Η παράνομη επέμβαση στη Βενεζουέλα και η απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο αποτελούν μέρος μιας νέας στρατηγικής της Αμερικής, η οποία επιδιώκει την εξασφάλιση των φυσικών πόρων άλλων χωρών προτού περιορίσει τη διεθνή της παρουσία. Το καθεστώς Μαδούρο δεν αποτελεί δικαιολογία για καμία εξωτερική επέμβαση, ενώ η ίδια η διακυβέρνηση και οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν κατά τις δεκαετίες της εξουσίας δημιούργησαν τις συνθήκες που οδήγησαν στην ξένη παρέμβαση. Η χώρα έχει μετατραπεί σε πεδίο όπου οι πόροι και η εξουσία συνδέονται άρρηκτα με την επιβίωση της πολιτικής ηγεσίας και των στενών συνεργατών της.
Πάνω από μισό αιώνα πριν, η Βενεζουέλα ήταν από τις πιο προνομιούχες χώρες της Λατινικής Αμερικής. Η οικονομία της δεν απέκλινε σημαντικά από αυτή της Βρετανίας της ίδιας περιόδου, με ισχυρές εξαγωγές πετρελαίου και αναπτυσσόμενες υποδομές. Ωστόσο, η ύπαρξη τεράστιων φυσικών πόρων συνδυάστηκε με κυβερνήσεις που αδυνατούσαν να διαχειριστούν τον πλούτο προς όφελος της κοινωνίας. Η οικονομική ανάπτυξη συνάντησε τη διοικητική αδυναμία, δημιουργώντας το έδαφος για μελλοντική κρίση.
Ο Ούγκο Τσάβες ανέλαβε την εξουσία σε μια περίοδο όπου οι τιμές του πετρελαίου αυξάνονταν διαρκώς. Η αύξηση των κρατικών δαπανών, από 28% σε 40% του ΑΕΠ μεταξύ 2000 και 2013, συνοδεύτηκε από κοινωνικά προγράμματα και δημόσιες επενδύσεις που στόχευαν σε έναν «σοσιαλιστικό παραδείσο». Ο Τσάβες, αντιμετωπίζοντας την επανεμφάνιση του καρκίνου του, όρισε τον Μαδούρο διάδοχό του και κάλεσε τους πολίτες να τον εκλέξουν, υπογραμμίζοντας ότι αυτή ήταν η απόλυτη και ολοκληρωτική του άποψη.
Ο Νικολάς Μαδούρο ήταν τότε υπουργός Εξωτερικών και θεωρούνταν κυρίως «yesman» του Τσάβες. Από μικρός ήταν εύστροφος και τολμηρός, με εφηβικό όνειρο να γίνει ροκ σταρ. Αρχικά εργάστηκε προσωρινά ως οδηγός λεωφορείου και στη συνέχεια εντάχθηκε στο κίνημα των Τσαβιστών, όταν ο Τσάβες βρισκόταν ακόμη στη φυλακή. Η άνοδος του Μαδούρο ταυτίστηκε με την πολιτική σταδιοδρομία του μέντορά του, αναδεικνύοντας τη σημασία των προσωπικών σχέσεων και της πιστότητας στο κίνημα για την πολιτική προώθηση.
Μετά την κηδεία του Τσάβες, ο Μαδούρο ορκίστηκε προσωρινός πρόεδρος και άρχισε να συγκροτεί το δικό του δίκτυο εξουσίας. Αρχικά δεν έδρασε ως αυταρχικός ηγέτης, αλλά η πτώση των διεθνών τιμών πετρελαίου επηρέασε σημαντικά τη δημοτικότητά του. Στο πλαίσιο αυτό, εγκαθίδρυσε ένα αυστηρά αυταρχικό σύστημα που του επέτρεψε να ελέγχει πλήρως τους θεσμούς του κράτους και να διατηρεί την εξουσία του. Δημιούργησε ένα κλειστό κύκλο υποστηρικτών, τους οποίους επιβράβευε με εύκολο πλουτισμό, εξασφαλίζοντας την αφοσίωσή τους.
