Η AfD κερδίζει και το CDU τρέχει πίσω από την ατζέντα της για μετανάστευση και ιθαγένεια

Η σαρωτική νίκη της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν της εξασφαλίζει αυτοδύναμη κυβέρνηση, όμως προκαλεί έναν πολιτικό σεισμό που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια του συγκεκριμένου κρατιδίου. Με ποσοστό 43,8% και το CDU καθηλωμένο στο 17,2%, η κάλπη στέλνει ένα μήνυμα που το Βερολίνο δύσκολα μπορεί πλέον να αγνοήσει.

Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες πίσω από την εκρηκτική άνοδο της AfD είναι το μεταναστευτικό. Το κόμμα ιδρύθηκε με βασικό σημείο αναφοράς την αντίθεση στο ευρώ και στην πολιτική διάσωσης των υπερχρεωμένων χωρών της Ευρωζώνης. Η μεγάλη στροφή ήρθε μετά την προσφυγική κρίση του 2015 και την απόφαση της Άνγκελα Μέρκελ να επιτρέψει την είσοδο μεγάλου αριθμού προσφύγων και μεταναστών στη Γερμανία.

Από εκείνη την περίοδο, η μετανάστευση, το Ισλάμ, η εγκληματικότητα, η ασφάλεια και η γερμανική εθνική ταυτότητα μετατράπηκαν σε βασικούς άξονες της πολιτικής ατζέντας της AfD. Το 2017 το κόμμα μπήκε για πρώτη φορά στην Bundestag και στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025 ξεπέρασε το 20%, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση σε εθνικό επίπεδο.

Η νέα νίκη στη Σαξονία-Άνχαλτ επιβεβαιώνει πλέον ότι η AfD δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο διαμαρτυρίας. Έχει αποκτήσει σταθερή εκλογική βάση και, ειδικά στην ανατολική Γερμανία, μπορεί να συγκεντρώνει ποσοστά που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αδιανόητα.

Το CDU σκληραίνει τη γραμμή για την ιθαγένεια

Η πίεση έχει ήδη φτάσει στο κυβερνών CDU του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς. Ανώτερα στελέχη του κόμματος συζητούν πλέον νέες αλλαγές στη νομοθεσία περί ιθαγένειας, επιχειρώντας να ανακτήσουν ψηφοφόρους που μετακινούνται προς την AfD.

Μεταξύ των προτάσεων που βρίσκονται στο τραπέζι είναι η αυστηροποίηση των απαιτήσεων γνώσης της γερμανικής γλώσσας και η επανεξέταση της ευρείας δυνατότητας διατήρησης διπλής ιθαγένειας.

Ο αντιπρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας CDU/CSU Γκίντερ Κρινγκς έχει υποστηρίξει ότι οι προηγούμενες κυβερνήσεις έκαναν την απόκτηση της γερμανικής υπηκοότητας «υπερβολικά γρήγορη και υπερβολικά εύκολη».

Κατά την άποψή του, η πολιτογράφηση πρέπει να βρίσκεται στο τέλος μιας πραγματικής διαδικασίας ένταξης στην αγορά εργασίας, στην κοινωνία και στη συνταγματική τάξη της χώρας. Το CDU εξετάζει έτσι μια εμφανή μετατόπιση προς αυστηρότερες θέσεις, ακριβώς στο πεδίο όπου η AfD έχει οικοδομήσει μεγάλο μέρος της πολιτικής της δύναμης.

Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η συζήτηση για τη διπλή ιθαγένεια. Η προηγούμενη κυβέρνηση του Όλαφ Σολτς είχε διευρύνει σημαντικά τη δυνατότητα των πολιτογραφούμενων να διατηρούν παράλληλα την προηγούμενη υπηκοότητά τους.

Ο Κρινγκς τάσσεται υπέρ της ανατροπής αυτής της πολιτικής, υποστηρίζοντας ότι ο γενικός κανόνας πρέπει να είναι η παραίτηση από την παλιά υπηκοότητα όταν κάποιος αποκτά τη γερμανική και σχεδιάζει να εγκατασταθεί μόνιμα στη χώρα.

Οι προτάσεις αυτές δεν αποτελούν ακόμη νομοθετημένη κυβερνητική πολιτική. Αποτυπώνουν όμως καθαρά το μέγεθος της πίεσης που ασκεί πλέον η AfD στο παραδοσιακό συντηρητικό στρατόπεδο.

