Δημοψήφισμα στην Ισλανδία για επανέναρξη συνομιλιών με ΕΕ

Η Ισλανδία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο πολιτικό ορόσημο, καθώς οι πολίτες καλούνται σε δημοψήφισμα στα τέλη Αυγούστου για να αποφασίσουν εάν θα επαναληφθούν οι διαπραγματεύσεις ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ισλανδική κοινωνία παραμένει εξαιρετικά διχασμένη, με τα ζητήματα της εθνικής ανεξαρτησίας και της αλιείας να κυριαρχούν στη δημόσια συζήτηση.

Οι Ισλανδοί, γνωστοί για την ανεξάρτητη και σκληροτράχηλη φύση τους, κατάφεραν να ξεπεράσουν σχετικά γρήγορα τη μεγάλη οικονομική κρίση που προκλήθηκε από την τραπεζική φούσκα την περίοδο 2009-2013, η οποία παραλίγο να διαλύσει τη χώρα. Από τότε, έχουν γίνει πιο απαιτητικοί απέναντι στους πολιτικούς τους. Ήταν εκείνη η περίοδος που, από ανάγκη περισσότερο, βρέθηκαν κοντά στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις για μια πιθανή ένταξη.

Στενή σχέση με την Ευρώπη

Η ισλανδική οικονομία και το εμπόριο είναι στενά συνδεδεμένα με την Ευρώπη, ενώ η χώρα αποτελεί μέλος της Ζώνης Σένγκεν. Ωστόσο, η σταδιακή ανάκαμψη της οικονομίας, έστω και μετά από θυσίες, σε συνδυασμό με την έντονη διαμάχη με τις Βρυξέλλες για τα δικαιώματα αλιείας, οδήγησαν την τότε κυβέρνηση, η οποία δεν έβλεπε με θέρμη την ένταξη, να διακόψει τις συνομιλίες. Η δημιουργία ενός φιλοευρωπαϊκού συνασπισμού μετά τις τελευταίες εκλογές, από τη Σοσιαλδημοκρατική Συμμαχία και το Φιλελεύθερο Μεταρρυθμιστικό Κόμμα, έφερε ξανά στο προσκήνιο το θέμα της προσέγγισης με την ΕΕ.

Η κυβέρνηση είχε υποσχεθεί ότι θα διεξαγάγει δημοψήφισμα για να αποφασίσουν οι πολίτες αν επιθυμούν την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων με την Κομισιόν. Κατάφερε τελικά να περάσει την πρόταση, παρά τις αντιδράσεις των κομμάτων της αντιπολίτευσης, τα οποία είναι όλα κατά της ΕΕ. Έτσι, στις 29 Αυγούστου, οι Ισλανδοί καλούνται να αποφασίσουν σχετικά. Μάλιστα, την περασμένη Δευτέρα ξεκίνησε και η διαδικασία της πρόωρης ψήφου.

Το πρώτο στάδιο της διαδικασίας

Το ερώτημα του δημοψηφίσματος δεν αφορά την ίδια την ένταξη, αλλά την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Αν τελικά ξεκινήσουν πάλι οι συνομιλίες και καρποφορήσουν, κάποια στιγμή το αποτέλεσμά τους θα πρέπει να εγκριθεί σε νέο δημοψήφισμα. Μετά την κρίση, οι Ισλανδοί διδάχτηκαν ότι δεν πρέπει να τα αφήνουν όλα στην κρίση των πολιτικών.

Η σχετική αντιπαράθεση διεξάγεται σε αρκετά παθιασμένο ύφος και είναι εξαιρετικά αμφίρροπη. Αυτοί που υποστηρίζουν την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων φαίνεται να έχουν ένα μικρό προβάδισμα. Το αντίθετο ισχύει, ωστόσο, σε ό,τι αφορά καθαυτή την ένταξη. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Gallup, το 42% είναι υπέρ της επανέναρξης των διαπραγματεύσεων και το 39% κατά. Αντιστοίχως, το 47% είναι κατά της ένταξης και 40% υπέρ. Προφανώς, κάποιοι βλέπουν τη διαπραγμάτευση ως τον καλύτερο τρόπο για να επιβεβαιώσουν την άρνησή τους.

Ένας παραδοσιακός διχασμός

Παραδοσιακά, η χώρα ήταν πάντα μοιρασμένη στα τρία: στους φανατικά υπέρ της ΕΕ, στους φανατικά κατά και στους πιο αδιάφορους ή αναποφάσιστους, για την ψήφο των οποίων γίνεται τώρα η μεγάλη μάχη. Η άρνηση είναι σχεδόν κυρίαρχη στις τάξεις των συντηρητικών, αλλά και του αγροτικού πληθυσμού, με έμφαση στις αγωνίες για το θέμα της αλιείας, όπου υπάρχει πλήρης απόρριψη της πολιτικής της ΕΕ. Οι υποστηρικτές της ένταξης επιμένουν ότι δεν υπάρχει διαπραγμάτευση χωρίς συμβιβασμούς και ότι η κυβέρνηση του Ρέικιαβικ θα μπορούσε να επιτύχει τις επιδιώξεις της απέναντι στις Βρυξέλλες.

