ΕΕ: Σκληρή μάχη για τον νέο προϋπολογισμό

Η πρώτη ουσιαστική πολιτική σύγκρουση για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης ολοκληρώθηκε στις Βρυξέλλες, επιβεβαιώνοντας ότι οι 27 χώρες-μέλη εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά από μια τελική συμφωνία. Παρά την πρόοδο που έχει καταγραφεί σε θεσμικό επίπεδο, οι βασικές διαφωνίες για το ύψος των δαπανών και τον τρόπο χρηματοδότησής τους παραμένουν ανοιχτές.

Για περισσότερο από δυόμισι ώρες, οι Ευρωπαίοι ηγέτες συζήτησαν το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, το οποίο θα καθορίσει τις οικονομικές προτεραιότητες της Ένωσης για τα επόμενα χρόνια. Η ανταλλαγή απόψεων ανέδειξε ότι οι εθνικές θέσεις παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμετακίνητες, προαναγγέλλοντας μια δύσκολη και παρατεταμένη διαπραγμάτευση.

Κοινή διαπίστωση στη Σύνοδο ήταν ότι κατά τη διάρκεια της κυπριακής προεδρίας έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος, καθώς τα κράτη-μέλη έχουν συμφωνήσει στη βασική αρχιτεκτονική του νέου προϋπολογισμού και στη γενική κατανομή των πολιτικών προτεραιοτήτων. Το κρίσιμο πρόβλημα, ωστόσο, παραμένει η χρηματοδότηση αυτών των επιλογών και το τελικό μέγεθος του κοινού ευρωπαϊκού ταμείου.

Το μεγάλο παζάρι για τα 2 τρισ. ευρώ

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται το ύψος του νέου προϋπολογισμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο δημοσιονομικό πλαίσιο που προσεγγίζει τα 2 τρισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 1,26% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η πρόταση αυτή κινείται αισθητά πάνω από το προηγούμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, το οποίο αντιστοιχούσε στο 1,05% του ΑΕΕ. Η αύξηση αντανακλά τις νέες ανάγκες της Ένωσης, από την άμυνα και την ενεργειακή ασφάλεια έως την πράσινη μετάβαση, την τεχνολογική ανταγωνιστικότητα και την ενίσχυση της βιομηχανικής βάσης.

Οι καθαροί συνεισφορείς του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, δηλαδή οι χώρες που καταβάλλουν περισσότερα από όσα λαμβάνουν μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων, εμφανίζονται αποφασισμένοι να περιορίσουν την αύξηση των δαπανών. Η πρόταση της κυπριακής προεδρίας έχει ήδη μειωθεί κατά περίπου 10% σε σχέση με την αρχική εισήγηση της Κομισιόν, χωρίς αυτό να έχει αμβλύνει τις αντιστάσεις των πιο επιφυλακτικών κυβερνήσεων.

Ιδιαίτερα σκληρή παραμένει η στάση των χωρών του Βορρά, οι οποίες παλαιότερα αποκαλούνταν «φειδωλές» και πλέον προτιμούν τον όρο «μεταρρυθμιστές». Οι κυβερνήσεις αυτές υποστηρίζουν ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη μείωση των δαπανών, αλλά και τον εκσυγχρονισμό της δομής του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.

Ενδεικτική ήταν η παρέμβαση του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος χαρακτήρισε την υφιστάμενη πρόταση υπερβολικά φιλόδοξη, ζητώντας μεγαλύτερη δημοσιονομική πειθαρχία. Η γερμανική στάση επιβεβαιώνει ότι το Βερολίνο θα παίξει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του τελικού συμβιβασμού.

Νέοι ίδιοι πόροι και το δίλημμα της Ευρώπης

Παρά τις διαφωνίες, οι ηγέτες συμφώνησαν σε μια βασική αρχή: το μέγεθος του προϋπολογισμού πρέπει να ανταποκρίνεται στις πολιτικές φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διατύπωση αυτή συμπυκνώνει το κεντρικό δίλημμα της διαπραγμάτευσης. Η Ένωση θέλει να χρηματοδοτήσει νέες στρατηγικές προτεραιότητες, ενώ αρκετά κράτη-μέλη αρνούνται να αυξήσουν ουσιαστικά τις εθνικές τους εισφορές.

Σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα η συζήτηση για τους λεγόμενους νέους ίδιους πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για νέες πηγές εσόδων που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, χωρίς να μεταφέρουν άμεσα ολόκληρο το βάρος στους εθνικούς προϋπολογισμούς.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη καταθέσει πρόταση για πέντε νέες πηγές χρηματοδότησης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται έσοδα από το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, μέσω της διάθεσης μέρους των εσόδων από τους πλειστηριασμούς δικαιωμάτων ρύπων, καθώς και ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα, που προβλέπει επιβαρύνσεις σε εισαγόμενα προϊόντα με υψηλό ανθρακικό αποτύπωμα.

Η συζήτηση για τους ίδιους πόρους αποτελεί κρίσιμο πεδίο σύγκρουσης, καθώς συνδέεται με το ερώτημα ποιος θα πληρώσει τις νέες ευρωπαϊκές φιλοδοξίες. Η Κομισιόν επιχειρεί να δημιουργήσει μόνιμες πηγές εσόδων για την Ένωση, ενώ αρκετές κυβερνήσεις φοβούνται ότι η διαδικασία αυτή θα ενισχύσει τον δημοσιονομικό ρόλο των Βρυξελλών εις βάρος των εθνικών προϋπολογισμών.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται να είναι καθοριστικό. Η τελική συμφωνία για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο θα πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα στις αυξημένες ανάγκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στην απροθυμία πολλών κρατών να χρηματοδοτήσουν έναν αισθητά μεγαλύτερο προϋπολογισμό.

Η αντιπαράθεση στις Βρυξέλλες έδειξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη επιλογή. Είτε θα διαθέσει τους πόρους που απαιτούν οι νέες της προτεραιότητες είτε θα περιορίσει τις φιλοδοξίες της σε ένα πλαίσιο δημοσιονομικής αυτοσυγκράτησης. Η τελική απόφαση θα δείξει αν οι ευρωπαϊκές εξαγγελίες για άμυνα, ανταγωνιστικότητα και πράσινη μετάβαση μπορούν να υποστηριχθούν από πραγματική χρηματοδότηση.