Το CDU βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα. Εάν μετακινηθεί ακόμη περισσότερο προς τις θέσεις της AfD στο μεταναστευτικό, κινδυνεύει να νομιμοποιήσει πολιτικά την ατζέντα του αντιπάλου του. Εάν διατηρήσει τις σημερινές ισορροπίες, κινδυνεύει να συνεχίσει να χάνει ψηφοφόρους που θεωρούν ανεπαρκή τη μέχρι τώρα πολιτική.

Η πίεση στον Μερτς και οι συνέπειες για ολόκληρη την Ευρώπη

Για τον Φρίντριχ Μερτς η κατάσταση γίνεται ακόμη δυσκολότερη. Η ιστορική κατάρρευση του CDU στη Σαξονία-Άνχαλτ έχει ενισχύσει τη συζήτηση στο εσωτερικό των Χριστιανοδημοκρατών για την πολιτική κατεύθυνση του κόμματος και προσωπικά για την ηγεσία του καγκελαρίου.

Οι αναφορές περί ενδεχόμενης παραίτησής του παραμένουν προς το παρόν πολιτικά σενάρια και όχι επίσημη εξέλιξη. Ωστόσο, το γεγονός ότι τέτοια συζήτηση έχει ανοίξει δείχνει το μέγεθος της ζημιάς που προκαλεί η άνοδος της AfD στο κυβερνητικό στρατόπεδο.

Η πίεση δεν περιορίζεται στο CDU. Οι κυβερνητικοί Σοσιαλδημοκράτες παρακολουθούν επίσης την εκλογική μετατόπιση με ανησυχία, καθώς ένα μεγάλο τμήμα της εργατικής και λαϊκής ψήφου έχει απομακρυνθεί από τα παραδοσιακά κόμματα και στρέφεται προς αντισυστημικές επιλογές.

Το μεταναστευτικό βρίσκεται πλέον ξανά στην καρδιά της πολιτικής αντιπαράθεσης, την ίδια στιγμή που από τις 12 Ιουνίου εφαρμόζεται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.

Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει αυστηρότερη καταγραφή και έλεγχο στα εξωτερικά σύνορα, ταχύτερες διαδικασίες εξέτασης συγκεκριμένων αιτήσεων ασύλου, επιτάχυνση των επιστροφών και νέο μηχανισμό επιμερισμού της ευθύνης μεταξύ των κρατών-μελών.

Η κατεύθυνση αυτή δείχνει ότι η Ευρώπη έχει ήδη αρχίσει να μετακινείται σε πιο αυστηρή πολιτική διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών. Η εκλογική έκρηξη της AfD μπορεί να επιταχύνει αυτή τη μετατόπιση, ιδιαίτερα εάν αντίστοιχες πιέσεις ενισχυθούν στη Γαλλία, στην Ολλανδία, στην Ιταλία και σε άλλες χώρες.

Η πραγματική πολιτική συνέπεια της νίκης στη Σαξονία-Άνχαλτ επομένως δεν βρίσκεται μόνο στο ποιος θα καταφέρει να σχηματίσει την επόμενη τοπική κυβέρνηση. Βρίσκεται στο γεγονός ότι η AfD αναγκάζει πλέον τους αντιπάλους της να συζητούν με τους δικούς της όρους ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά ζητήματα της Ευρώπης.

Για χρόνια τα παραδοσιακά γερμανικά κόμματα επιχείρησαν να αντιμετωπίσουν την AfD κυρίως μέσω του «τείχους προστασίας» και του αποκλεισμού κάθε κυβερνητικής συνεργασίας. Η κάλπη δείχνει όμως ότι ο θεσμικός αποκλεισμός από μόνος του δεν περιορίζει την εκλογική της επιρροή.

Όταν ένα κόμμα φτάνει στο 43,8%, το πρόβλημα για τους αντιπάλους του δεν λύνεται απλώς αρνούμενοι να καθίσουν μαζί του στο κυβερνητικό τραπέζι. Πρέπει να απαντήσουν και στο γιατί εκατοντάδες χιλιάδες ψηφοφόροι στράφηκαν προς αυτό.

Και αυτή είναι πλέον η πραγματική απειλή για το γερμανικό πολιτικό κατεστημένο: η AfD μπορεί να παραμείνει έξω από την κυβέρνηση, όμως η πολιτική της ατζέντα έχει ήδη περάσει μέσα στα γραφεία των κομμάτων που προσπαθούν να την κρατήσουν έξω.