Γαλλικά ομόλογα: Συναγερμός στην Ευρωζώνη

Η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πολυδιάστατη κρίση, όπου η δημοσιονομική επιδείνωση συναντά την πολιτική αβεβαιότητα και την κοινωνική αναταραχή. Το ζήτημα δεν περιορίζεται πλέον στα σύνορα της γαλλικής επικράτειας, καθώς η συμπεριφορά των αγορών κρατικού χρέους αναδεικνύει συστημικούς κινδύνους για το σύνολο της Ευρωζώνης. Οι αποδόσεις των γαλλικών ομολόγων έχουν εκτιναχθεί, σηματοδοτώντας μια ριζική μεταβολή στην αντίληψη των επενδυτών για την οικονομική σταθερότητα της χώρας.

Η εκτόξευση των αποδόσεων και το τέλος της εποχής του «ημι-πυρήνα»

Οι αποδόσεις των γαλλικών 10ετών ομολόγων έχουν φθάσει σε επίπεδα που παραπέμπουν σε μια εντελώς διαφορετική εποχή από εκείνη κατά την οποία η Γαλλία θεωρούνταν ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους της ευρωπαϊκής αγοράς κρατικού χρέους. Στις αρχές Οκτωβρίου, η απόδοση του 10ετούς γαλλικού ομολόγου προσέγγισε το 5%, φθάνοντας περίπου στο 4,9%, το υψηλότερο επίπεδο από το 2002. Μόνο τον Σεπτέμβριο, η αύξηση ανήλθε σε περίπου 70 μονάδες βάσης. Την ίδια στιγμή, το spread έναντι του γερμανικού Bund διευρύνθηκε κοντά στις 160 μονάδες βάσης, επίπεδο που είχε να παρατηρηθεί από την κρίση χρέους της Ευρωζώνης. Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι η αγορά δεν τιμολογεί πλέον τη Γαλλία ως «ημι-πυρήνα» της Ευρωζώνης, αλλά αρχίζει να τη θεωρεί ως τον νέο αδύναμο κρίκο.

Το δημόσιο χρέος και ο φαύλος κύκλος του δανεισμού

Το γαλλικό δημόσιο χρέος προσεγγίζει πλέον το 120% του ΑΕΠ, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί φέτος στο 5,4% του ΑΕΠ, υπερβαίνοντας κατά πολύ το όριο του 3% που θέτουν οι ευρωπαϊκοί κανόνες. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι η αύξηση των επιτοκίων συνεπάγεται τη διοχέτευση ολοένα μεγαλύτερου μέρους των δημοσίων εσόδων στην εξυπηρέτηση του χρέους. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: υψηλότερο χρέος οδηγεί σε υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης, το οποίο με τη σειρά του διευρύνει το έλλειμμα, αυξάνοντας τις ανάγκες δανεισμού και, τελικά, εκτοξεύοντας το risk premium που απαιτούν οι αγορές.

Η Γαλλία σχεδιάζει να εκδώσει το 2027 ομόλογα ύψους περίπου 340 δισ. ευρώ, ποσό-ρεκόρ, για τη χρηματοδότηση του κράτους και την αναχρηματοδότηση παλαιότερου χρέους. Ως εκ τούτου, η αγορά έχει κάθε λόγο να εξετάζει όχι μόνο τα δημοσιονομικά μεγέθη αλλά και την πολιτική ικανότητα της Γαλλίας να τα αντιμετωπίσει αποτελεσματικά.

Οι εκλογές του 2027 και η σκιά της Μαρίν Λεπέν

Μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, οι προεδρικές εκλογές της άνοιξης του 2027 αποκτούν τεράστια οικονομική σημασία. Η Μαρίν Λεπέν και ο Εθνικός Συναγερμός (RN) προηγούνται στις δημοσκοπήσεις, συγκεντρώνοντας περίπου 33,5% στον πρώτο γύρο, αρκετά μπροστά από τους αντιπάλους τους. Η προοπτική μιας προεδρίας Λεπέν δεν αποτελεί πλέον θεωρητικό σενάριο, και ακριβώς εδώ εντοπίζεται ένας από τους μεγαλύτερους πονοκεφάλους των αγορών.

Η ίδια η Λεπέν έχει περιγράψει την κατάσταση της Γαλλίας με εξαιρετικά δραματικούς όρους. Τον Αύγουστο δήλωνε ότι η χώρα βρίσκεται «στα πρόθυρα της χρεοκοπίας», ενώ το RN έχει χρησιμοποιήσει ακόμα και τον όρο «France faillite» (χρεοκοπία της Γαλλίας) για να περιγράψει την κατάσταση. Το παράδοξο είναι ότι ένα κόμμα που αναγνωρίζει τόσο καθαρά το πρόβλημα δεν έχει μέχρι σήμερα καταφέρει να πείσει τις αγορές ότι διαθέτει αξιόπιστη λύση. Η Λεπέν παρουσίασε αυτή την εβδομάδα σχέδιο που προβλέπει συνολική δημοσιονομική προσαρμογή περίπου 140 δισ. ευρώ έως το 2032, σε μια σαφή προσπάθεια να απαντήσει στις ανησυχίες των επενδυτών. Ωστόσο, οι αναλυτές εξακολουθούν να θεωρούν το σχέδιο ανεπαρκώς τεκμηριωμένο ως προς τον τρόπο επίτευξης των εξοικονομήσεων.

