Φινλανδία: Άσκηση πολιτικής άμυνας εν μέσω ρωσικών απειλών

Στην καρδιά της Φινλανδίας, μια άσκηση άνευ προηγουμένου μετατρέπει τα βραχώδη τοπία του Κουόπιο σε πεδίο δοκιμών για την πολιτική άμυνα της χώρας. Μέσα σε ένα υπόγειο καταφύγιο, λαξευμένο στον βράχο και προστατευμένο από πόρτες ικανές να αντέξουν ακόμη και σε πυρηνική επίθεση, νεαροί στρατεύσιμοι με ειδικές στολές και μάσκες εκτελούν μετρήσεις ακτινοβολίας. Το σενάριο είναι σαφές: μια συντονισμένη επίθεση έχει θέσει εκτός λειτουργίας τις κρίσιμες υποδομές της πόλης, αφήνοντας χιλιάδες πολίτες να αναζητήσουν καταφύγιο.

Η άσκηση αυτή, η μεγαλύτερη που έχει διοργανωθεί στην Ευρώπη από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, συγκεντρώνει περισσότερους από 2.000 συμμετέχοντες, μεταξύ των οποίων εθελοντές και φοιτητές. Στο πλαίσιο του σεναρίου, οι αρχές καλούνται να διαχειριστούν την κατάρρευση της ηλεκτροδότησης και της υδροδότησης, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν την απειλή πυραυλικών πληγμάτων από τη γειτονική Ρωσία. Ο στόχος είναι διττός: να εκπαιδευτούν οι τοπικές αρχές στη διαχείριση μιας πραγματικής κρίσης και να εξοικειωθούν οι πολίτες με τις διαδικασίες προστασίας τους.

Ωστόσο, η προετοιμασία αυτή δεν περιορίζεται μόνο στην αντιμετώπιση συμβατικών ή πυρηνικών απειλών. Δυτικοί αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι η Ρωσία διεξάγει μια ευρύτερη εκστρατεία δολιοφθοράς και αποσταθεροποίησης σε ολόκληρη την Ευρώπη, με μεθόδους που περιλαμβάνουν εμπρησμούς, επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και τη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Η απειλή αυτή είναι διάχυτη και δύσκολο να αντιμετωπιστεί με παραδοσιακά μέσα άμυνας.

Η γεωγραφική θέση της Φινλανδίας, με τα σύνορά της με τη Ρωσία να εκτείνονται σε μήκος άνω των 1.300 χιλιομέτρων, από τη Βαλτική Θάλασσα έως τον Αρκτικό Κύκλο, προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στην προετοιμασία της. Η απόφαση της χώρας να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ το 2024, από κοινού με τη Σουηδία, ήρθε ως άμεση απάντηση στην πλήρους κλίμακας εισβολή του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία. Μέχρι τότε, η Φινλανδία βασιζόταν κυρίως στις δικές της δυνάμεις για την υπεράσπισή της.

Σύμφωνα με τον απόστρατο συνταγματάρχη Άσκο Μουχόνεν, ο οποίος έχει την ευθύνη της διοργάνωσης της άσκησης, η φινλανδική άμυνα δεν στηρίζεται αποκλειστικά στις Ένοπλες Δυνάμεις. Αντιθέτως, βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη νοοτροπία των πολιτών, οι οποίοι είναι διατεθειμένοι να αναλάβουν ενεργό ρόλο στην προστασία της χώρας τους. Το σύστημα υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας, το οποίο διατηρήθηκε ακόμη και μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, θεωρείται κομβικός παράγοντας για την καλλιέργεια αυτής της αντίληψης.

Ο 23χρονος στρατεύσιμος Γίρι Πιετικάινεν, ο οποίος εκπαιδεύτηκε στη λειτουργία του καταφυγίου του Κουόπιο, εξέφρασε την άποψη ότι η θητεία αποτελεί καθήκον απέναντι στη χώρα, τιμώντας τις θυσίες των προηγούμενων γενεών. Η αναφορά του στην ανεξαρτησία ως το διακύβευμα αυτής της προσπάθειας αναδεικνύει το βαθύτερο νόημα της ετοιμότητας.

