Η εκτόξευση του κόστους ζωής δεν περιορίζεται πλέον σε τρόφιμα, ενοίκια και λογαριασμούς. Αγγίζει πλέον με ιδιαίτερη ένταση και την εκπαίδευση, με τα ελληνικά νοικοκυριά να σηκώνουν ολοένα βαρύτερο φορτίο για τη φροντιστηριακή υποστήριξη των παιδιών τους. Μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχών ανατιμήσεων, η δαπάνη για την παραπαιδεία εξελίσσεται σε μία από τις πιο πιεστικές υποχρεώσεις της οικογένειας.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι το κόστος για φροντιστήρια έχει αυξηθεί εντυπωσιακά την τελευταία δεκαετία, με τη συνολική επιβάρυνση να φτάνει πλέον σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Η πίεση αυτή δεν αφορά μόνο τις οικογένειες με παιδιά στο Λύκειο και στις Πανελλαδικές, αλλά επεκτείνεται πλέον και στις μικρότερες βαθμίδες της εκπαίδευσης, αποτυπώνοντας μια βαθύτερη ανασφάλεια για την επάρκεια του δημόσιου σχολείου.
Ρεκόρ δαπανών για φροντιστήρια
Το 2023 τα ελληνικά νοικοκυριά διέθεσαν το υψηλότερο ποσό της τελευταίας δεκαετίας για φροντιστήρια γενικής εκπαίδευσης. Η άνοδος είναι ιδιαίτερα απότομη μετά το 2021, γεγονός που αποκαλύπτει ότι η εξωσχολική εκπαιδευτική στήριξη έχει παγιωθεί ως σχεδόν αναγκαία επιλογή για πολύ μεγάλο τμήμα της κοινωνίας.
Η συντριπτική πλειονότητα αυτής της δαπάνης κατευθύνεται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, εξέλιξη που αντανακλά τον καθοριστικό ρόλο των Πανελλαδικών Εξετάσεων και τη διαρκή αγωνία των οικογενειών για την είσοδο των παιδιών τους στο πανεπιστήμιο.
Η παραπαιδεία κατεβαίνει πλέον και στο Δημοτικό
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η φροντιστηριακή δαπάνη δεν περιορίζεται πλέον στις μεγαλύτερες ηλικίες. Η πρωτοβάθμια εκπαίδευση εμφανίζει εντυπωσιακή αύξηση στις σχετικές δαπάνες, γεγονός που δείχνει ότι η λογική της πρόσθετης εκπαιδευτικής ενίσχυσης έχει μεταφερθεί όλο και νωρίτερα στη σχολική πορεία του παιδιού.
Η τάση αυτή συνδέεται με την ανάπτυξη των κέντρων μελέτης και με τη γενικευμένη πεποίθηση ότι η σχολική επίδοση πρέπει να ενισχύεται από πολύ μικρή ηλικία. Το αποτέλεσμα είναι μια νέα, διαρκής οικονομική επιβάρυνση για τις οικογένειες ήδη από τα πρώτα σχολικά χρόνια.
Βαρύ κόστος για τα νοικοκυριά
Η μέση μηνιαία οικογενειακή δαπάνη για φροντιστήρια παραμένει υψηλή, όμως πίσω από τον μέσο όρο κρύβεται μια πολύ έντονη κοινωνική ανισότητα. Τα πιο αδύναμα εισοδηματικά στρώματα αφιερώνουν δυσανάλογα μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για να καλύψουν αυτή την ανάγκη, ενώ για τα υψηλότερα εισοδήματα η ίδια δαπάνη είναι πολύ πιο εύκολα διαχειρίσιμη.
Έτσι, η φροντιστηριακή εκπαίδευση λειτουργεί ταυτόχρονα ως εργαλείο στήριξης και ως μηχανισμός αναπαραγωγής ανισοτήτων. Για πολλές οικογένειες, η επιλογή του φροντιστηρίου δεν αντιμετωπίζεται ως προαιρετική επένδυση, αλλά ως αναγκαία θυσία, ακόμη και όταν συμπιέζει δραστικά τον υπόλοιπο οικογενειακό προϋπολογισμό.
Η ισχυρή πεποίθηση ότι χωρίς φροντιστήριο το παιδί μένει πίσω
Η κοινωνική αποδοχή της παραπαιδείας παραμένει πολύ υψηλή. Ένα μεγάλο μέρος γονέων και νέων δηλώνει ικανοποιημένο από τις υπηρεσίες που προσφέρουν τα φροντιστήρια, ενώ σχεδόν οι μισοί γονείς θεωρούν ότι χωρίς αυτή τη βοήθεια το παιδί τους δεν θα είχε καταφέρει να περάσει στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Την ίδια ώρα, η ίδια αυτή κοινωνία αναγνωρίζει και το βαρύ τίμημα. Οι γονείς παραδέχονται ότι η φροντιστηριακή εκπαίδευση επιβαρύνει οικονομικά την οικογένεια και φορτώνει επιπλέον πίεση στους μαθητές. Αυτή η διπλή εικόνα δείχνει ότι το φροντιστήριο έχει γίνει ταυτόχρονα λύση και πρόβλημα.
Οι συνθήκες εργασίας και η ποιότητα των υπηρεσιών
Η εικόνα της παραπαιδείας δεν εξαντλείται μόνο στο κόστος για τις οικογένειες. Η μελέτη αναδεικνύει και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εργάζεται σημαντικό μέρος του εκπαιδευτικού προσωπικού, με ζητήματα όπως οι χαμηλές αποδοχές, η εργασιακή ανασφάλεια, η ασάφεια στο καθεστώς απασχόλησης, η ανασφάλιστη εργασία και η απουσία συλλογικών συμβάσεων να παραμένουν ανοιχτά.
Παράλληλα, η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών εξαρτάται από ένα πλέγμα παραγόντων, όπως το ανθρώπινο δυναμικό, η οργάνωση των τμημάτων, το πρόγραμμα σπουδών, η αξιοποίηση τεχνολογικών εργαλείων και η επικοινωνία με τους γονείς. Με άλλα λόγια, η παραπαιδεία στην Ελλάδα δεν είναι απλώς μια συμπληρωματική αγορά υπηρεσιών, αλλά ένας ολόκληρος παράλληλος μηχανισμός εκπαίδευσης που διαμορφώνει πλέον καθοριστικά την εκπαιδευτική πορεία των μαθητών.
