Στην Ελλάδα επέστρεψαν 26 αρχαία αντικείμενα που είχαν κατασχεθεί από τις αμερικανικές διωκτικές αρχές, στο πλαίσιο ερευνών για παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών. Τον επαναπατρισμό ανακοίνωσε η Υπηρεσία Ερευνών Εσωτερικής Ασφάλειας της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνειακής Επιβολής των ΗΠΑ, γνωστή ως ICE HSI.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της αμερικανικής υπηρεσίας, η ανάκτηση των αρχαιοτήτων έγινε μέσα από συνεργασία της HSI με την Υπηρεσία Τελωνείων και Προστασίας Συνόρων των ΗΠΑ, το FBI και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Η υπόθεση εντάσσεται στις διεθνείς προσπάθειες για την καταπολέμηση της αρχαιοκαπηλίας και την επιστροφή κλεμμένων πολιτιστικών θησαυρών στις χώρες προέλευσής τους.
Ο αναπληρωτής διευθυντής της ICE, Τσαρλς Γουόλ, δήλωσε ότι η υπηρεσία είναι ιδιαίτερα υπερήφανη για την αξιοποίηση της ερευνητικής εμπειρίας και των τελωνειακών αρμοδιοτήτων της, σε συνεργασία με τους εταίρους της, ώστε να επιτευχθεί η επιστροφή των 26 αρχαιοτήτων που είχαν αφαιρεθεί παράνομα από την πατρίδα τους.
Όπως τόνισε, τα αντικείμενα αυτά αποτελούσαν σημαντικά τεκμήρια της ζωής στον αρχαίο κόσμο. Εξέφρασε, επίσης, την ευγνωμοσύνη του προς την ερευνητική και εισαγγελική ομάδα που εργάστηκε για την ανάκτηση και την επιστροφή τους στην Ελλάδα.
Τα 26 αρχαία αντικείμενα που επέστρεψαν στην Ελλάδα
Τα επαναπατρισθέντα αντικείμενα περιλαμβάνουν 25 αρχαία νομίσματα, τα οποία χρονολογούνται από την αρχαία ελληνική, τη ρωμαϊκή και τη βυζαντινή περίοδο. Μαζί τους επιστράφηκε και ένας μαρμάρινος κορμός του Ασκληπιού, του θεού της ιατρικής και της ίασης στην αρχαία ελληνική παράδοση.
Ο μαρμάρινος κορμός έχει βάρος περίπου 500 λιβρών, ύψος 40 ιντσών και χρονολογείται στον 1ο ή 2ο αιώνα. Το άγαλμα κατασχέθηκε από τις αμερικανικές αρχές, αφού η έρευνα της HSI και της CBP έδειξε ότι τα στοιχεία που είχαν παρουσιαστεί στα συνοδευτικά έγγραφα ήταν ψευδή.
Ανάμεσα στα αντικείμενα που επιστράφηκαν βρίσκεται και ένα χρυσό νόμισμα της Λαμψάκου στη Μυσία, κοπής περίπου του 370 π.Χ. Στην εμπρόσθια όψη του απεικονίζεται ο Ηρακλής, ενώ στην πίσω όψη ο Πήγασος. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, το νόμισμα είχε ανασκαφεί παράνομα από άγνωστο αρχαιοκάπηλο και στη συνέχεια πωλήθηκε σε μεσάζοντα.
Ο μεσάζων φέρεται να το μεταπώλησε σε επικεφαλής εγκληματικής οργάνωσης έναντι 7.000 ευρώ. Το νόμισμα εξήχθη παράνομα από την Ελλάδα στη Γερμανία, όπου επιχειρήθηκε να πωληθεί μέσω οίκου δημοπρασιών. Αργότερα στάλθηκε σε οίκο δημοπρασιών στις Ηνωμένες Πολιτείες, στη Φιλαδέλφεια.
Στα ευρήματα περιλαμβάνεται και ένα χάλκινο νόμισμα της Μακεδονίας του 4ου αιώνα π.Χ., με την Περσεφόνη στην εμπρόσθια όψη και την Ύδρα στην πίσω. Η ελληνική αστυνομία διαπίστωσε ότι είχε ανασκαφεί και εξαχθεί παράνομα από τη χώρα από την ίδια εγκληματική οργάνωση που συνδέεται με τη λεηλασία του χρυσού νομίσματος της Λαμψάκου.
Μετά την παράνομη απομάκρυνσή του από την Ελλάδα, το νόμισμα πωλήθηκε σε δημοπρασία το 2009 και εμφανίστηκε ξανά προς πώληση το 2017. Στη συνέχεια εντοπίστηκε στον ίδιο αμερικανικό οίκο δημοπρασιών όπου είχε φθάσει και το χρυσό νόμισμα.
