ΗΠΑ–Ιράν ένα βήμα πριν την ανεξέλεγκτη κλιμάκωση – Πόλεμος πλοίων στα Στενά του Ορμούζ

Σε νέα και εξαιρετικά επικίνδυνη φάση εισέρχεται η σύγκρουση ΗΠΑ και Ιράν, με τα Στενά του Ορμούζ να μετατρέπονται ξανά στο βασικό πεδίο στρατιωτικής και οικονομικής αντιπαράθεσης. Η Τεχεράνη προειδοποιεί πλέον ανοιχτά ότι εγκαταλείπει τη λογική των «αναλογικών αντιποίνων» και ότι κάθε νέα αμερικανική επίθεση θα απαντάται ταχύτερα, βαρύτερα και με μεγαλύτερο κόστος.

Η ένταση αναζωπυρώθηκε μετά τη σχετική υποχώρηση των στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά τη διάρκεια του Αυγούστου. Από τα τέλη του μήνα οι επιθέσεις επανήλθαν, με τις δύο πλευρές να ανταλλάσσουν πλήγματα σε μια σύγκρουση που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν.

Το τελευταίο εικοσιτετράωρο το επίκεντρο μεταφέρθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά στη θάλασσα. Τα Στενά του Ορμούζ, από όπου πριν από τον πόλεμο περνούσε περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου, βρίσκονται πλέον στο κέντρο μιας σκληρής αναμέτρησης αποκλεισμών, επιθέσεων σε πλοία και απειλών για περαιτέρω επέκταση των περιορισμών.

Το Ιράν έχει περιορίσει δραστικά την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο πέρασμα, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες εφαρμόζουν από την πλευρά τους ναυτικό αποκλεισμό στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου. Το αποτέλεσμα είναι ένα εξαιρετικά εύθραυστο σκηνικό, όπου στρατιωτικά και εμπορικά πλοία κινούνται σε μια θαλάσσια περιοχή με αυξημένο κίνδυνο νέων πληγμάτων.

Το Ιράν απειλεί με «ταχύτερη και πιο οδυνηρή» απάντηση

Η Τεχεράνη έστειλε την Κυριακή σαφές μήνυμα ότι προετοιμάζεται για περαιτέρω κλιμάκωση. Ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, Μοχσέν Ρεζαεΐ, ανακοίνωσε ότι μέσα στις επόμενες ημέρες πρόκειται να δημιουργηθεί νέα απαγορευμένη ή περιορισμένη θαλάσσια ζώνη.

Όπως ανέφερε, η περιοχή θα ξεκινά από τη γραμμή του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, θα επεκτείνεται προς τα Στενά του Ορμούζ και θα περιλαμβάνει τμήματα του Περσικού Κόλπου. Πλοία που θα εισέρχονται στη ζώνη, κατά την ιρανική θέση, θα εντάσσονται σε κατάλογο κυρώσεων.

Η ανακοίνωση αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο επεισοδίων, καθώς ουσιαστικά δημιουργούνται αντικρουόμενες ζώνες ελέγχου από δύο στρατιωτικές δυνάμεις που ήδη ανταλλάσσουν πραγματικά πυρά.

Την Παρασκευή, οι ιρανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον αμερικανικού αεροπλανοφόρου και αντιτορπιλικού. Η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε ότι τα δύο πολεμικά πλοία απέφυγαν τις επιθέσεις χωρίς να υπάρξουν απώλειες.

Η απάντηση ήρθε το Σάββατο, όταν η αμερικανική CENTCOM έπληξε τρία ιρανικά δεξαμενόπλοια τα οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες συνδέουν με το δίκτυο χρηματοδότησης των Φρουρών της Επανάστασης.

Οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν στη συνέχεια δικά τους πλήγματα κατά πετρελαιοφόρων στα Στενά του Ορμούζ και πλοίων που, κατά την Τεχεράνη, συνδέονται με αμερικανικά συμφέροντα.

Νέο πεδίο αντιπαράθεσης δημιουργήθηκε όταν το Ιράν υποστήριξε ότι επιτέθηκε σε μη επανδρωμένο αμερικανικό στρατιωτικό σκάφος που επιχειρούσε να εισέλθει στα Στενά. Η CENTCOM απέρριψε κατηγορηματικά τον ισχυρισμό, διαμηνύοντας ότι κανένα αμερικανικό σκάφος δεν χτυπήθηκε.

Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ ανέβασε ακόμη περισσότερο τους τόνους. «Η εποχή των αναλογικών αντιποίνων έχει τελειώσει», ήταν το μήνυμά του προς την Ουάσιγκτον, προειδοποιώντας ότι κάθε νέα επίθεση στα συμφέροντα και την ασφάλεια του Ιράν θα προκαλεί «ταχύτερη, βαρύτερη και πιο οδυνηρή απάντηση».

Από την αμερικανική πλευρά, ο διοικητής της CENTCOM, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, απάντησε με την ίδια γλώσσα ισχύος: εάν το Ιράν επιτίθεται σε δύο αμερικανικά πλοία, οι ΗΠΑ θα επιβάλλουν ακόμη μεγαλύτερο οικονομικό κόστος καταστρέφοντας περισσότερα ιρανικά πλοία.

