Η επέτειος της 17ης Φεβρουαρίου 1914 επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα του αγώνα του Βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού για αυτοδιάθεση. Η ημέρα της Ανακήρυξης της Αυτονομίας εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για τους κατοίκους της περιοχής και στοιχείο διαρκούς ιστορικής μνήμης.
Η συγκεκριμένη ημερομηνία συνδέεται με την πολιτική και ιστορική παρακαταθήκη προσωπικοτήτων που τοποθέτησαν το ζήτημα της Βορείου Ηπείρου στον πυρήνα της εθνικής πολιτικής. Χαρακτηριστική παραμένει η θέση που είχε διατυπώσει το 1960 στη Βουλή ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο οποίος είχε τονίσει ότι το ζήτημα της Βορείου Ηπείρου υφίσταται ως διαρκής εθνική υπόθεση και δεν επιδέχεται παραίτηση ή παραγραφή.
Η πορεία προς την Αυτονομία διαμορφώθηκε μέσα σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο διεθνές περιβάλλον. Μετά το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων το 1913, οι Μεγάλες Δυνάμεις αποφάσισαν, μέσω του Πρωτοκόλλου της Φλωρεντίας, την ένταξη της Βορείου Ηπείρου στο νεοσύστατο αλβανικό κράτος, παραγνωρίζοντας τη σύνθεση του πληθυσμού και την ελληνική παρουσία στην περιοχή.
Η απόφαση αυτή προκάλεσε άμεση αντίδραση. Το 1914, υπό την πολιτική καθοδήγηση του Γεώργιος Χρηστάκης Ζωγράφος και με καθοριστικό ρόλο του Σπύρος Σπυρομήλιος, συγκροτήθηκε στο Αργυρόκαστρο η Προσωρινή Κυβέρνηση της Αυτονόμου Ηπείρου.
Στις 17 Φεβρουαρίου 1914 ανακηρύχθηκε επίσημα η Αυτονομία, ενώ ακολούθησαν αντίστοιχες κινήσεις στο Λεσκοβίκι και την Πρεμετή. Στην περιοχή της Πρεμετής σημειώθηκαν και οι πρώτες σοβαρές ένοπλες συγκρούσεις, με τις δυνάμεις των αυτονομιακών να καταγράφουν επιτυχίες που προσέλκυσαν την προσοχή της διεθνούς κοινής γνώμης.
Η ένοπλη αντίσταση οδήγησε στη σύναψη του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας τον Μάιο του 1914, το οποίο αναγνώριζε καθεστώς πλήρους διοικητικής, εκπαιδευτικής και θρησκευτικής αυτονομίας για τη Βόρειο Ήπειρο. Το κείμενο αυτό αποτέλεσε διεθνή συμφωνία με σαφές νομικό αποτύπωμα.
Η εξέλιξη των γεγονότων, ωστόσο, ανέκοψε την εφαρμογή του. Η εσωτερική πολιτική κρίση στην Ελλάδα, η οποία κορυφώθηκε με τον Εθνικό Διχασμό, αποδυνάμωσε τη διπλωματική θέση της χώρας. Η περιοχή πέρασε υπό ιταλική και γαλλική κατοχή και το 1921 παραχωρήθηκε εκ νέου στην Αλβανία.
Το ζήτημα παρέμεινε ανοιχτό και κατά τον 20ό αιώνα, παρά τη συμμετοχή της Ελλάδας στον πόλεμο του 1940 και τις μεταπολεμικές διεθνείς διασκέψεις. Οι γεωπολιτικές συνθήκες του Ψυχρού Πολέμου διαμόρφωσαν ένα περιβάλλον στο οποίο η υπόθεση της Βορείου Ηπείρου τέθηκε σε δεύτερο πλάνο.
Στις αρχές του 2026, το Βορειοηπειρωτικό εξακολουθεί να διατηρεί τη νομική και ιστορική του βαρύτητα. Η κατάρρευση του καθεστώτος Χότζα συνοδεύτηκε από μαζική μετανάστευση, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τη δημογραφική και κοινωνική συνοχή της περιοχής. Το καθεστώς των συνόρων και το δικαίωμα της αυτονομίας παραμένουν αντικείμενο ιστορικής και νομικής τεκμηρίωσης, την ώρα που η παρουσία του ελληνικού στοιχείου δοκιμάζεται από τη συνεχή πληθυσμιακή απομείωση.
