Ελλάδα με «posokanei», Τουρκία με συλλήψεις: Η μάχη κατά της αισχροκέρδειας στα βασικά αγαθά
Την ώρα που η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανίσει την ακρίβεια ως πρόβλημα ενημέρωσης του καταναλωτή και περιορίζεται σε ψηφιακές πλατφόρμες σύγκρισης τιμών, η Τουρκία προχώρησε σε μια θεαματική, σκληρή και βαθιά πολιτική παρέμβαση στον κλάδο των τροφίμων. Η υπόθεση των μεγάλων πτηνοτροφικών εταιρειών, που ήδη περιγράφεται στα τουρκικά μέσα ως «η μάχη του κοτόπουλου», φέρνει στην επιφάνεια ένα ζήτημα που ξεπερνά τα σύνορα της γειτονικής χώρας: μέχρι πού είναι διατεθειμένο να φτάσει ένα κράτος όταν θεωρεί ότι βασικά αγαθά γίνονται αντικείμενο αισχροκέρδειας, συνεννόησης και χειραγώγησης τιμών;
Στην Ελλάδα, η κυβερνητική απάντηση στην ακρίβεια παραμένει εγκλωβισμένη σε επικοινωνιακά εργαλεία, όπως το «posokanei.gov.gr», το οποίο επιτρέπει στον πολίτη να συγκρίνει τιμές προϊόντων στα σούπερ μάρκετ. Η πλατφόρμα μπορεί να προσφέρει πληροφόρηση, όμως η πληροφόρηση δεν αποτελεί σύγκρουση με την αισχροκέρδεια. Ο καταναλωτής μπορεί να βλέπει πού είναι ακριβότερο ένα προϊόν, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι το κράτος ελέγχει αποτελεσματικά τις δομές της αγοράς, τα περιθώρια κέρδους, τις εναρμονισμένες πρακτικές, τις στρεβλώσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα και τη δύναμη των μεγάλων ομίλων.
Η «μάχη του κοτόπουλου» στην Τουρκία
Στην Τουρκία, οι Αρχές επέλεξαν άλλη γραμμή. Στο πλαίσιο έρευνας για αδικαιολόγητες αυξήσεις τιμών και αντι-ανταγωνιστικές πρακτικές στον κλάδο του λευκού κρέατος, εκδόθηκαν εντάλματα σε βάρος στελεχών μεγάλων επιχειρήσεων, πραγματοποιήθηκαν ταυτόχρονες επιχειρήσεις σε πολλές επαρχίες και διορίστηκαν εποπτικοί διαχειριστές σε 13 από τις σημαντικότερες εταιρείες του κλάδου.
Η παρέμβαση αφορούσε επιχειρήσεις που κατέχουν κεντρική θέση στην παραγωγή, επεξεργασία και διάθεση κοτόπουλου στην τουρκική αγορά. Ανάμεσα στα ονόματα που βρέθηκαν στο επίκεντρο της υπόθεσης περιλαμβάνονται εταιρείες όπως οι Banvit, Şenpiliç, Lezita, Erpiliç, Keskinoğlu, Hastavuk και Gedik. Οι τουρκικές εισαγγελικές Αρχές εξέτασαν εάν στελέχη των εταιρειών συντόνισαν τιμές, πολιτικές πωλήσεων, εφοδιασμό και εμπορικές πρακτικές κατά τρόπο που ζημίωσε τον καταναλωτή και νόθευσε τη λειτουργία της αγοράς.
Η υπόθεση δεν εμφανίστηκε αιφνιδιαστικά. Είχε προηγηθεί σοβαρή παρέμβαση της τουρκικής Αρχής Ανταγωνισμού, η οποία είχε επιβάλει υψηλά διοικητικά πρόστιμα σε 13 εταιρείες του κλάδου, ύψους περίπου 3,7 δισεκατομμυρίων τουρκικών λιρών, για ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών και πρακτικές που κρίθηκαν προβληματικές για τον ανταγωνισμό. Η νέα δικαστική κίνηση ήρθε ως κλιμάκωση μιας ήδη ανοιχτής σύγκρουσης ανάμεσα στο κράτος και έναν ισχυρό αγροδιατροφικό κλάδο.
Επίδειξη κρατικής πυγμής ή πραγματική προστασία των πολιτών;
Η εικόνα είναι ισχυρή: μια κυβέρνηση που συλλαμβάνει στελέχη μεγάλων εταιρειών, διορίζει εποπτικούς διαχειριστές και στέλνει μήνυμα σε ολόκληρη την αγορά ότι η αισχροκέρδεια στα βασικά αγαθά μπορεί να έχει βαριές συνέπειες. Ο ίδιος ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει οικοδομήσει μεγάλο μέρος της πολιτικής του ταυτότητας πάνω στην εικόνα του ηγέτη που συγκρούεται με κέντρα ισχύος όταν αυτά απειλούν την καθημερινότητα του λαού.
Υπάρχει, βεβαίως, και η άλλη πλευρά. Η τουρκική παρέμβαση εγείρει ερωτήματα για την έκταση του κρατικού ελέγχου στην ιδιωτική οικονομία, για τη χρήση της Δικαιοσύνης ως εργαλείου οικονομικής πειθαρχίας και για το κατά πόσο τέτοιες κινήσεις υπηρετούν σταθερούς θεσμικούς κανόνες ή πολιτική επίδειξη ισχύος. Δεν είναι τυχαίο ότι λίγες ημέρες μετά την αρχική παρέμβαση, τουρκικό δικαστήριο ήρε το μέτρο της εποπτείας στις 13 εταιρείες, ύστερα από προσφυγές των επιχειρήσεων.