Η αγορά έχει λόγους να είναι δύσπιστη, καθώς το RN έχει αλλάξει επανειλημμένα οικονομικές θέσεις τα τελευταία χρόνια, από την έξοδο από το ευρώ έως τη χρηματοδότηση του χρέους από την Banque de France. Η ανάγκη δημοσιονομικής πειθαρχίας αναγνωρίζεται πλέον, αλλά η αξιόπιστη εφαρμογή της παραμένει το μεγάλο ερωτηματικό.

Κοινωνική αναταραχή και το δίλημμα της λιτότητας

Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από το γεγονός ότι η Γαλλία δεν αντιμετωπίζει μόνο δημοσιονομική αλλά και κοινωνική κρίση. Τις τελευταίες εβδομάδες έχουν εξαπλωθεί μαθητικές κινητοποιήσεις, καταλήψεις σχολείων και διαδηλώσεις. Στις 6 Οκτωβρίου, περισσότεροι από 266.000 άνθρωποι συμμετείχαν σε κινητοποιήσεις σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ οι συγκρούσεις με την αστυνομία έχουν οδηγήσει σε εκατοντάδες συλλήψεις και σοβαρούς τραυματισμούς.

Η κυβέρνηση επιχειρεί ταυτόχρονα να περιορίσει το έλλειμμα με περικοπές δαπανών και μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής. Ωστόσο, η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με το κλασικό δίλημμα κάθε χώρας σε κρίση χρέους: οι αγορές απαιτούν λιγότερες δαπάνες, ενώ η κοινωνία αντιδρά όταν αυτές οι περικοπές γίνονται πραγματικότητα. Καθώς πλησιάζουν οι εκλογές, καθίσταται ολοένα δυσκολότερο για οποιαδήποτε κυβέρνηση να εφαρμόσει ένα πρόγραμμα σκληρής δημοσιονομικής προσαρμογής.

Ο ευρωπαϊκός αντίκτυπος και η άνοδος της Ακροδεξιάς

Η σημερινή κατάσταση στη Γαλλία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ακόμα ένα εθνικό δημοσιονομικό πρόβλημα. Η Γαλλία είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης και ένας από τους δύο βασικούς πολιτικούς πυλώνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μια σοβαρή κρίση εμπιστοσύνης στα γαλλικά ομόλογα θα είχε πολύ διαφορετικές επιπτώσεις από μια αντίστοιχη κρίση σε μια μικρότερη οικονομία. Ήδη υπάρχουν ενδείξεις μετάδοσης, καθώς τα spreads άλλων χωρών έχουν αρχίσει να διευρύνονται, ενώ οι επενδυτές μετακινούνται προς τα γερμανικά ομόλογα ως ασφαλές καταφύγιο.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα βρεθεί τότε μπροστά σε ένα εξαιρετικά δύσκολο δίλημμα. Η Τράπεζα της Γαλλίας προειδοποιεί ότι η λύση σήμερα βρίσκεται στο Παρίσι και όχι στη Φρανκφούρτη. Η ΕΚΤ δεν μπορεί να χρηματοδοτεί δημοσιονομικά ελλείμματα, ούτε να υποκαθιστά τις κυβερνήσεις στην άσκηση δημοσιονομικής πολιτικής.

Και εδώ βρίσκεται η ευρύτερη διάσταση της γαλλικής κρίσης. Η άνοδος της Λεπέν δεν είναι μεμονωμένο γαλλικό φαινόμενο. Στη Γερμανία, η AfD βρίσκεται πλέον περίπου στο 28%, έχοντας μετατραπεί σε μία από τις ισχυρότερες πολιτικές δυνάμεις της χώρας. Στη Βρετανία, το Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ παραμένει ισχυρή πολιτική δύναμη στις δημοσκοπήσεις. Και σε ολόκληρη την Ευρώπη, κόμματα της Δεξιάς και της άκρας Δεξιάς κερδίζουν έδαφος αξιοποιώντας την αγανάκτηση για τη μετανάστευση, το κόστος ζωής, την αδυναμία των κυβερνήσεων να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα και την απαξίωση των παραδοσιακών κομμάτων.

Η Γαλλία, όμως, είναι η χώρα όπου η πολιτική μετατόπιση προς τα δεξιά συναντά για πρώτη φορά τόσο άμεσα μια κρίση δημόσιου χρέους. Αυτό καθιστά την επόμενη γαλλική προεδρική εκλογή κάτι περισσότερο από μια μάχη για το Μέγαρο των Ηλυσίων. Είναι ένα τεστ για το αν μια μεγάλη ευρωπαϊκή οικονομία μπορεί να αποκαταστήσει τη δημοσιονομική της αξιοπιστία χωρίς να διαλυθεί πολιτικά και κοινωνικά. Αν η απάντηση είναι «όχι», τότε η Γαλλία δεν θα είναι απλώς μια γαλλική κρίση. Θα είναι η πρόβα της επόμενης κρίσης χρέους της Ευρώπης.