Η πρόσφατη παρέμβαση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου επανέφερε στο δημόσιο πεδίο τη ρητορική περί υπεράσπισης του κοινού πολιτισμικού πλαισίου που συνδέει τις Ηνωμένες Πολιτείες με την Ευρώπη. Σε μια περίοδο διεθνούς αποσταθεροποίησης και ιδεολογικής σύγχυσης, η επίκληση αυτή εμφανίζεται ως αναγκαία. Ο λεγόμενος «δυτικός πολιτισμός» δεν αποτελεί θεωρητική κατασκευή, αλλά προϊόν μακράς ιστορικής διαδρομής, σφυρηλατημένο μέσα από κοινές εμπειρίες και ένα συνεκτικό σύστημα αξιών που διαμόρφωσαν τα ευρωπαϊκά έθνη.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση, ωστόσο, φέρει ένα δομικό κενό: την αποσύνδεσή της από τις ιστορικές και πνευματικές απαρχές του ίδιου του πολιτισμού που επικαλείται. Η χρήση της έννοιας της «δυτικής ταυτότητας» χωρίς σαφή ιστορική θεμελίωση καταλήγει σε έναν λόγο επιφανειακό και εργαλειακό. Η μήτρα αυτής της ταυτότητας δεν ταυτίζεται με μια γεωγραφική ή θεσμική Ευρώπη, αλλά με την Ελλάδα ως αφετηρία σκέψης, πολιτικής οργάνωσης και πνευματικής αναζήτησης.
Η αρχαία ελληνική σκέψη συγκρότησε τα βασικά σχήματα με τα οποία εξακολουθεί να ερμηνεύεται ο κόσμος: τη λογική ως μέθοδο, τη φιλοσοφία ως αναζήτηση αλήθειας, την πολιτική θεωρία ως οργάνωση του συλλογικού βίου, την έννοια του πολίτη ως φορέα ευθύνης. Ο Αριστοτέλης και ο Πλάτων δεν λειτουργούν ως ιστορικές αναφορές, αλλά ως θεμέλια της δυτικής πολιτικής και φιλοσοφικής παράδοσης. Το ρωμαϊκό κράτος, ο χριστιανισμός και ο Διαφωτισμός συγκρότησαν τις δικές τους συνθέσεις πάνω σε αυτό το υπόστρωμα.
Η πλήρης απουσία οποιασδήποτε μνείας σε αυτή την πραγματικότητα από τον Ρούμπιο δεν συνιστά απλώς μια ατυχία λόγου. Αντανακλά μια ευρύτερη τάση αποϊστορικοποίησης του δυτικού αφηγήματος. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η αποσιώπηση αυτή τροφοδοτείται από τη διαχρονική αδυναμία ή απροθυμία των ελληνικών ελίτ να προβάλουν τον ρόλο του Ελληνισμού στη συγκρότηση της δυτικής ταυτότητας, παγιώνοντας ένα καθεστώς αυτοϋποτίμησης.
Οι συνέπειες αυτής της στάσης είναι ορατές. Στο διεθνές περιβάλλον παγιώνεται η εικόνα της Ελλάδας ως χώρας περιφερειακής σημασίας. Στο εσωτερικό, καλλιεργείται η αποκοπή της σύγχρονης ταυτότητας από τη διαχρονική της συνέχεια. Το αποτέλεσμα είναι μια κοινωνία που αδυνατεί να αντιληφθεί το ιστορικό βάθος και το πολιτισμικό βάρος της ίδιας της κληρονομιάς της.
Η ανατροπή αυτού του πλαισίου προϋποθέτει την ενσωμάτωση της πολιτισμικής διάστασης στον επίσημο διπλωματικό λόγο ως εργαλείου ήπιας ισχύος, τη συστηματική ενίσχυση της πολιτιστικής διπλωματίας μέσω πανεπιστημίων, ερευνητικών δομών, πολιτιστικών φορέων, διεθνών συνεργασιών, εδρών ελληνικών σπουδών και συνεδρίων, καθώς και την ουσιαστική επανασύνδεση της εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες με την ελληνική πνευματική παράδοση.
Πάνω από όλα, απαιτείται η συνειδητοποίηση από τις ελληνικές κυβερνήσεις ότι ο ρόλος τους δεν εξαντλείται στη διαχείριση μιας κρατικής μηχανής. Οφείλουν να λειτουργήσουν ως πολιτικό εθνικό κέντρο που εκφράζει τη συνέχεια του Ελληνισμού στον χρόνο. Μια τέτοια κατεύθυνση προϋποθέτει στρατηγική σκέψη, αυτοπεποίθηση και την οικοδόμηση ενός συνεκτικού αφηγήματος αντάξιου της ιστορικής βαρύτητας του Ελληνισμού.
Η υπεράσπιση του δυτικού πολιτισμού παραμένει κρίσιμο ζητούμενο. Χωρίς την ανάδειξη των θεμελίων του, μετατρέπεται σε σύνθημα χωρίς περιεχόμενο. Χωρίς την ενεργή παρουσία της Ελλάδας στη διαμόρφωση αυτού του λόγου, ο Ελληνισμός καταδικάζεται να παρακολουθεί σιωπηλά την αφήγηση της ίδιας του της ιστορίας.