Όλοι οι κρίσιμοι θεσμοί της χώρας μετατράπηκαν σε υποτελείς της κυβέρνησης. Υψηλόβαθμοι αξιωματικοί στρατού και δικαστικής εξουσίας συμμετείχαν σε επιχειρηματικές δραστηριότητες, τόσο νόμιμες όσο και παράνομες. Οι αξιωματικοί διεύθυναν κρατικές επιχειρήσεις, ίδρυσαν ιδιωτικές εταιρείες που επωφελούνταν από κρατικές συμβάσεις και συμμετείχαν σε δίκτυα λαθρεμπορίου βενζίνης, ορυκτών και ναρκωτικών. Εν τω μεταξύ, η φτωχοποιημένη κοινωνία περίμενε στην ουρά για τρόφιμα, ενώ οι δικαστές και οι στρατιωτικοί πλούτιζαν δημιουργώντας περιουσίες. Η οικονομική τους ευημερία συνδεόταν άμεσα με την πιστότητα προς τον πρόεδρο.
Τα δίκτυα πολιτών, οι λεγόμενες collectivos, μετατράπηκαν σε παραστρατιωτικές δυνάμεις που είχαν άτυπη άδεια για λεηλασίες, επιτρέποντας στο καθεστώς να διατηρεί τον έλεγχο χωρίς την άμεση εμπλοκή του στρατού. Ταυτόχρονα, τοποθετήθηκαν υπάκουοι δικαστές, θεσπίστηκαν νόμοι που περιορίζουν τους επικριτές, και ξεκίνησε η νοθεία εκλογών. Η σύζυγος του Μαδούρο, Σίλια Φλόρες, ανέλαβε θέσεις όπως αυτή της γενικής εισαγγελέως και επικεφαλής του Κοινοβουλίου, ενώ η προσωπική κλίκα του προέδρου διαχειριζόταν ουσιαστικά τη χώρα.
Το σύστημα διακυβέρνησης Μαδούρο επιτάχυνε την οικονομική κατάρρευση. Ο ιδιωτικός τομέας μαράθηκε, ενώ η παραγωγή προϊόντων εκτός πετρελαίου μειώθηκε σημαντικά. Το πετρέλαιο αποτελεί πάνω από το 90% των εξαγωγών, και η πτώση των διεθνών τιμών, σε συνδυασμό με την αύξηση του δημοσιονομικού ελλείμματος, οδήγησε σε εκτύπωση χρήματος και σε πληθωρισμό που έφτασε το 1.600% το 2017. Το ποσοστό φτώχειας αυξήθηκε στο 90% και περίπου 8 εκατομμύρια άνθρωποι μετανάστευσαν.
Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, τεράστια κοιτάσματα φυσικού αερίου, χρυσού, σιδήρου, βωξίτη, διαμαντιών και σπάνιων γαιών όπως το κολτάνιο και το θόριο. Παρά τον πλούτο αυτό, η κρατική εκμετάλλευση παραμένει περιορισμένη, ενώ η ιδιωτική και ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση χαρακτηρίζει τη σημερινή παραγωγική δραστηριότητα. Η χώρα έχει στρατηγική πρόσβαση στην Καραϊβική Θάλασσα και τον Ατλαντικό, χαρακτηριστικά που ενισχύουν την αξία των πόρων της για διεθνείς δυνάμεις.
Η διαφθορά του καθεστώτος και η συγκέντρωση της εξουσίας στον στενό κύκλο του Μαδούρο δημιούργησαν συνθήκες που επιτρέπουν την εκμετάλλευση αυτών των πόρων μέσω στρατιωτικών και πολιτικών παρεμβάσεων από ξένες δυνάμεις. Η Βενεζουέλα παραμένει χώρα με πλούτο και πόρους, ενώ οι δομές διακυβέρνησης και η κοινωνική κατάσταση καθορίζουν τη χρήση αυτών των πηγών τόσο για τον λαό όσο και για τις εξωτερικές στρατηγικές που ενεργοποιούνται στην περιοχή.
