρώπων επικεντρωνόταν στην «αυτονομία» τους — στο δικαίωμά τους να επιλέγουν το είδος σώματος στο οποίο επιθυμούν να ζουν, ανεξαρτήτως του περιορισμένου όγκου στοιχείων που υποστηρίζουν τη μετάβαση. Η ASPS εκφράζει ρητά τη λύπη της για αυτή την παρερμηνεία μίας από τις θεμελιώδεις αρχές της ιατρικής: «Η αυτονομία του ασθενούς ορίζεται ορθότερα ως το δικαίωμα ενός ασθενούς να αποδέχεται ή να αρνείται την κατάλληλη θεραπεία· δεν δημιουργεί υποχρέωση για τον ιατρό να παρέχει παρεμβάσεις ελλείψει ευνοϊκού προφίλ κινδύνου-οφέλους, ιδίως σε εφηβικούς πληθυσμούς όπου η ικανότητα λήψης αποφάσεων βρίσκονται ακόμη υπό διαμόρφωση».
Όπως είχε διατυπώσει ο εκλιπών Τσαρλς Κράουτχαμερ (Charles Krauthammer): «Οι γιατροί δεν είναι απλώς τεχνικοί της βιοϊατρικής. Οφείλουν να ασκούν κρίση… Πριν υπηρετήσουν τη βούληση ενός ασθενούς, πρέπει να αποφασίσουν αν αυτή είναι διεστραμμένη και αυτοκαταστροφική».
Σε μια ακόμη σημαντική εξέλιξη, μία ημέρα μετά τη δήλωση της ASPS, η Αμερικανική Ιατρική Ένωση (American Medical Association – AMA), επί μακρόν ένθερμος υποστηρικτής του ιατρικού και χειρουργικού μοντέλου επιβεβαίωσης φύλου, ανέφερε: «Ελλείψει σαφών αποδεικτικών στοιχείων, η AMA συμφωνεί με την ASPS ότι οι χειρουργικές παρεμβάσεις σε ανηλίκους θα πρέπει, κατά γενικό κανόνα, να αναβάλλονται έως την ενηλικίωση».
Η νέα θέση της ASPS περιορίζεται στις χειρουργικές παρεμβάσεις, ωστόσο ο οργανισμός επισημαίνει τη «σημαντική αβεβαιότητα» που περιβάλλει τα μακροπρόθεσμα οφέλη και τους κινδύνους των αναστολέων εφηβείας και των ορμονών αντίθετου φύλου. Αυτό θέτει ένα εύλογο ερώτημα· δεδομένου ότι και αυτές οι παρεμβάσεις στηρίζονται σε ασθενή τεκμηρίωση οφέλους — και μάλιστα υπάρχουν ενδείξεις βλάβης — και εφ’ όσον είναι μη αναστρέψιμες με συνέπειες που αλλάζουν τη ζωή των εφήβων, δεν θα έπρεπε επίσης να αποτρέπονται για τα παιδιά και τους εφήβους;
Τα τελευταία χρόνια έχει καταγραφεί απόκλιση μεταξύ Βόρειας Αμερικής και Ευρώπης ως προς τη διαχείριση της παιδιατρικής δυσφορίας φύλου, όπως επισημαίνεται σε εκτενή έκθεση του 2024 του Aristotle Foundation (της οποίας είμαι συνυπογράφων), με τις ευρωπαϊκές χώρες να εμφανίζονται ολοένα και πιο επιφυλακτικές απέναντι στη χορήγηση αναστολέων της εφηβείας και των ορμονών του αντίθετου φύλου σε νέους. Οι εξελίξεις των τελευταίων δύο εβδομάδων προσφέρουν ίσως κάποια ένδειξη ότι παρόμοια επιφυλακτικότητα αρχίζει να διαμορφώνεται και σε αυτή την πλευρά του Ατλαντικού.
Στον Καναδά, η Αλμπέρτα είναι η μόνη επαρχία που έχει υιοθετήσει νομοθεσία περιορίζοντας τη χρήση αναστολέων εφηβείας και ορμονών του αντίθετου φύλου σε νέους και απαγορεύοντας τη χειρουργική επαναπροσδιορισμού φύλου για άτομα κάτω των 18 ετών. Η κυβέρνηση της συγκεκριμένης επαρχίας έχει δεχθεί σφοδρή κριτική — καθώς και νομικές προσφυγές — από καναδικές ιατρικές ενώσεις και ομάδες υπεράσπισης διεμφυλικών ατόμων. Και πάλι, ενδεχομένως, έχει ανοίξει ένα παράθυρο για ουσιαστικό διάλογο και ειλικρινή στάθμιση των αποδεικτικών στοιχείων.
Οι ιατρικές ενώσεις υποστηρίζουν διαχρονικά ότι οι κυβερνήσεις και οι πολιτικοί δεν θα πρέπει να παρεμβαίνουν στη λήψη ιατρικών αποφάσεων και ότι τέτοια ζητήματα πρέπει να αφήνονται στους ασθενείς, στις οικογένειές τους και στους γιατρούς τους. Ωστόσο, η υπόθεση της φροντίδας επιβεβαίωσης φύλου — όπως και τα πειράματα σύφιλης στο Τασκίγκι στο παρελθόν — ανέδειξε τον κίνδυνο της άκριτης εμπιστοσύνης στην ικανότητα του ιατρικού επαγγέλματος να αυτορρυθμίζεται.
Οι επαγγελματίες υγείας οφείλουν, ασφαλώς, να φροντίζουν τα παιδιά που βιώνουν δυσφορία φύλου με συμπόνια και σεβασμό. Ωστόσο, αυτή η φροντίδα δεν πρέπει να παραμερίζει την επιστημονική αυστηρότητα. Σε τελική ανάλυση, είμαι απολύτως βέβαιος ότι όλοι επιδιώκουμε το ίδιο — το καλύτερο για τα παιδιά μας.
Του J. Edward Les
Ο Δρ Τζ. Έντουαρντ Λες (MD) είναι ανώτερος ερευνητής στο Aristotle Foundation for Public Policy, παιδίατρος στο Κάλγκαρυ και συνυπογράφων του έργου Teenagers, Children, and Gender Transition Policy: A Comparison of Transgender Medical Policy for Minors in Canada, the United States, and Europe («Έφηβοι, παιδιά και πολιτική για τη μετάβαση φύλου: σύγκριση της ιατρικής πολιτικής για ανηλίκους στον Καναδά, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη»).