Ακόμη και έτσι, όμως, το μήνυμα είχε ήδη σταλεί. Οι επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται σε βασικά αγαθά γνωρίζουν ότι το τουρκικό κράτος μπορεί να κινηθεί άμεσα, σκληρά και δημόσια. Η παρέμβαση στον κλάδο του κοτόπουλου λειτούργησε ως προειδοποίηση και προς άλλους τομείς της ιδιωτικής οικονομίας που παράγουν ή εμπορεύονται προϊόντα πρώτης ανάγκης.
Η ελληνική αδράνεια απέναντι στα καρτέλ
Η σύγκριση με την Ελλάδα είναι αναπόφευκτη. Εδώ και χρόνια, τα ελληνικά νοικοκυριά βλέπουν τις τιμές στα τρόφιμα, στα καθαριστικά, στα γαλακτοκομικά και σε πλήθος βασικών αγαθών να παραμένουν σε επίπεδα που δεν αντιστοιχούν στο πραγματικό εισόδημα της κοινωνίας. Η κυβέρνηση μιλά για διεθνείς πιέσεις, για ενεργειακό κόστος, για πληθωρισμό εισαγωγών και για ανάγκη ενίσχυσης της διαφάνειας. Στην πράξη, όμως, η πολιτική της δείχνει να μεταθέτει την ευθύνη στον ίδιο τον καταναλωτή: ψάξε, σύγκρινε, βρες το φθηνότερο, προσαρμόσου.
Αυτό δεν είναι πραγματική πολιτική κατά της ακρίβειας. Είναι διαχείριση της κοινωνικής δυσαρέσκειας. Η ακρίβεια δεν αντιμετωπίζεται μόνο με εφαρμογές, πίνακες τιμών και επικοινωνιακές παρουσιάσεις. Αντιμετωπίζεται με ουσιαστικούς ελέγχους, με πρόστιμα που πονάνε πραγματικά, με πλήρη διαφάνεια στα περιθώρια κέρδους, με έλεγχο της συγκέντρωσης στην αγορά, με αποφασιστική δράση απέναντι σε εναρμονισμένες πρακτικές και με πολιτική βούληση να συγκρουστεί το κράτος με οργανωμένα οικονομικά συμφέροντα.
Η ελληνική κυβέρνηση εμφανίζεται πρόθυμη να ψηφιοποιήσει την παρακολούθηση των τιμών, αλλά όχι να σπάσει τη δομή της αισχροκέρδειας. Παρουσιάζει ως λύση το δικαίωμα του πολίτη να εντοπίζει ποιος τον χρεώνει ακριβότερα, αντί να αναλαμβάνει η ίδια την ευθύνη να ελέγξει γιατί τον χρεώνει ακριβότερα. Το αποτέλεσμα είναι γνωστό: η αγορά παραμένει ισχυρή, ο καταναλωτής παραμένει αδύναμος και η πολιτική εξουσία λειτουργεί ως παρατηρητής.
Η τουρκική περίπτωση δεν προσφέρεται για άκριτο θαυμασμό. Η Τουρκία του Ερντογάν είναι χώρα με βαρύ ιστορικό αυταρχισμού, περιορισμένη θεσμική ανεξαρτησία και έντονη κρατική παρέμβαση στην οικονομία. Όμως η υπόθεση των πτηνοτροφικών εταιρειών εκθέτει την ελληνική κυβερνητική αμηχανία. Δείχνει ότι ακόμη και ένα αυταρχικό καθεστώς αντιλαμβάνεται πως η ακρίβεια στα τρόφιμα είναι πολιτική βόμβα και ότι η αισχροκέρδεια στα βασικά αγαθά δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο με ενημερωτικές πλατφόρμες.
Το κρίσιμο ερώτημα για την Ελλάδα είναι απλό: υπάρχει πολιτική βούληση να συγκρουστεί η κυβέρνηση με τα καρτέλ ή η ακρίβεια θα συνεχίσει να αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα αναζήτησης τιμών στο κινητό;
Η «μάχη του κοτόπουλου» στην Τουρκία μπορεί να αποδειχθεί θεσμικά αμφιλεγόμενη, πολιτικά υπολογισμένη και οικονομικά προσωρινή. Παρ’ όλα αυτά, έδειξε κάτι που στην Ελλάδα απουσιάζει: την εικόνα ενός κράτους που, έστω με αυστηρό και αμφιλεγόμενο τρόπο, παρεμβαίνει απέναντι σε ισχυρούς επιχειρηματικούς παίκτες όταν θεωρεί ότι αυτοί χειραγωγούν την αγορά βασικών αγαθών. Στην Ελλάδα, αντιθέτως, ο πολίτης καλείται να πληρώσει, να συγκρίνει και να σιωπήσει.
```
Πιο Δημοφιλή
ΕΛ.Α.Σ. εναντίον σιωπής: Το παιχνίδι ανοίγει
Σκάνδαλο με τη μεταφορά του Καζίνου Πάρνηθας στο Μαρούσι
Πιο Πρόσφατα
Μητσοτάκης: Αναμένει περαιτέρω πτώση στην τιμή της βενζίνης
