Η Λιβύη υιοθετεί τη γραμμή Ερντογάν – Ευθεία αμφισβήτηση των ελληνικών δικαιωμάτων

Σε ευθεία αμφισβήτηση των ελληνικών θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο προχώρησε ο αντιπρόεδρος του Προεδρικού Συμβουλίου της Λιβύης, Μούσα αλ Κονί, εξαπολύοντας σφοδρή επίθεση κατά της Αθήνας και υπερασπιζόμενος την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της χώρας του να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Οι δηλώσεις του Λίβυου αξιωματούχου έρχονται λίγες ημέρες μετά την απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2026, με την οποία το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης προχώρησε στην επικύρωση της συμφωνίας θαλάσσιας οριοθέτησης που είχε υπογραφεί μεταξύ Άγκυρας και Τρίπολης το 2019. Πρόκειται για εξέλιξη με ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς η συμφωνία αμφισβητείται από την Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Κύπρο λόγω των επιπτώσεών της στα κυριαρχικά τους δικαιώματα.

Μιλώντας στο τουρκικό πρακτορείο Anadolu, ο Μούσα αλ Κονί υιοθέτησε επιχειρηματολογία που συμπίπτει με βασικές θέσεις της Άγκυρας, κατηγορώντας την Ελλάδα ότι προβάλλει υπερβολικές θαλάσσιες διεκδικήσεις και επιχειρεί να εξασφαλίσει μεγαλύτερη έκταση από εκείνη που, κατά τη λιβυκή άποψη, της αναλογεί.

Ο Λίβυος αντιπρόεδρος υποστήριξε ότι η αντίδραση της Αθήνας στην επικύρωση του μνημονίου ήταν αναμενόμενη, καθώς, όπως ισχυρίστηκε, η ελληνική πλευρά διεκδικεί περισσότερα δικαιώματα από όσα διαθέτει. Παρουσίασε τη λιβυκή στάση ως υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων της χώρας του, επιχειρώντας να μεταφέρει στην Ελλάδα την ευθύνη για τη μακροχρόνια διαφωνία των δύο κρατών.

Κατά τον ίδιο, η αντιπαράθεση για τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών έχει βαθιές ιστορικές ρίζες και προϋπήρχε της ανατροπής του καθεστώτος Καντάφι το 2011. Απέδωσε την απουσία συμφωνίας οριοθέτησης μεταξύ Αθήνας και Τρίπολης στις ελληνικές αξιώσεις, υποστηρίζοντας ότι αυτές υπερέβαιναν το μερίδιο που θα μπορούσε να αναγνωριστεί στην Ελλάδα.

Στην τοποθέτησή του συμπεριέλαβε την Αίγυπτο και την Τουρκία, επιμένοντας ότι όλες οι χώρες της περιοχής διαθέτουν συγκεκριμένα θαλάσσια δικαιώματα. Η συγκεκριμένη αναφορά αποκτά βαρύτητα επειδή η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020 βρίσκεται σε ευθεία νομική και γεωγραφική αντιπαράθεση με τις διεκδικήσεις που αποτυπώνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Πρόκληση προς την Αθήνα για διεθνή διαιτησία

Ο Μούσα αλ Κονί προχώρησε ακόμη περισσότερο, καλώντας την ελληνική κυβέρνηση να προσφύγει σε διεθνή διαιτησία για τη διευθέτηση της διαφοράς. Παράλληλα, διατύπωσε τον ατεκμηρίωτο ισχυρισμό ότι η Αθήνα αποφεύγει μια τέτοια διαδικασία επειδή γνωρίζει πως οι θέσεις της στερούνται νομικής βάσης.

Η συγκεκριμένη κατηγορία αποτελεί μέρος της πολιτικής επιχειρηματολογίας του Λίβυου αξιωματούχου. Η προσφυγή στη διεθνή διαιτησία προϋποθέτει κατά κανόνα τη συναίνεση των εμπλεκόμενων κρατών, ενώ η επιλογή ή μη μιας τέτοιας διαδικασίας δεν συνιστά απόδειξη για τη νομική βασιμότητα των διεκδικήσεών τους.

Ο αντιπρόεδρος του Προεδρικού Συμβουλίου εξέφρασε επίσης την ικανοποίησή του για την επικύρωση του μνημονίου, υποστηρίζοντας ότι εξυπηρετεί την προστασία των θαλάσσιων συμφερόντων της Λιβύης και παρέχει τη δυνατότητα περαιτέρω συνεργασίας με την Τουρκία.

Η στάση αυτή επιβεβαιώνει τη διπλωματική προσέγγιση που καταγράφεται μεταξύ Άγκυρας και λιβυκών πολιτικών κέντρων, συμπεριλαμβανομένων δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης οι οποίες είχαν προηγουμένως απορρίψει τη συμφωνία του 2019.

Η μεταστροφή της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης αποτελεί ουσιαστική πολιτική εξέλιξη για την Ανατολική Μεσόγειο. Το ίδιο κοινοβούλιο που είχε αντιταχθεί στο τουρκολιβυκό μνημόνιο προχώρησε πλέον στην έγκρισή του, ανακαλώντας προηγούμενες αποφάσεις του 2020 που στρέφονταν κατά της συνεργασίας με την Άγκυρα.

Η εξέλιξη δημιουργεί νέα διπλωματικά δεδομένα για την Ελλάδα, καθώς η τουρκική πολιτική επιρροή δεν περιορίζεται πλέον στις σχέσεις με την κυβέρνηση της δυτικής Λιβύης. Η προσέγγιση με την ανατολική πλευρά διευρύνει τα περιθώρια πολιτικής στήριξης του μνημονίου στο εσωτερικό της χώρας.

Αμφισβητεί και την ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ελλάδα

Η επίθεση του Μούσα αλ Κονί επεκτάθηκε και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με τον Λίβυο αξιωματούχο να παρουσιάζει την ευρωπαϊκή υποστήριξη προς την Αθήνα ως αποτέλεσμα της αλληλεγγύης μεταξύ κρατών-μελών.

Υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν θα πρέπει να στηρίζεται στην ευρωπαϊκή της ιδιότητα κατά τη διαχείριση των διαφορών με τη Λιβύη, επιμένοντας πως η επίλυση των ζητημάτων πρέπει να αναζητηθεί μέσα από τους καθιερωμένους διεθνείς κανόνες.

Η τοποθέτηση αυτή έρχεται σε αντίθεση με την εκφρασμένη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία έχει απορρίψει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, επισημαίνοντας ότι θίγει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να δημιουργήσει έννομες συνέπειες εις βάρος τους.

Η ελληνική κυβέρνηση, από την πλευρά της, έχει χαρακτηρίσει το μνημόνιο αντίθετο προς το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, υπογραμμίζοντας ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν τη συγκεκριμένη χάραξη θαλάσσιων ορίων.

Στο επίκεντρο της ελληνικής επιχειρηματολογίας βρίσκεται η αναγνώριση των θαλάσσιων δικαιωμάτων της Κρήτης, της Ρόδου, της Καρπάθου και των υπόλοιπων ελληνικών νησιών που επηρεάζονται από τις τουρκολιβυκές διεκδικήσεις. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η συμφωνία του 2019 παραγνωρίζει τη γεωγραφική παρουσία τους και επιχειρεί να οριοθετήσει θαλάσσιες ζώνες σε βάρος τρίτων κρατών.

Η δημόσια αντιπαράθεση αποκτά πρόσθετη σημασία μετά την ελληνική παρέμβαση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και την επανενεργοποίηση των επαφών με την Αίγυπτο για τη συνέχιση των συζητήσεων οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών.

Η Αθήνα καλείται πλέον να διαχειριστεί μια διευρυμένη διπλωματική αντιπαράθεση, στην οποία η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της μέσω της συνεργασίας της με λιβυκούς θεσμούς και πολιτικούς παράγοντες.

Παράλληλα, οι εξελίξεις καταγράφονται σε μια περίοδο αυξημένων μεταναστευτικών πιέσεων στη θαλάσσια περιοχή νότια της Κρήτης. Πρόκειται για ξεχωριστό πεδίο διμερούς συνεργασίας και έντασης, χωρίς να υπάρχουν στα διαθέσιμα στοιχεία αποδείξεις ότι οι μεταναστευτικές ροές χρησιμοποιούνται συντονισμένα από τη λιβυκή πλευρά ως μέσο πίεσης για το ζήτημα του μνημονίου.

Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου και οι δηλώσεις του Μούσα αλ Κονί επιβεβαιώνουν τη σκλήρυνση της λιβυκής στάσης απέναντι στις ελληνικές θέσεις. Για την Αθήνα, το κρίσιμο ζήτημα παραμένει η προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας μέσα από συγκεκριμένες διπλωματικές ενέργειες, τη συνεργασία με τα κράτη της περιοχής και την αξιοποίηση του διεθνούς νομικού πλαισίου.

Η νέα πραγματικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο καθιστά αναγκαία τη συνεχή αξιολόγηση των σχέσεων Ελλάδας–Λιβύης και της τουρκικής παρουσίας στη βόρεια Αφρική. Η πολιτική σύγκλιση διαφορετικών λιβυκών πλευρών γύρω από το μνημόνιο αυξάνει τη σημασία των επόμενων κινήσεων της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και της εξέλιξης των συνομιλιών με την Αίγυπτο.