Σε μια πόλη που έχει αρχίσει να υπολογίζει το διαθέσιμο νερό σε ημέρες επάρκειας, η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια. Η Αττική εισέρχεται σε μια περίοδο όπου η λειψυδρία παύει να αντιμετωπίζεται ως προσωρινό φαινόμενο και εντάσσεται ως βασική παράμετρος σχεδιασμού, μεταβάλλοντας και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η δημόσια πολιτική για το νερό. Η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον σε ταμιευτήρες, μεταφορές και νέες πηγές, αλλά επεκτείνεται στην επανάχρηση, στην τοπική διαχείριση και σε τεχνολογίες που μειώνουν την πίεση στο πόσιμο νερό, εκεί όπου η ζήτηση είναι εντονότερη.
Σε αυτό το περιβάλλον, το sewer mining αναδεικνύεται ως μια ρεαλιστική επιλογή για την Αθήνα και ταυτόχρονα ως πεδίο ενεργοποίησης για τους δήμους και την Περιφέρεια Αττικής. Η διεθνής εμπειρία λειτουργεί ως οδηγός κατανόησης αποτελεσματικών πρακτικών όταν το νερό αποκτά στρατηγική σημασία. Το Ισραήλ καταγράφει πώς μια χώρα με περιορισμένους υδατικούς πόρους αξιοποιεί τα επεξεργασμένα λύματα για τη γεωργία, ενώ η Ισπανία έχει εντάξει την επαναχρησιμοποίηση σε σταθερό θεσμικό πλαίσιο.
Το Σίδνεϊ έχει δείξει ότι η αποκεντρωμένη επανάχρηση μπορεί να λειτουργήσει σε πυκνό αστικό περιβάλλον. Τα παραδείγματα αυτά καταδεικνύουν ότι η τεχνολογία αξιολογείται με βάση την αποτελεσματικότητά της και ότι η πολιτική οφείλει να αξιοποιεί πρακτικές με αποδεδειγμένα αποτελέσματα. Το sewer mining αφορά μικρές τοπικές μονάδες επεξεργασίας που εγκαθίστανται κοντά στα σημεία ζήτησης, όπως μεγάλα πάρκα, αθλητικοί χώροι, φυτώρια, κοιμητήρια, περιοχές ανάπλασης και δημοτικοί κοινόχρηστοι χώροι με ανάγκες άρδευσης και καθαρισμού. Η διαδικασία ξεκινά με την εκτροπή μέρους της ροής από το δίκτυο αποχέτευσης προς μονάδα που επεξεργάζεται αστικά λύματα.
Ακολουθεί προεπεξεργασία για την απομάκρυνση στερεών, άμμου και υλικών που επιβαρύνουν τον εξοπλισμό. Στη συνέχεια εφαρμόζεται βιολογική επεξεργασία, συχνά με τεχνολογίες μεμβρανών, με στόχο τη μείωση του οργανικού φορτίου και τη βελτίωση της ποιότητας. Έπεται η απολύμανση με υπεριώδη ακτινοβολία, χλώριο ή συνδυασμό μεθόδων, ώστε το νερό να καταστεί κατάλληλο για μη πόσιμες χρήσεις, όπως άρδευση, πλύσιμο δρόμων και πεζοδρομίων, καθαριότητα δημοτικών εγκαταστάσεων και τροφοδοσία τεχνικών δικτύων.
Η σημασία της προσέγγισης αυτής εντοπίζεται στο γεγονός ότι το νερό ανακτάται στο σημείο κατανάλωσης και στον χρόνο που απαιτείται. Η λογική αυτή προσδίδει πλεονεκτήματα σε μητροπολιτικές περιοχές όπως η Αττική, καθώς περιορίζονται οι απώλειες μεταφοράς, αποσυμφορείται το σύστημα ύδρευσης από χρήσεις χαμηλότερης ποιότητας, ενισχύεται το αστικό πράσινο σε περιοχές με θερμική επιβάρυνση και δημιουργείται ένας νέος κύκλος νερού εντός της πόλης. Παράλληλα, διαμορφώνονται οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη τοπικών δικτύων γκρίζου νερού για μη πόσιμες χρήσεις.
Η εφαρμογή απαιτεί συγκεκριμένες προϋποθέσεις σε επίπεδο δήμων, όπως κατάλληλη χωροθέτηση, συμβατότητα με τα δίκτυα αποχέτευσης, συνεχή παρακολούθηση της ποιότητας, επαρκή συντήρηση, διαχείριση οσμών και αποδοχή από τις τοπικές κοινωνίες. Η τεχνολογία συνδέεται με θεσμικές επιλογές και συστηματική εποπτεία, ώστε να ενταχθεί σε μια συνολική στρατηγική αστικής ανθεκτικότητας.
Η ΕΥΔΑΠ έχει ήδη προχωρήσει σε αυτή την κατεύθυνση, αναπτύσσοντας ερευνητική και πιλοτική δραστηριότητα που επιβεβαιώνει την εφαρμοσιμότητα του μοντέλου. Το WaterLab και η περίπτωση του Μαρκόπουλου αναδεικνύουν μια πορεία προς την επιχειρησιακή αξιοποίηση σε μητροπολιτική κλίμακα. Στο ίδιο πλαίσιο, το ευρωπαϊκό έργο Climate Impetus παρουσιάζει το Μαρκόπουλο ως παράδειγμα ενίσχυσης της υδατικής ανθεκτικότητας μέσω αποκεντρωμένης μονάδας sewer mining που συνδυάζει επανάχρηση νερού, αισθητήρες, ψηφιακή παρακολούθηση και τη χρήση digital twin στον σχεδιασμό.
Το έργο στο Μαρκόπουλο συνδέει την τεχνολογία με τοπικές ανάγκες, το αστικό πράσινο, τη βιοκλιματική προσέγγιση και την εφαρμογή της κυκλικής οικονομίας. Το επόμενο στάδιο αφορά τη συνεργασία μεταξύ ΕΥΔΑΠ, δήμων και Περιφέρειας, καθώς και την εξασφάλιση χρηματοδότησης για άμεση υλοποίηση. Παράλληλα, η Αττική καλείται να εξετάσει και ευρύτερες παρεμβάσεις, όπως η διασύνδεση της Ψυττάλειας με το παραλιακό μέτωπο για αξιοποίηση μεγαλύτερων ποσοτήτων ανακτημένου νερού.
Το ζήτημα αφορά την επιλογή αξιοποίησης λύσεων που έχουν ήδη επιβεβαιώσει την αποτελεσματικότητά τους. Το sewer mining λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα μεγάλα έργα και καλύπτει σημαντικό μέρος της αστικής ζήτησης με τεχνικά ώριμο και αποκεντρωμένο τρόπο. Σε συνθήκες όπου κάθε κυβικό μέτρο αποκτά αυξημένη σημασία, η επαναξιολόγηση των αστικών λυμάτων ως δευτερογενούς πόρου συνιστά βασικό στοιχείο σύγχρονης περιβαλλοντικής πολιτικής και εντάσσεται στον πυρήνα της διαχείρισης του νερού στην Αττική.