Η αλιεία παραμένει ένας από τους σημαντικότερους τομείς της οικονομίας, απασχολώντας 7.500 ανθρώπους σε έναν πληθυσμό περίπου 400.000 κατοίκων.

Ευρώ ή κορώνα;

Οι οπαδοί της ένταξης προσπαθούν να πείσουν για τα πλεονεκτήματα μιας μελλοντικής ένταξης και στην Ευρωζώνη. Η ισλανδική κορώνα θεωρείται σχετικά ασταθής, με τον πληθωρισμό συχνά να ξεπερνά το 5% και το κόστος ζωής αρκετά υψηλότερο του ευρωπαϊκού. Σύμφωνα με τη θεωρία τους, η κορώνα αποθαρρύνει και τους ξένους επενδυτές και περιορίζει τον εγχώριο ανταγωνισμό. Βεβαίως, αυτά είναι υποθετικά σενάρια και δεν μπορούν να κριθούν αν δεν δοκιμαστούν στην πράξη. Οι υπερασπιστές της κορώνας επιμένουν ότι δίνει μεγαλύτερη ευελιξία στην οικονομική πολιτική και ευνοεί επιχειρήσεις που εξάγουν και εισπράττουν σε ξένο νόμισμα, ενώ πληρώνουν στο εγχώριο.

Ισλανδία όπως Γροιλανδία;

Υπάρχουν φυσικά και εκείνοι που αναφέρονται στην αλλαγή του παγκόσμιου γεωπολιτικού σκηνικού και στα σχέδια της Ευρώπης για περισσότερη ασφάλεια και κοινή αμυντική συνεργασία. Το μικρό νησί είναι από τα ιδρυτικά μέλη του ΝΑΤΟ, αλλά δεν διαθέτει τακτικό στρατό. Κάποιοι ανατρίχιασαν όταν ο Τραμπ, στις πρόσφατες επεκτατικές του εξάρσεις, μπέρδεψε την Ισλανδία με τη Γροιλανδία, αλλά ελπίζουν ότι ήταν απλώς ένα σαρδάμ. Η Ισλανδία έχει πάντως υπογράψει σχετικά πρόσφατα μια συνεργασία ασφάλειας και αμυντικής συνεργασίας με την ΕΕ. Αν η τελευταία θα ήθελε, θα μπορούσε ή θα προλάβαινε να την προστατεύσει σε κάποια κρίση, είναι το επόμενο μεγάλο υποθετικό ερώτημα. Ζήτημα ασφαλείας είναι, υπό μια έννοια, και η αντιμετώπιση του δασμολογικού πολέμου που έχει εξαγγείλει εναντίον του μισού πλανήτη ο Ντόναλντ Τραμπ. Η υπουργός Εξωτερικών Κάτριν Γκουναρσντότιρ εκτιμά ότι μέσα στην ΕΕ, η Ισλανδία θα μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα τα πιθανά πυρά.

Θα μιλήσει το συναίσθημα;

Πάντως, όλα δείχνουν ότι η τελική απόφαση μπορεί να κριθεί τελικά από το συναίσθημα. Θα υπερισχύσει η υπερηφάνεια για την εθνική ανεξαρτησία και κυριαρχία ή η ανάγκη για περισσότερη ασφάλεια ενός απομονωμένου νησιού σε έναν κόσμο γεμάτο απειλές; Το δημοψήφισμα στις 29 Αυγούστου μπορεί να μην δώσει τελική απάντηση, αλλά απλώς να αποτελέσει τον προπομπό για τις αποφάσεις που θα ακολουθήσουν σε δεύτερη φάση. Αυτό πάντως για το οποίο προειδοποιούν και τα δύο στρατόπεδα είναι ότι οποιαδήποτε προσπάθεια ξένων παρεμβάσεων και παραινέσεων, σαν αυτές που φάνηκε να έχουν κάποια στιγμή κατά νου οι Γάλλοι, θα μπορούσε να προκαλέσει ακριβώς το αντίθετο του επιθυμητού αποτελέσματος. Για τις Βρυξέλλες, σίγουρα ένα ισλανδικό ΝΑΙ θα ήταν μια καλή τονωτική ένεση και η απόδειξη ότι η διαδικασία της διεύρυνσης παραμένει ελκυστική όχι μόνο στην πρώην Ανατολική Ευρώπη.