Ευρώπη: Κρίση καυσίμων αεροσκαφών λόγω Μέσης Ανατολής

Η ευρωπαϊκή ήπειρος βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή ενεργειακή κρίση στον τομέα των αερομεταφορών, καθώς η γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα των καυσίμων αεροσκαφών (jet fuel). Παρά τις εντατικές προσπάθειες των κρατών-μελών να εξασφαλίσουν εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας, η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη, με την Ευρώπη να καθίσταται η πιο εκτεθειμένη περιοχή παγκοσμίως σε ενδεχόμενες νέες αναταράξεις.

Η γεωπολιτική διάσταση της κρίσης

Η έναρξη των εχθροπραξιών μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, στα τέλη Φεβρουαρίου, είχε ως άμεση συνέπεια την αμφισβήτηση της ασφάλειας των Στενών του Ορμούζ, ενός κομβικού σημείου διέλευσης για το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Παρότι η διέλευση αποκαταστάθηκε μερικώς τον Ιούνιο, η εύθραυστη εκεχειρία που ακολούθησε βρίσκεται και πάλι υπό δοκιμασία, με επιθέσεις να σημειώνονται και από τις δύο πλευρές. Αυτή η αβεβαιότητα καθιστά την Ευρώπη, η οποία κάλυπτε περίπου το ήμισυ των εισαγωγών της σε jet fuel από τη Μέση Ανατολή, εξαιρετικά ευάλωτη. Χώρες όπως η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του κινδύνου, καθώς η δεκαετής τάση κλεισίματος διυλιστηρίων στην ήπειρο έχει εντείνει την εξάρτησή τους από τις εισαγωγές.

Προβλέψεις και αποθέματα σε οριακό σημείο

Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας συμβούλων Energy Aspects, που δημοσιεύθηκαν στα μέσα Ιουνίου, η Ευρώπη αναμένεται να αντιμετωπίσει έλλειμμα προσφοράς σχεδόν 600.000 βαρελιών ημερησίως κατά το τρίτο τρίμηνο του έτους. Το νούμερο αυτό έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τα πλεονάσματα που καταγράφονται σε ΗΠΑ (116.000 βαρέλια ημερησίως) και Ασία-Ειρηνικό (425.000 βαρέλια ημερησίως). Η κατάσταση επιδεινώνεται από τα εξαιρετικά χαμηλά αποθέματα. Στις αρχές Ιουνίου, η Ευρώπη διέθετε μόλις 38 εκατομμύρια βαρέλια, έναντι 99 εκατομμυρίων στις ΗΠΑ, γεγονός που μεταφράζεται σε κάλυψη λιγότερη από 30 ημερών ζήτησης. Πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο μεταξύ όλων των μεγάλων αγορών καυσίμων αεροσκαφών παγκοσμίως, όπως προκύπτει από υπολογισμούς του Reuters.

Η μηνιαία έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) επιβεβαιώνει την πίεση, δείχνοντας ότι, παρότι τα αποθέματα στο τέλος Μαΐου ήταν αυξημένα κατά 10% σε ετήσια βάση και η παραγωγή των διυλιστηρίων είχε ενισχυθεί κατά 30%, το περιθώριο ασφαλείας παραμένει εξαιρετικά στενό, μόλις ενός μήνα. Ο αναλυτής της Rystad, Γιανίβ Σαχ, προειδοποίησε ότι η στενότητα στην αγορά αναμένεται να συνεχιστεί τουλάχιστον έως τον Αύγουστο, εφόσον διατηρηθεί ο σημερινός ρυθμός κατανάλωσης και παραγωγής.

Ευρωπαϊκή αντίδραση και αναζήτηση εναλλακτικών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη αναγνωρίσει την κρισιμότητα της κατάστασης. Ο Επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, δήλωσε τον Ιούνιο ότι η ΕΕ ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με ακόμη πιο περιορισμένα αποθέματα προς το τέλος της θερινής περιόδου, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε συντονισμένη αποδέσμευση εθνικών στρατηγικών αποθεμάτων. Στο μεταξύ, η Ευρώπη έχει καταφέρει να αποτρέψει την πλήρη εξάντληση των προμηθειών, στρεφόμενη σε νέους προμηθευτές. Τον Ιούνιο, οι συνολικές εισαγωγές αεροπορικών καυσίμων ανήλθαν σε 673.000 βαρέλια ημερησίως, το υψηλότερο επίπεδο από τον Οκτώβριο του 2025. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Νιγηρία αναδείχθηκαν ως οι μεγαλύτεροι εξαγωγείς, ενώ σημαντικές ποσότητες έφτασαν επίσης από τον Καναδά, την Ινδία, τη Νότια Κορέα και το Κουβέιτ. Αξιοσημείωτη είναι η περίπτωση του Κουβέιτ, το οποίο ήταν ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές της Ευρώπης πριν από την κρίση και πλέον επαναδραστηριοποιείται, με φορτία 25.000 βαρελιών ημερησίως να αναμένονται τον Αύγουστο.

Παράλληλα, η εσωτερική παραγωγή έχει ενταθεί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ιταλία, όπου τα διυλιστήρια αύξησαν την παραγωγή jet fuel κατά 10% το πρώτο τετράμηνο του έτους, καλύπτοντας σχεδόν το 70% της εγχώριας ζήτησης. Η Eni, που κατέχει περίπου το ήμισυ της δυναμικότητας της χώρας, ενίσχυσε την παραγωγή της εισάγοντας ημιεπεξεργασμένα προϊόντα από τρίτες χώρες.

Οι τιμές και η επίδραση στις αεροπορικές εταιρείες

Η πίεση στις αεροπορικές εταιρείες έχει μειωθεί σημαντικά, καθώς οι τιμές των καυσίμων στη βορειοδυτική Ευρώπη υποχώρησαν στα 133,27 δολάρια ανά βαρέλι, από το ιστορικό υψηλό των 215,32 δολαρίων στα τέλη Μαρτίου. Δεδομένου ότι τα καύσιμα αντιπροσωπεύουν συνήθως το 20% έως 25% του λειτουργικού κόστους, η αποκλιμάκωση αυτή προσφέρει μια ανάσα. Ωστόσο, οι αναλυτές εκτιμούν ότι δεν αναμένονται άμεσες μειώσεις στις τιμές των εισιτηρίων, καθώς η ζήτηση παραμένει ισχυρή και η διαθέσιμη χωρητικότητα περιορισμένη, λόγω της μείωσης των πτήσεων από πολλές εταιρείες που επιδιώκουν τη βέλτιστη αξιοποίηση των καυσίμων.