Φοροαπαλλαγές για λίγους και εκλεκτούς

Έκρηξη των φοροαπαλλαγών καταγράφεται την τελευταία 10ετία στην Ελλάδα, και ενώ θα περίμενε κανείς πως μεγάλο μέρος αυτού του κόστους θα κυλούσε υπέρ των ευάλωτων νοικοκυριών και της ασθμαίνουσας μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας, η κυβέρνηση έχει επιλέξει να δώσει απαλλαγές φόρων στους έχοντες. 

Στην Εισηγητική Έκθεση του Προϋπολογισμού 2026 αναλύονται 1.236 περιπτώσεις φοροαπαλλαγών. Σε απόλυτους όρους, από 3,042 δισ. ευρώ το 2014 οι φοροαπαλλαγές έφτασαν στα 7,716 δισ. ευρώ το 2017 και στα 22,881 δισ. ευρώ το 2024. Πρόκειται για μια αύξηση της τάξεως του 650% (!) μέσα σε ελάχιστα χρόνια, ενώ ταυτόχρονα η κυβέρνηση διαμηνύει πως δεν υπάρχουν χρήματα και διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος για καίριες παρεμβάσεις υπέρ των πολιτών και κυρίως για την αντιμετώπιση της ακρίβειας που σαρώνει τα νοικοκυριά τα τελευταία χρόνια. Και αυτό γιατί, όπως φαίνεται, τις περισσότερες απαλλαγές φόρου απολαμβάνουν όσοι έχουν μεγάλη ακίνητη περιουσία, αλλά και οι επιχειρήσεις της χώρας. 

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), το «άλμα» του 2021 οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στην αναπροσαρμογή των αντικειμενικών αξιών, που οδήγησε σε υψηλότερες αποτιμήσεις των ακινήτων, που εξαιρούνται από τον ειδικό φόρο επί των ακινήτων (ΕΦΑ), καθώς και στην αύξηση του αφορολόγητου ορίου για δωρεές και γονικές παροχές σε 800.000 ευρώ. Υπενθυμίζεται πως το συγκεκριμένο μέτρο περιλαμβάνει αφορολόγητες γονικές παροχές ανά συγγενή πρώτου βαθμού, δηλαδή θεωρητικά τη δυνατότητα γονείς και παππούδες να μπορούν να μεταβιβάσουν σε ένα παιδί – εγγόνι έως και 4,8 εκατ. ευρώ! Πρόκειται για περιουσίες δηλαδή, που δεν κατέχει σε καμία περίπτωση ο μέσος Έλληνας.

Η φορολογία κεφαλαίου πρωταγωνιστεί στην κατανομή των φοροαπαλλαγών, καλύπτοντας το 39,6%. Σημειώνεται πως σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται και οι 42 φοροαπαλλαγές στη φορολογία πλοίων. Τις λιγότερες φοροαπαλλαγές έχει η φορολογία των φυσικών προσώπων, δηλαδή οι ευάλωτοι πολίτες. Από τις 1.236 περιπτώσεις, οι… κοινοί θνητοί έχουν μόλις 252, συνολικού ύψους 4,9 δισ. ευρώ, σε αντίθεση με τις 265 περιπτώσεις φοροαπαλλαγών στις επιχειρήσεις ύψους 5,8 δισ. ευρώ και τις 225 στη φορολογία κεφαλαίου συνολικού ύψους 9 δισ. ευρώ. 

Αυτά τα ποσά αποτελούν ένα «αόρατο προϋπολογισμό», τα οποία, εφόσον εξορθολογιστούν, δηλαδή μετά την κατάργηση των προκλητικών και αχρείαστων φοροαπαλλαγών, θα μπορούσαν να ανακατευθυνθούν προς τους ευάλωτους, όπως ακριβώς επιτάσσει και η ίδια η Κομισιόν στις εκθέσεις της για την Ελλάδα, συστάσεις οι οποίες έχουν ενταθεί μετά το τέλος της πανδημίας, όταν τέθηκαν σε ισχύ μια σειρά από φοροαπαλλαγές. 

Πρώτη και με διαφορά έρχεται η φορολογία κεφαλαίου, η οποία απορρόφησε το 39,6% του συνολικού κόστους. Οι δύο επιμέρους κατηγορίες με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση για τα κρατικά ταμεία είναι ο Ειδικός Φόρος επί των Ακινήτων (ΕΦΑ) και ο φόρος μεταβίβασης ακινήτων. 

Πρόκειται για επιλογές που, στην πράξη, ευνοούν τη συσσώρευση ακίνητης περιουσίας και τη μεταβίβασή της με ελάχιστο φορολογικό κόστος, σε μια χώρα όπου η κατοικία έχει μετατραπεί σε επενδυτικό προϊόν και οι νέοι αδυνατούν να αποκτήσουν στέγη. Ενώ τα ενοίκια καλπάζουν και η στεγαστική κρίση βαθαίνει, το κράτος στερεί από τον εαυτό του έσοδα δισεκατομμυρίων μέσω απαλλαγών που αφορούν κυρίως τους κατόχους μεγάλης ακίνητης περιουσίας.

Στη δεύτερη θέση βρίσκεται ο φόρος εισοδήματος νομικών προσώπων, με ποσοστό 25,4%. Εδώ κυριαρχούν οι απαλλαγές για έσοδα από επιχειρηματική δραστηριότητα συγκεκριμένων νομικών προσώπων και, κυρίως, τα μερίσματα, καθώς στην Ελλάδα φορολογούνται με έναν από τους χαμηλότερους συντελεστές στην Ευρώπη, μόλις στο 5%. Με άλλα λόγια, ένα σημαντικό κομμάτι των φορολογικών «εκπτώσεων» κατευθύνεται στα κέρδη των επιχειρήσεων και στην απόδοση του κεφαλαίου, ενισχύοντας ένα μοντέλο ανάπτυξης που βασίζεται στην ευνοϊκή μεταχείριση των λίγων και ισχυρών.

Τρίτη έρχεται η φορολογία φυσικών προσώπων με 21,6%. Εδώ εντοπίζεται και η βασική κυβερνητική άμυνα: ότι μέρος των φοροαπαλλαγών αφορά μισθωτούς, συνταξιούχους και αγρότες, μέσω μειώσεων φόρου. Όμως ακόμα και σε αυτή την κατηγορία το συνολικό αποτύπωμα είναι σαφώς μικρότερο σε σύγκριση με τις απαλλαγές στο κεφάλαιο και στις επιχειρήσεις, γεγονός που αποκαλύπτει τις πραγματικές προτεραιότητες της φορολογικής πολιτικής. 

Με άλλα λόγια, ένας περιορισμός των φοροαπαλλαγών σε επιχειρήσεις και φόρους κεφαλαίου θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο είτε για περισσότερες μειώσεις φόρων υπέρ των εργαζομένων είτε για επαναφορά των κομμένων δώρων σε δημόσιο τομέα και συνταξιούχους, ενισχύοντας το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα, το οποίο ανταγωνίζεται για την τελευταία θέση σε ευρωπαϊκό επίπεδο μόνο τη γειτονική Βουλγαρία. 

Καμπανάκι της Κομισιόν για τις εξαιρέσεις φόρων 

Η Ελλάδα διαθέτει ένα δαιδαλώδες πλέγμα φοροαπαλλαγών, όπως έχει παρατηρήσει εδώ και λίγα χρόνια η Κομισιόν. Δεν είναι μόνο ο μεγάλος αριθμός και το συνολικό κόστος στον Προϋπολογισμό, αλλά και το γεγονός πως η χώρα μας δεν διαθέτει κανέναν μόνιμο μηχανισμό αξιολόγησης για την πραγματική απόδοσή τους. 

Οι Βρυξέλλες έχουν ζητήσει ευθέως από την κυβέρνηση τον συστηματικό έλεγχο των φορολογικών δαπανών και περιορισμό των απαλλαγών που δεν έχουν μετρήσιμο αντίκτυπο, τονίζοντας ότι η ελληνική πολιτική έχει στηριχτεί υπερβολικά σε εξαιρέσεις και όχι σε στοχευμένες παρεμβάσεις. 

Ο χάρτης των φοροαπαλλαγών

Πηγή: Εισηγητική Έκθεση Προϋπολογισμού 2026