ΕΚΤ: Νέα αύξηση επιτοκίων λόγω Ιράν

Η πρώτη αύξηση επιτοκίων της ΕΚΤ από το 2023, κατά 25 μονάδες βάσης, είναι πλέον γεγονός και αναμένεται να επηρεάσει άμεσα τους δανειολήπτες στην Ευρωζώνη. Το εύρος και ο ρυθμός των επόμενων κινήσεων παραμένουν ανοιχτά, καθώς η Φρανκφούρτη συνδέει πλέον τις αποφάσεις της με την εξέλιξη του πολέμου στο Ιράν και τις επιπτώσεις του στις τιμές ενέργειας και στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, κατέστησε σαφές ότι οι επόμενες αποφάσεις θα λαμβάνονται βήμα προς βήμα, συνεδρίαση με συνεδρίαση, καθώς η αβεβαιότητα παραμένει εξαιρετικά υψηλή. Η διάρκεια και η ένταση της σύγκρουσης ΗΠΑ - Ιράν αποτελούν τον βασικό παράγοντα που θα κρίνει αν οι πληθωριστικές πιέσεις θα επιμείνουν ή θα αρχίσουν να αποκλιμακώνονται.

Στη Φρανκφούρτη εξετάζονται δύο βασικές εκδοχές για την πορεία της νομισματικής πολιτικής. Η πρώτη αφορά ένα δυσμενές σενάριο παρατεταμένων εχθροπραξιών και αργής αποκατάστασης της ομαλής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Η δεύτερη στηρίζεται σε πιο σύντομη λήξη του πολέμου, με σταδιακή εξομάλυνση στις διεθνείς αγορές και στην ενεργειακή εφοδιαστική αλυσίδα.

Τα σενάρια της ΕΚΤ για πληθωρισμό και επιτόκια

Στο ακραίο σενάριο της ΕΚΤ, δηλαδή σε περίπτωση παρατεταμένης σύγκρουσης ΗΠΑ - Ιράν, ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη εκτιμάται ότι θα εκτιναχθεί στο 4% φέτος και στο 5,3% το 2027, πριν υποχωρήσει στο 3% το 2028. Πρόκειται για τροχιά που θα διατηρούσε έντονη πίεση στη νομισματική πολιτική και θα υποχρέωνε την ΕΚΤ να κινηθεί πιο επιθετικά.

Στο βασικό σενάριο, το οποίο προϋποθέτει μικρότερη διάρκεια της κρίσης, ο πληθωρισμός προβλέπεται να διαμορφωθεί στο 3% φέτος, να υποχωρήσει στο 2,3% το 2027 και να επιστρέψει στο 2% το 2028, δηλαδή στον βασικό στόχο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Η διάρκεια του πολέμου θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την τελική πορεία των τιμών. Αν οι πιέσεις στις θαλάσσιες μεταφορές και στην ενέργεια παραταθούν, ο πληθωρισμός θα κινηθεί πιο κοντά στο δυσμενές σενάριο. Αν η κρίση περιοριστεί χρονικά, η αποκλιμάκωση μπορεί να έρθει ταχύτερα, αν και τα αποτελέσματα του ενεργειακού σοκ δεν αναμένεται να σβήσουν άμεσα.

Με βάση τα σημερινά δεδομένα, η ΕΚΤ είναι πιθανό να προχωρήσει σε νέα αύξηση επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης τον Σεπτέμβριο. Στο τραπέζι παραμένει και το ενδεχόμενο πρόσθετης αύξησης προς το τέλος του έτους, εφόσον οι τιμές συνεχίσουν να κινούνται πάνω από τον στόχο και οι αγορές ενέργειας παραμείνουν ασταθείς.

Στη θετική εκδοχή, η σχετικά σύντομη λήξη του πολέμου θα μετριάσει την ανάγκη για διαδοχικές αυξήσεις. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, η ΕΚΤ ενδέχεται να αυξήσει ξανά τα επιτόκια τον Σεπτέμβριο, καθώς η πληθωριστική δυναμική που έχει ήδη δημιουργηθεί από το σοκ στα Στενά του Ορμούζ θα χρειαστεί χρόνο για να απορροφηθεί.

Η αποκατάσταση της κανονικότητας στην εφοδιαστική αλυσίδα και η επιστροφή των τιμών στα προ κρίσης επίπεδα θεωρείται διαδικασία αρκετών μηνών. Για τον λόγο αυτό, η Φρανκφούρτη κρατά ανοιχτές όλες τις επιλογές, αποφεύγοντας να δεσμευθεί εκ των προτέρων σε συγκεκριμένη πορεία επιτοκίων.

Ανοιχτό ακόμη και το σενάριο μειώσεων

Η φράση της Κριστίν Λαγκάρντ ότι η ΕΚΤ αποφεύγει προκαθορισμένη διαδρομή επιτοκίων αφήνει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο αντιστροφής της σημερινής πολιτικής μέσα στο έτος. Αν ο πληθωρισμός αρχίσει να επιστρέφει με πειστικό τρόπο προς τον στόχο του 2%, η κεντρική τράπεζα θα μπορούσε να προχωρήσει σε μειώσεις, παίρνοντας πίσω μέρος των πρόσφατων αυξήσεων.

Η προοπτική αυτή συνδέεται με έναν δεύτερο μεγάλο κίνδυνο: την επιβράδυνση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Οι εξελίξεις στο Ιράν, ο πόλεμος δασμών και η γενικότερη αβεβαιότητα στην παγκόσμια οικονομία ασκούν πίεση στην ανάπτυξη της Ευρωζώνης, δημιουργώντας ένα σύνθετο δίλημμα για την ΕΚΤ.

Στο ακραίο σενάριο της κεντρικής τράπεζας, ο ρυθμός ανάπτυξης στην Ευρωζώνη υποχωρεί στο 0,5% φέτος, από 0,8% που προβλέπει το βασικό σενάριο. Για το 2027, η ανάπτυξη πέφτει στο 0,4%, έναντι 1,2% στο βασικό σενάριο, ενώ το 2028 προβλέπεται ανάκαμψη στο 1,6%, έναντι 1,5%.

Οι εκτιμήσεις αυτές δείχνουν ότι η ΕΚΤ κινείται σε εξαιρετικά στενό διάδρομο. Από τη μία πλευρά πρέπει να συγκρατήσει τον πληθωρισμό που τροφοδοτείται από το ενεργειακό σοκ και τις γεωπολιτικές αναταράξεις. Από την άλλη πλευρά οφείλει να αποφύγει υπερβολική νομισματική σύσφιξη, η οποία θα μπορούσε να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την ήδη ασθενική ευρωπαϊκή ανάπτυξη.

Έγκυρες πηγές εκτιμούν ότι, ακόμη και αν ο πληθωρισμός επιστρέψει προς τον στόχο του 2%, νέες μειώσεις επιτοκίων δεν πρέπει να αποκλειστούν εφόσον διαγνωστεί κίνδυνος αποπληθωρισμού ή βαθύτερης οικονομικής επιβράδυνσης. Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε επόμενη κίνηση της ΕΚΤ θα εξαρτηθεί από τα νέα στοιχεία για τιμές, ενέργεια, ανάπτυξη και γεωπολιτική σταθερότητα.

Για τους δανειολήπτες, η άμεση συνέπεια είναι ότι το κόστος χρήματος εισέρχεται ξανά σε περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας. Η πρώτη αύξηση επιτοκίων μπορεί να είναι μόνο η αρχή ενός νέου κύκλου, εφόσον η κρίση στη Μέση Ανατολή παραταθεί. Αν όμως η ένταση εκτονωθεί και ο πληθωρισμός υποχωρήσει, η ΕΚΤ μπορεί να αναγκαστεί να αλλάξει πορεία ταχύτερα από όσο σήμερα προεξοφλούν οι αγορές.