ΕΕ: Εξετάζει πανευρωπαϊκό φόρο στα υπερκέρδη πετρελαίου

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο εξέτασης της επιβολής ενός πανευρωπαϊκού φόρου στα υπερκέρδη των εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, όπως αποκάλυψε σε δηλώσεις του στο Reuters ο Ευρωπαίος Επίτροπος αρμόδιος για το Κλίμα και τη Φορολογία, Βόπκε Χούκστρα. Η κίνηση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειας των κυβερνήσεων των κρατών-μελών να εξεύρουν πρόσθετους πόρους προκειμένου να ανακουφίσουν τα νοικοκυριά από το δυσβάσταχτο κόστος των ενεργειακών λογαριασμών, το οποίο έχει εκτιναχθεί στα ύψη τους τελευταίους μήνες.

Οι εταιρείες του κλάδου πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν καταγράψει κέρδη-ρεκόρ κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους, μια εξέλιξη που αποδίδεται στην εκρηκτική άνοδο των τιμών της ενέργειας. Η άνοδος αυτή προκλήθηκε κυρίως από τις διαταραχές στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, καθώς και από τις ιρανικές επιθέσεις σε γειτονικές χώρες του Περσικού Κόλπου, στο πλαίσιο του πολέμου των ΗΠΑ στο Ιράν. Οι γεωπολιτικές αυτές εντάσεις έχουν δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα ευνοϊκό περιβάλλον για τους παραγωγούς και τα διυλιστήρια, τα οποία επωφελούνται από την αύξηση των τιμών.

Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Βόπκε Χούκστρα, ο οποίος έχει αναλάβει το χαρτοφυλάκιο του Κλίματος και της Φορολογίας, αποκάλυψε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχωρά στη συγκρότηση ειδικής ομάδας εργασίας. Αποστολή της ομάδας αυτής είναι η ενδελεχής εξέταση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων που συνεπάγεται η επιβολή ενός τέτοιου φόρου, καθώς και η αξιολόγηση της βιωσιμότητας του μέτρου σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Η πρωτοβουλία αυτή αντανακλά την αυξανόμενη πίεση που ασκείται στην Κομισιόν από τα κράτη-μέλη για την υιοθέτηση πιο τολμηρών πολιτικών αναδιανομής του ενεργειακού πλούτου.

Σε συνέντευξή του, ο Χούκστρα τόνισε με έμφαση ότι οι πολίτες, και ιδιαίτερα οι πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, βρίσκονται αντιμέτωποι με μεγάλες αυξήσεις στους λογαριασμούς ενέργειας, την ίδια στιγμή που ορισμένες εταιρείες αποκομίζουν πραγματικά υπερβολικά οφέλη χωρίς να παρέχουν καμία πρόσθετη υπηρεσία ή πρόσθετα προϊόντα. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, οι εταιρείες αυτές «καρπώνονται τα οφέλη από έναν κόσμο που βρίσκεται σε αναταραχή», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για μια πιο δίκαιη κατανομή των βαρών και των ωφελειών της ενεργειακής μετάβασης.

Ο Επίτροπος παραδέχτηκε ότι για πολλούς πολίτες και πολιτικούς, η επιβολή ενός τέτοιου φόρου φαίνεται κάπως... προφανής ή αναμενόμενη, προσθέτοντας ωστόσο ότι «όλοι κατανοούμε τη λογική πίσω από αυτό, ανεξάρτητα από το πού ακριβώς θα καταλήξει η συζήτηση». Η δήλωση αυτή υποδηλώνει μια διάθεση διαλλακτικότητας και ανοιχτού διαλόγου, αναγνωρίζοντας παράλληλα τις πολυπλοκότητες και τις νομικές προκλήσεις που ενδέχεται να ανακύψουν.

Τα στοιχεία της αγοράς ενέργειας είναι ενδεικτικά της σοβαρότητας της κατάστασης. Οι τιμές των συμβολαίων του Brent σκαρφάλωσαν σε υψηλά πολλών ετών, αγγίζοντας τα 120 δολάρια το βαρέλι στα τέλη Απριλίου, και παραμένουν αυξημένες κατά 70% σε σύγκριση με τα προπολεμικά επίπεδα στις αρχές του έτους. Η εκτόξευση αυτή των τιμών έχει ενισχύσει σημαντικά τα κέρδη των διυλιστηρίων και των παραγωγών πετρελαίου, δημιουργώντας ένα κλίμα αμφισβήτησης ως προς την ηθική και κοινωνική διάσταση αυτών των κερδών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Γερμανία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιταλία, η Πολωνία και η Αυστρία έχουν παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Ένωση να εξετάσει σοβαρά την επιβολή ενός φόρου σε επίπεδο ΕΕ στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών. Οι χώρες αυτές, που εκπροσωπούν ένα σημαντικό τμήμα του ευρωπαϊκού πληθυσμού, ζητούν μια συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση στην κρίση, αποφεύγοντας παράλληλα τον κατακερματισμό των εθνικών πολιτικών.

Ο Χούκστρα σημείωσε ότι οι Βρυξέλλες θα αξιολογήσουν προσεκτικά το νομικό καθεστώς οποιουδήποτε πιθανού μέτρου, λαμβάνοντας υπόψη τις προηγούμενες εμπειρίες και τις εκκρεμείς δικαστικές υποθέσεις. Η ΕΕ είχε εισαγάγει έκτακτη εισφορά στα υπερκέρδη των εταιρειών πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα και διύλισης το 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ωστόσο, εκκρεμούν ακόμη νομικές προσφυγές, καθώς εταιρείες, μεταξύ των οποίων η ExxonMobil, υποστήριξαν ότι το μέτρο ήταν παράνομο. Ο Επίτροπος ανέφερε χαρακτηριστικά: «Ακόμη βρισκόμαστε στα δικαστήρια για αποφάσεις του 2022 σχετικά με τη λήψη παρόμοιων μέτρων. Επομένως, αυτό είναι κάτι που πρέπει επίσης να λάβουμε υπόψη».

Το πλαίσιο του 2022 επέβαλε ελάχιστη εισφορά 33% στα πλεονάζοντα κέρδη, τα οποία ορίζονταν ως τα κέρδη που υπερέβαιναν κατά περισσότερο από 20% τον μέσο όρο των κερδών μιας εταιρείας κατά τα προηγούμενα έτη. Το μέτρο απέφερε σχεδόν 29 δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με έκθεση της Κομισιόν, αποδεικνύοντας την δυνητική δημοσιονομική του σημασία. Ωστόσο, οι νομικές προκλήσεις που ακολούθησαν καταδεικνύουν την ανάγκη για ένα πιο στέρεο νομικό πλαίσιο.

Ορισμένες χώρες της ΕΕ έχουν ήδη θεσπίσει, σε εθνικό επίπεδο, φόρους στα υπερκέρδη. Η Πορτογαλία, για παράδειγμα, επέβαλε φόρο 33% στα έκτακτα κέρδη που καταγράφηκαν το 2026 από εταιρείες πετρελαίου και διυλιστήρια, δημιουργώντας ένα προηγούμενο που θα μπορούσε να αποτελέσει οδηγό για μια ευρωπαϊκή λύση. Η συζήτηση για τον πανευρωπαϊκό φόρο υπερκερδών αναμένεται να ενταθεί το επόμενο διάστημα, καθώς οι κυβερνήσεις αναζητούν ισορροπία μεταξύ δημοσιονομικής ανάγκης, νομικής ασφάλειας και κοινωνικής δικαιοσύνης.