Ελλάδα και Κύπρος στρατηγικός ενεργειακός κόμβος

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, κατά τη διάρκεια της ομιλίας του στο Global Energy Forum του Atlantic Council στην Ουάσιγκτον, ανέδειξε τον κομβικό ρόλο που διαδραματίζουν η Ελλάδα και η Κύπρος στη διαμόρφωση της νέας ενεργειακής αρχιτεκτονικής της Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου. Η παρέμβασή του επικεντρώθηκε στη σύνδεση της ενεργειακής ασφάλειας με την εθνική ασφάλεια, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ενεργειακό ρεαλισμό, τεχνολογική ουδετερότητα, ενίσχυση των υποδομών και διαφοροποίηση των πηγών και διαδρομών ενέργειας.

Οι προκλήσεις της ενεργειακής ασφάλειας

Ο κ. Παπασταύρου αναφέρθηκε στις προκλήσεις που προέκυψαν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τις απειλές στα Στενά του Ορμούζ, τονίζοντας ότι η Ευρώπη έμαθε με δύσκολο τρόπο τη σημασία της ενεργειακής ασφάλειας. Όπως επισήμανε, οι κρίσεις αυτές ανέδειξαν τον συστημικό κίνδυνο της εργαλειοποίησης της ενέργειας, είτε από τη Ρωσία, είτε από το Ιράν, είτε από οποιαδήποτε άλλη χώρα. Η Ευρώπη, πρόσθεσε, πρέπει να παραμείνει ενωμένη απέναντι σε αυτό το φαινόμενο, καθώς η εργαλειοποίηση της ενέργειας επηρεάζει την παγκόσμια και περιφερειακή ασφάλεια.

Ενεργειακός ρεαλισμός και τεχνολογική ουδετερότητα

Ο υπουργός αναφέρθηκε στην έννοια του ενεργειακού ρεαλισμού, την οποία έχει προωθήσει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μέσω άρθρου του στους Financial Times και παρεμβάσεων στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Σημείωσε ότι η Ευρώπη έθεσε έναν ευγενή στόχο για την καθαρή ενέργεια, αλλά σε έναν βαθμό τον μετέτρεψε σε ζήτημα ηθικής. Η συζήτηση για τους υδρογονάνθρακες συχνά αντιμετωπιζόταν αρνητικά, ενώ άλλες τεχνολογίες, όπως το μπλε υδρογόνο, εμφανίζονταν με θετικότερο πρόσημο. Ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε την ανάγκη για τεχνολογική ουδετερότητα, τονίζοντας ότι η Ευρώπη χρειάζεται ενέργεια και ότι η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί εθνική ασφάλεια. Στο πλαίσιο αυτό, ανέφερε ότι η Ευρώπη πρέπει να αξιοποιήσει όλους τους εγχώριους πόρους της για να ενισχύσει την ενεργειακή της ανεξαρτησία.

Η νέα ενεργειακή γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη νέα ενεργειακή γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου, με τον κ. Παπασταύρου να κάνει λόγο για μια νέα γεωμετρία της ενέργειας. Όπως είπε, η Ελλάδα και η Κύπρος καθίστανται το επίκεντρο και ο στρατηγικός κόμβος αυτής της νέας γεωμετρίας. Περιγράφοντας τη νέα αρχιτεκτονική, αναφέρθηκε στον Κάθετο Διάδρομο, μέσω του οποίου αμερικανικό LNG εισέρχεται στην Ελλάδα και στη συνέχεια, μέσω υποδομών, κατευθύνεται προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Μετά από δεκαετίες όπου το φυσικό αέριο κινούνταν από την Ανατολή προς τη Δύση, δημιουργείται πλέον ένας κάθετος άξονας που συνδέει την Ελλάδα με την ενεργειακή ασφάλεια της Ανατολικής Ευρώπης και της Ουκρανίας.