Η εμπειρία της Ουκρανίας αποτελεί, σύμφωνα με τον Μουχόνεν, ένα πολύτιμο μάθημα. Σε αντίθεση με το μεγάλο καταφύγιο του Κουόπιο, που μπορεί να φιλοξενήσει έως και 7.000 ανθρώπους, οι Ουκρανοί πολίτες συχνά έχουν στη διάθεσή τους μόλις λίγα λεπτά για να βρουν προστασία, είτε σε σταθμούς του μετρό είτε σε υπόγειους χώρους στάθμευσης. Αυτό καταδεικνύει την ανάγκη για προσβάσιμα καταφύγια που να προσφέρουν ένα βασικό επίπεδο προστασίας, χωρίς να απαιτείται να είναι άτρωτα σε πυρηνικό χτύπημα.

Ο 20χρονος Ουκρανός φοιτητής Ντμίτρο Ούντιλα, ο οποίος σπουδάζει στο Κουόπιο, έχει προσωπική εμπειρία από την ευπάθεια των πολιτών σε καιρό πολέμου. Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, όταν οι ρωσικοί πύραυλοι έπληξαν την Οδησσό, αναγκάστηκε να καταφύγει στην είσοδο της πολυκατοικίας του, καθώς δεν υπήρχε άλλος διαθέσιμος χώρος προστασίας. Όπως τόνισε, η εκπαίδευση σε τέτοια σενάρια θα ήταν πολύτιμη, καθώς κανείς δεν ήταν προετοιμασμένος για το ενδεχόμενο ενός τέτοιου πολέμου.

Στο Κουόπιο, η διαχείριση των ενεργειακών υποδομών αποτελεί ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας ηλεκτρικής ενέργειας Savon Voima, Γιούχα Ράσανεν, επισημαίνει ότι οι μεγαλύτερες προκλήσεις για το δίκτυο προέρχονται από τα έντονα καιρικά φαινόμενα, όπως οι χιονοπτώσεις και οι καταιγίδες. Ωστόσο, μετά την εισβολή στην Ουκρανία και τη διακοπή των αγορών ρωσικών βιοκαυσίμων, παρατηρείται σημαντική αύξηση των κυβερνοεπιθέσεων. Πέρυσι, μάλιστα, εντοπίστηκαν τουλάχιστον δέκα αυτοκόλλητα σε ευάλωτα σημεία των υποδομών, χωρίς να είναι γνωστή η προέλευσή τους. Ο Ράσανεν προειδοποιεί ότι μια έκρηξη σε ένα τέτοιο σημείο θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες, όπως η ολική καταστροφή ενός φράγματος. Παράλληλα, έχουν καταγραφεί πτήσεις drones πάνω από γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς να έχουν ταυτοποιηθεί οι υπεύθυνοι.

Δεδομένης της αδυναμίας πλήρους προστασίας από κάθε απειλή, ο Ράσανεν υπογραμμίζει τη σημασία της αυτονομίας των πολιτών. Η προετοιμασία για την κάλυψη των βασικών αναγκών για τουλάχιστον 72 ώρες, σε περίπτωση διακοπής ρεύματος ή μόλυνσης του νερού, κρίνεται επιβεβλημένη. Η Φινλανδική Υπηρεσία Ασφάλειας και Πληροφοριών, από την πλευρά της, ανακοίνωσε ότι έχει διερευνήσει ένα ευρύ φάσμα αναφορών, χωρίς να εντοπίσει κάτι το ανησυχητικό. Η αυξημένη επαγρύπνηση των πολιτών από το 2022 έχει οδηγήσει σε αναφορές περιστατικών, όπως ανακλαστικά αυτοκόλλητα που σχετίζονται με τοπογραφικές εργασίες, ενώ οι περισσότερες θεάσεις drones έχουν αποδοθεί σε συνηθισμένα περιστατικά.