Η κλιμάκωση δείχνει ότι οι δύο πλευρές έχουν περάσει πλέον σε μια επικίνδυνη λογική αριθμητικής ανταπόδοσης, όπου κάθε χτύπημα χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει ένα μεγαλύτερο επόμενο πλήγμα.

Το Ορμούζ παραμένει σχεδόν παράλυτο – Ο Τραμπ υποβαθμίζει τον πόλεμο

Την ίδια στιγμή, η εικόνα στη ναυσιπλοΐα απέχει σημαντικά από τις δηλώσεις της αμερικανικής κυβέρνησης περί επιστροφής στην κανονικότητα.

Πριν από την έναρξη του πολέμου, κατά μέσο όρο περίπου 95 πλοία μεταφοράς πρώτων υλών διέσχιζαν καθημερινά τα Στενά του Ορμούζ. Μετά τον ιρανικό αποκλεισμό της 1ης Μαρτίου, ο αριθμός υποχώρησε περίπου στις δέκα διελεύσεις την ημέρα.

Η προσωρινή συμφωνία του Ιουνίου είχε οδηγήσει σε μερική ανάκαμψη, όμως η επανέναρξη των εχθροπραξιών περιόρισε ξανά σημαντικά την κίνηση. Μεγάλος αριθμός πλοίων επιλέγει πλέον να απενεργοποιεί ή να περιορίζει τη μετάδοση των στοιχείων εντοπισμού του, δημιουργώντας τον λεγόμενο στόλο των «πλοίων-φαντασμάτων».

Η κατάσταση έχει τεράστια σημασία για την παγκόσμια οικονομία. Το Ορμούζ αποτελεί μια από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη και κάθε νέα στρατιωτική κλιμάκωση αυξάνει τον κίνδυνο για τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, τα ναύλα, τα ασφάλιστρα μεταφοράς και τελικά το κόστος που φτάνει στις οικονομίες και στους καταναλωτές.

Παρά αυτή την πραγματικότητα, ο Ντόναλντ Τραμπ επιλέγει το τελευταίο διάστημα να υποβαθμίζει δημόσια τη σύγκρουση. Ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε τον πόλεμο με το Ιράν «μικρές πατάτες», υποστηρίζοντας ότι οι αμερικανικές επιδρομές πραγματοποιούνται πλέον διακεκομμένα και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν διεξάγουν χερσαίο πόλεμο.

Η συγκεκριμένη ρητορική εμφανίζεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη πολιτική συγκυρία για τον Λευκό Οίκο, καθώς πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου και το κόστος του πολέμου, οι στρατιωτικές απώλειες και κυρίως οι επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας δημιουργούν σοβαρή πίεση στην αμερικανική κυβέρνηση.

Ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ υποστήριξε από την πλευρά του ότι το Ιράν βρίσκεται σε κατάσταση «απελπισίας», εκτιμώντας ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα, το ναυτικό και η πολεμική του αεροπορία έχουν υποστεί βαρύτατες ζημιές.

Η Τεχεράνη αντιστρέφει ακριβώς το ίδιο επιχείρημα, παρουσιάζοντας τα αμερικανικά πλήγματα στα πετρελαιοφόρα ως ένδειξη αδυναμίας της Ουάσιγκτον να σπάσει τον ιρανικό έλεγχο στο Ορμούζ.

Πίσω από τη στρατιωτική ρητορική, πάντως, η οικονομική πίεση στο Ιράν είναι πραγματική και βαριά. Οι αμερικανικές κυρώσεις, ο αποκλεισμός των εξαγωγών πετρελαίου, οι πληθωριστικές πιέσεις και η υποτίμηση του νομίσματος περιορίζουν σταδιακά τις αντοχές της ιρανικής οικονομίας.

Οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό της σύγκρουσης παραμένουν ουσιαστικά παγωμένες. Η προσωρινή προσέγγιση του Ιουνίου δεν άντεξε και οι δύο πλευρές έχουν επιστρέψει στη στρατηγική της στρατιωτικής και οικονομικής εξάντλησης.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι η σύγκρουση μεταφέρεται πλέον όλο και περισσότερο σε μια θαλάσσια αρτηρία από την οποία εξαρτάται η παγκόσμια ενεργειακή αγορά. Η Ουάσιγκτον προσπαθεί να στραγγαλίσει οικονομικά την Τεχεράνη και το Ιράν απαντά κρατώντας το Ορμούζ ως μοχλό πίεσης προς ολόκληρη τη διεθνή οικονομία.

Με τις δύο πλευρές να υπόσχονται μεγαλύτερα αντίποινα σε κάθε νέο χτύπημα, το περιθώριο λάθους περιορίζεται δραματικά. Ένα πλήγμα σε λάθος πλοίο, μια λανθασμένη εκτίμηση ή μια επιχείρηση που θα προκαλέσει μεγάλες απώλειες μπορεί να μετατρέψει μέσα σε λίγες ώρες τη σημερινή ελεγχόμενη κλιμάκωση σε πολύ ευρύτερη πολεμική αναμέτρηση.