Στρατηγικές συνεργασίες και περιφερειακή σταθερότητα

Ο κ. Παπασταύρου μίλησε για το στρατηγικό τρίγωνο με το Ισραήλ, το οποίο, με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών, αποκτά τετραμερή διάσταση. Αναφέρθηκε επίσης στον κύκλο συνεργασίας του East Med Gas Forum, τονίζοντας ότι δεν πρέπει να υποτιμάται η σημασία αυτού του πλαισίου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αναφορά του στο γεγονός ότι, την προηγούμενη ημέρα, κάθισαν στο ίδιο τραπέζι εκπρόσωποι από το Ισραήλ και την Παλαιστίνη. Όπως είπε, έπειτα από τρία χρόνια πολέμου, η ενέργεια γίνεται γέφυρα για την περιοχή, παρουσιάζοντας την ενέργεια όχι μόνο ως πεδίο ανταγωνισμού, αλλά και ως εργαλείο περιφερειακής συνεργασίας.

Μεγάλα έργα ηλεκτρικής διασύνδεσης

Ο υπουργός ενέταξε στη νέα αυτή γεωμετρία και τη διαγώνια γραμμή του διαδρόμου IMEC, καθώς και τα μεγάλα έργα ηλεκτρικής διασύνδεσης. Αναφέρθηκε ειδικότερα στο Great Sea Interconnector, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, καθώς και στο GREGY, τη διασύνδεση Αιγύπτου και Ελλάδας. Μέσω αυτών των έργων, η περιοχή καθίσταται επίκεντρο της νέας ευρωπαϊκής ενεργειακής αρχιτεκτονικής. Παράλληλα, σημείωσε ότι όλο και περισσότερες χώρες της περιοχής αντιλαμβάνονται πως έχουν περισσότερα να κερδίσουν μέσα από τη συνεργασία παρά ενεργώντας μεμονωμένα. Αναφέρθηκε μάλιστα στη συμμετοχή των υπουργών Ενέργειας της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας σε πρόσφατη συνάντηση στην Αθήνα, όπου εξέφρασαν ενδιαφέρον για έναν διευρυμένο Κάθετο Διάδρομο. Κατά τον κ. Παπασταύρου, οι νέες αυτές διαδρομές εξελίσσονται σε αρτηρίες εμπορίου και ευημερίας για την περιοχή.

Το σχήμα 3+1 και η προοπτική μόνιμης συνεργασίας

Απαντώντας σε ερώτηση για τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα της υπουργικής συνάντησης του σχήματος 3+1 στο Χιούστον, ο κ. Παπασταύρου είπε ότι στόχος είναι να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο η πρωτοβουλία. Μέχρι σήμερα, το 3+1 αποτελεί μια πολύ σημαντική διακυβερνητική πρωτοβουλία με επίκεντρο την ενέργεια, αλλά πλέον υπάρχει η προσδοκία να δημιουργηθεί κάτι πιο μόνιμο. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στην προοπτική συνεργασίας με το East Med Energy Center του Baker Institute στο Rice University, ώστε οι τέσσερις χώρες να αποκτήσουν ένα μόνιμο κέντρο γεωπολιτικής συνεργασίας. Το Baker Institute αποτελεί κορυφαίο θεσμό στη γεωπολιτική της ενέργειας και η συνεργασία αυτή έχει ευρύτερη σημασία για την Ελλάδα, την Κύπρο, το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ενέργεια ως γέφυρα συνεργασίας

Ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε ότι τόσο το 3+1 όσο και το East Med Gas Forum δεν είναι πρωτοβουλίες αποκλεισμού. Αντιθέτως, αυτό που αποκλείουν είναι η εργαλειοποίηση της ενέργειας. Αυτό που περιλαμβάνουν είναι ένα πλαίσιο συνεργασίας που βασίζεται στην εμπιστοσύνη, στη λογική του αμοιβαίου οφέλους, στον σεβασμό κοινών κανόνων και ορθών επιχειρηματικών πρακτικών, χωρίς μονομερείς ενέργειες και απειλές βίας. Κατά τον ίδιο, αυτή η κουλτούρα συνεργασίας μπορεί να φέρει την Ανατολική Μεσόγειο στο προσκήνιο της παγκόσμιας ενεργειακής σκηνής.