Η 32χρονη Βούοκο Λάχτινεν, την οποία συνάντησε το Associated Press σε μια σάουνα στο Κουόπιο, αναφέρθηκε στις συνεχείς μικροπροκλήσεις, όπως οι ρωσικές παρεμβολές στα σήματα GPS. Η ίδια θεωρεί ότι η καλύτερη άμυνα της Φινλανδίας είναι να καταστήσει μια πιθανή επίθεση εναντίον της ασύμφορη. Αυτό επιτυγχάνεται τόσο μέσω των Ένοπλων Δυνάμεων όσο και μέσω της κοινωνικής συνοχής και της αίσθησης ότι οι πολίτες έχουν κάτι για το οποίο αξίζει να αγωνιστούν. Η Λάχτινεν μίλησε για ένα γενικό αίσθημα ευθύνης που καλλιεργείται μέσα από τις τοπικές κοινότητες, ακόμη και μέσα από απλές πρακτικές όπως η ανακύκλωση, τονίζοντας ότι οι μικρές, ουσιαστικές πράξεις μπορούν να δημιουργήσουν ένα φαινόμενο πεταλούδας.

Η ιστορική μνήμη των πολέμων με τη Σοβιετική Ένωση παραμένει ζωντανή στη Φινλανδία. Η χώρα έχασε περίπου το 11% της επικράτειάς της και περισσότεροι από 400.000 άνθρωποι, σχεδόν το 12% του πληθυσμού, εκτοπίστηκαν από τις εστίες τους. Στο μουσείο βετεράνων του Κουόπιο, ο 95χρονος Ρίστο Μένκενεν μοιράστηκε με το Associated Press τις αναμνήσεις του από τους βομβαρδισμούς της πόλης, κρατώντας ένα χαρτί με τις ημερομηνίες και τα ονόματα των θυμάτων. Η 102χρονη Πίρκο Ναουκαρίνεν θυμήθηκε τα χρόνια του πολέμου, όταν σε ηλικία 16 ετών εργαζόταν σε μαγειρείο εκστρατείας κοντά στην πρώτη γραμμή, αναζητώντας κάλυψη στα χαρακώματα κατά τις σοβιετικές αεροπορικές επιδρομές. Η 92χρονη Άιλι Τόιβανεν περιέγραψε την οδύσσεια της οικογένειάς της, η οποία αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι της δύο φορές. Την πρώτη φορά, το σπίτι τους πυρπολήθηκε από Φινλανδούς στρατιώτες για να μην αφήσουν τίποτα πίσω τους, ενώ τη δεύτερη, το τρένο με το οποίο διέφευγαν βομβαρδίστηκε, αναγκάζοντάς τους να κρυφτούν σε χαντάκια πριν φτάσουν τελικά στο Κουόπιο. Η Τόιβανεν εξομολογήθηκε ότι όταν ο Πούτιν εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, φοβήθηκε ότι θα βίωνε για τρίτη φορά την προσφυγιά.

Στο καταφύγιο του Κουόπιο, η εκπαίδευση επεκτείνεται και στα παιδιά. Η 11χρονη Αμάντα Χιλ, της οποίας το σχολείο πραγματοποίησε μαθήματα μέσα στο καταφύγιο, υπογράμμισε τη σημασία της γνώσης αυτών των διαδικασιών, καθώς οι ενήλικες δεν είναι πάντα σε θέση να βοηθήσουν. Ο στρατεύσιμος Πιετικάινεν, καθισμένος στο πάτωμα του καταφυγίου, εξήγησε ότι η προετοιμασία για το χειρότερο σενάριο δεν είναι παράλογη, αλλά μια ρεαλιστική προσέγγιση που απορρέει από τη φινλανδική ιστορία και την απαισιοδοξία που τη διακατέχει. Ο Μουχόνεν, συνοψίζοντας τη στάση απέναντι στις ρωσικές απειλές, ανέφερε χαρακτηριστικά: "Μην πιστεύετε αυτά που λένε. Να παρατηρείτε αυτά που κάνουν".