Σημαντική θέση στον κατάλογο των επιστροφών έχει και ένα αργυρό δίδραχμο της Ρόδου, κοπής περίπου του 304 π.Χ. Το νόμισμα φέρει στην εμπρόσθια όψη την απεικόνιση του Ήλιου και στην πίσω το Ρόδον της Ρόδου.
Η HSI στο Μέμφις προχώρησε στην κατάσχεσή του, αφού εντοπίστηκαν παραβιάσεις της νομοθεσίας για την εφαρμογή της Σύμβασης Πολιτιστικής Ιδιοκτησίας, καθώς και παραβάσεις που σχετίζονται με λαθρεμπόριο και παράνομη εισαγωγή. Ο εισαγωγέας ή ο αποστολέας δεν μπόρεσε να προσκομίσει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία ότι το νόμισμα είχε εξαχθεί από την Ελλάδα πριν από την επιβολή των σχετικών περιορισμών.
Πάνω από 200 επιστροφές ελληνικών πολιτιστικών αγαθών από το 2007
Η επιστροφή των 26 αρχαιοτήτων εντάσσεται σε μια σταθερή γραμμή συνεργασίας για την προστασία της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Από το 2007, η HSI έχει επαναπατρίσει στην Ελλάδα περισσότερα από 200 αντικείμενα πολιτιστικής αξίας.
Πολλά από αυτά τα αντικείμενα κατασχέθηκαν βάσει της διμερούς συμφωνίας πολιτιστικής ιδιοκτησίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ελλάδας, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή το 2011. Η συμφωνία αυτή αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για τον εντοπισμό, την κατάσχεση και την επιστροφή αρχαιοτήτων που έχουν εξαχθεί παράνομα.
Η υπόθεση αναδεικνύει τον διεθνή χαρακτήρα της αρχαιοκαπηλίας, καθώς τα αρχαία αντικείμενα μετακινούνται συχνά μέσα από δίκτυα μεσαζόντων, ιδιωτικών συλλογών και οίκων δημοπρασιών. Η διαδρομή των νομισμάτων από την Ελλάδα προς ευρωπαϊκές και αμερικανικές αγορές δείχνει τον τρόπο με τον οποίο η παράνομη εμπορία πολιτιστικών αγαθών επιχειρεί να αποκτήσει νομιμοφανή μορφή.
Η προστασία και η διαφύλαξη της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελούν βασικό στόχο του Προγράμματος Πολιτιστικής Ιδιοκτησίας, Τέχνης και Αρχαιοτήτων της HSI, γνωστού ως Cultural Property, Art and Antiquities Program ή CPAA.
Ο ρόλος του CPAA στην καταπολέμηση της αρχαιοκαπηλίας
Το CPAA αναπτύσσει δράσεις εκπαίδευσης και ενημέρωσης, υποστηρίζει έρευνες για υποθέσεις πολιτιστικής ιδιοκτησίας και ενισχύει τη συνεργασία με ξένες κυβερνήσεις και πολίτες. Κεντρικός του στόχος είναι η επιστροφή λεηλατημένων πολιτιστικών αγαθών και κλεμμένων έργων τέχνης στις χώρες από τις οποίες αφαιρέθηκαν.
Από το 2007, το πρόγραμμα συνεργάζεται με το Κέντρο Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και το Ίδρυμα Smithsonian για την εκπαίδευση ειδικών πρακτόρων της HSI, στελεχών του FBI, τελωνειακών υπαλλήλων και εισαγγελέων.
Η εκπαίδευση επικεντρώνεται σε σύγχρονες τεχνικές έρευνας, στις τάσεις που εμφανίζονται στις ποινικές υποθέσεις παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών και στον ορθό χειρισμό αρχαιοτήτων και έργων τέχνης κατά τη διαδικασία κατάσχεσης, τεκμηρίωσης και επαναπατρισμού.
Συνολικά, το CPAA έχει συμβάλει στον επαναπατρισμό περισσότερων από 25.000 αντικειμένων σε πάνω από 40 χώρες παγκοσμίως. Η επιστροφή των 26 ελληνικών αρχαιοτήτων προστίθεται σε αυτόν τον ευρύ διεθνή απολογισμό και επιβεβαιώνει τη σημασία της συνεργασίας κρατών, διωκτικών αρχών και πολιτιστικών φορέων για την αντιμετώπιση της παράνομης αγοράς αρχαίων αντικειμένων.
Για την Ελλάδα, η επιστροφή των αρχαιοτήτων έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς αφορά τεκμήρια που συνδέονται άμεσα με την ιστορική μνήμη, την αρχαία ελληνική τέχνη και τη συνέχεια της πολιτιστικής κληρονομιάς. Κάθε επαναπατρισμός αποτελεί πράξη αποκατάστασης απέναντι στη λεηλασία του παρελθόντος και ενισχύει τη διεθνή πίεση κατά των κυκλωμάτων αρχαιοκαπηλίας.