Ελληνική προεδρία της ΕΕ και ενεργειακή πολιτική

Σε ερώτηση για την ελληνική προεδρία της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027, ο κ. Παπασταύρου απέφυγε να αναφερθεί σε συγκεκριμένα έργα, σημειώνοντας ότι προηγούνται η Ιρλανδία και η Λιθουανία. Περιέγραψε όμως τις βασικές κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες θα είναι ο ενεργειακός ρεαλισμός και ο πραγματισμός. Ο υπουργός επισήμανε ότι η Ευρώπη δεν διαθέτει πραγματική εσωτερική αγορά ενέργειας, αλλά 27 κατακερματισμένες αγορές. Ως εκ τούτου, βασικός στόχος θα είναι να συνεχιστεί η δουλειά που κάνει η Κύπρος στο ζήτημα των δικτύων, καθώς και να ενισχυθούν οι ενεργειακές υποδομές. Υπογράμμισε, επίσης, ότι οι χώρες που διαθέτουν ενεργειακό πλεόνασμα πρέπει να είναι πρόθυμες να το μοιραστούν, ώστε να δημιουργηθεί μια πραγματική ευρωπαϊκή αγορά.

Υδρογονάνθρακες και τεχνολογική ουδετερότητα

Παράλληλα, ο κ. Παπασταύρου τάχθηκε υπέρ μιας πιο πραγματιστικής προσέγγισης στους υδρογονάνθρακες. Αναφέρθηκε στο κοίτασμα Αφροδίτη της Κύπρου και στο Neptune της Ρουμανίας. Για την Ελλάδα, σημείωσε ότι μετά από περισσότερο από μισό αιώνα υπάρχει προοπτική ερευνητικής γεώτρησης από την ExxonMobil στο Ιόνιο και σεισμικών ερευνών από τη Chevron νότια της Κρήτης. Ο υπουργός υπογράμμισε ότι η Ευρώπη χρειάζεται ένα ισορροπημένο ενεργειακό μείγμα, το οποίο δεν θα αποκλείει καμία τεχνολογία και θα είναι τεχνολογικά ουδέτερο. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε και στην πυρηνική ενέργεια, σημειώνοντας ότι υπάρχουν χώρες που είναι πολύ προηγμένες στον τομέα αυτό, ενώ η Ευρώπη πρέπει να παρακολουθήσει την πρόοδο που σημειώνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, συμπεριλαμβανομένων των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMRs).

Τεχνητή νοημοσύνη και ενεργειακές ανάγκες

Ξεχωριστή αναφορά έκανε στις ενεργειακές ανάγκες που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη. Όπως είπε, η Ευρώπη παρακολουθεί όσα θέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες στη συζήτηση, ενώ παρέπεμψε στην άποψη του Αμερικανού υπουργού Εσωτερικών Νταγκ Μπέργκαμ ότι η κούρσα για την τεχνητή νοημοσύνη μοιάζει με την κούρσα εξοπλισμών της δεκαετίας του 1980 και ότι όποια πλευρά επικρατήσει θα καθορίσει και θα ελέγξει τις εξελίξεις. Ο κ. Παπασταύρου προειδοποίησε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να βρεθεί στη θέση των χωρών που δεν συμμετείχαν στη βιομηχανική επανάσταση. Για την τεχνητή νοημοσύνη χρειαζόμαστε πολλή ενέργεια, είπε χαρακτηριστικά.

Ο ρόλος των ΗΠΑ

Κλείνοντας, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας συνόψισε τον ρόλο των ΗΠΑ σε τρία σημεία, λέγοντας ότι χρειάζεται περισσότερη ενέργεια, περισσότερες διασυνδέσεις και στενότερη συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όπως είπε, η ενέργεια αποτελεί γέφυρα για τη διατλαντική συνεργασία, κάτι που φαίνεται τόσο στη σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο όσο και στις προκλήσεις που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη.