Δημοκρατία σημαίνει αποδείξεις, λογοδοσία και κανένας πάνω από τον νόμο

Η δημοκρατία δεν κρίνεται μόνο από τις εκλογές, τις δηλώσεις των πολιτικών και τις τυπικές λειτουργίες των θεσμών. Κρίνεται καθημερινά από το αν ο πολίτης αισθάνεται ότι ζει σε ένα κράτος που τον προστατεύει, τον σέβεται και εφαρμόζει τους νόμους με τον ίδιο τρόπο για όλους.

Όταν στον δημόσιο λόγο κυριαρχούν καταγγελίες για διαφθορά, διαπλοκή, χρηματισμούς, εγκλήματα και θεσμικές παρεκτροπές, η πολιτεία έχει καθήκον να δίνει καθαρές απαντήσεις. Οι ανυπόστατες κατηγορίες δεν μπορούν να μετατρέπονται σε πολιτικό όπλο χωρίς αποδείξεις. Ταυτόχρονα, οι σοβαρές καταγγελίες δεν μπορούν να θάβονται κάτω από επικοινωνιακές διαχειρίσεις και πολιτικά πυροτεχνήματα.

Το κράτος δικαίου απαιτεί δύο πράγματα που δεν επιδέχονται εκπτώσεις: τεκμηρίωση και λογοδοσία. Όποιος καταγγέλλει οφείλει να παρουσιάζει στοιχεία. Όποιος κατηγορείται δικαιούται δίκαιη κρίση. Όποιος παρανομεί πρέπει να αντιμετωπίζει τις συνέπειες, ανεξάρτητα από τη θέση, το αξίωμα, την οικονομική του ισχύ ή τις πολιτικές του διασυνδέσεις.

Η δημοκρατία δεν αντέχει ούτε τη λάσπη ούτε τη συγκάλυψη

Η δημόσια ζωή δηλητηριάζεται όταν βαριές κατηγορίες εκτοξεύονται χωρίς αποδείξεις, μόνο για να δημιουργηθούν εντυπώσεις. Τέτοιες πρακτικές δεν υπηρετούν τη διαφάνεια. Υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των πολιτών, απαξιώνουν τον πολιτικό διάλογο και μετατρέπουν τη δημοκρατία σε πεδίο φθοράς, φόβου και σύγχυσης.

Το ίδιο επικίνδυνη είναι και η αντίθετη όψη: η προσπάθεια να υποβαθμίζονται σοβαρές υποθέσεις, να καθυστερούν έρευνες, να αποδυναμώνονται οι θεσμοί ελέγχου και να παρουσιάζεται κάθε καταγγελία ως υπερβολή ή συνωμοσία. Μια δημοκρατία που λειτουργεί σωστά δεν φοβάται την έρευνα. Τη χρειάζεται.

Η Δικαιοσύνη βρίσκεται στο κέντρο αυτής της δοκιμασίας. Αν μπορεί να λειτουργεί ανεξάρτητα, γρήγορα και αποτελεσματικά, τότε το κράτος δικαίου έχει πραγματικό περιεχόμενο. Αν καθυστερεί, αν πιέζεται, αν εμφανίζεται αδύναμη απέναντι στους ισχυρούς, τότε ο πολίτης χάνει την εμπιστοσύνη του και αρχίζει να πιστεύει ότι οι νόμοι ισχύουν επιλεκτικά.

Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σημείο για κάθε δημοκρατικό πολίτευμα. Όταν ο λαός πάψει να πιστεύει ότι υπάρχει δικαιοσύνη, δεν αμφισβητεί απλώς μια κυβέρνηση ή ένα κόμμα. Αμφισβητεί το ίδιο το κράτος. Και τότε το κενό εμπιστοσύνης γίνεται βαθιά πολιτική κρίση.

Κράτος δικαίου με πράξεις, όχι με συνθήματα

Η δημοκρατία πρέπει να έχει τη θέση που της αξίζει. Αυτό σημαίνει θεσμούς που λειτουργούν χωρίς παρεμβάσεις, ελεγκτικούς μηχανισμούς που δεν φοβούνται την εξουσία, Δικαιοσύνη που δεν καθυστερεί μέχρι να ξεχαστούν οι υποθέσεις και πολιτικό σύστημα που δεν χρησιμοποιεί τις καταγγελίες ως εργαλείο εντυπώσεων.

Ο λαός έχει ανάγκη να νιώθει σίγουρος για το κράτος του. Να γνωρίζει ότι αν υπάρξει αδικία, θα βρει προστασία. Αν υπάρξει σκάνδαλο, θα υπάρξει έρευνα. Αν υπάρξει ψέμα, θα αποκαλυφθεί. Αν υπάρξει έγκλημα, θα τιμωρηθεί. Αυτή είναι η ουσία του κράτους δικαίου.

Η πολιτική αντιπαράθεση δεν μπορεί να στηρίζεται σε φήμες, μισές αλήθειες και κατασκευασμένες εντυπώσεις. Χρειάζεται καθαρότητα, στοιχεία και θεσμική σοβαρότητα. Οι πολίτες έχουν κουραστεί από τις μεγάλες λέξεις που δεν συνοδεύονται από πράξεις. Έχουν κουραστεί από υποσχέσεις περί διαφάνειας που χάνονται όταν η έρευνα αγγίζει ισχυρά πρόσωπα.

Η δημοκρατία δεν είναι δεδομένη. Προστατεύεται όταν όλοι, κυβέρνηση, αντιπολίτευση, Δικαιοσύνη, ΜΜΕ και πολίτες, σέβονται τους κανόνες. Προστατεύεται όταν οι κατηγορίες αποδεικνύονται, όταν οι ευθύνες αποδίδονται και όταν κανείς δεν βρίσκεται πάνω από τον νόμο.

Η χώρα χρειάζεται λιγότερα πολιτικά πυροτεχνήματα και περισσότερη θεσμική ευθύνη. Χρειάζεται λιγότερη λάσπη και περισσότερη αλήθεια. Χρειάζεται μια Δικαιοσύνη που να μπορεί να λειτουργεί χωρίς φόβο και ένα κράτος που να αποδεικνύει στην πράξη ότι υπηρετεί τον πολίτη, όχι τα δίκτυα ισχύος.

Η δημοκρατία δεν μπορεί να είναι διακοσμητική λέξη σε πολιτικές ομιλίες. Είναι η εγγύηση ότι ο λαός δεν μένει απροστάτευτος απέναντι στην αυθαιρεσία, τη διαφθορά, τη διαπλοκή και την αδικία. Και αυτή η εγγύηση πρέπει να αποκατασταθεί με πράξεις, ώστε ο πολίτης να ξαναπιστέψει ότι το κράτος του υπάρχει για να τον υπερασπίζεται.