Η ξερολιθιά ως λύση για την κλιματική κρίση στη Σίφνο

Σε μια περίοδο που η κλιματική κρίση, η λειψυδρία και οι πλημμύρες γίνονται εντονότερες στα μεσογειακά νησιά, ένα ευρωπαϊκό έργο αναδεικνύει την αξία μιας παραδοσιακής τεχνικής κατασκευής, της ξερολιθιάς, στη Σίφνο, ένα νησί που αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη νερού.

Το έργο CARDIMED, με προϋπολογισμό περίπου 20 εκατομμυρίων ευρώ και χρηματοδότηση από το πρόγραμμα Horizon Europe 2021-2027, στοχεύει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Μεσογείου απέναντι στην κλιματική κρίση μέσω φυσικών λύσεων. Συντονιστής είναι το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, ενώ συμμετέχουν 53 εταίροι από περισσότερες από δέκα χώρες, όπως πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και τοπικές αρχές.

Η αναβίωση της ξερολιθιάς

Στην καρδιά του έργου βρίσκεται η αναβίωση της ξερολιθιάς, μιας τέχνης που έχει ενταχθεί στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της UNESCO για την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά. Πρόκειται για πέτρινες δομές χωρίς συνδετικά υλικά, που τοποθετούνται ως αναβαθμοί σε ρέματα, λειτουργώντας ως φυσικό σύστημα επιβράδυνσης της ροής του νερού. Αυτό επιτρέπει στο νερό να παραμένει περισσότερο στο οικοσύστημα του νησιού, αντί να καταλήγει γρήγορα στη θάλασσα.

Η πρακτική αυτή, συνδεδεμένη με τη μεσογειακή παράδοση, επανέρχεται ως σύγχρονη λύση βασισμένη στη φύση, συμβάλλοντας στη συγκράτηση νερού, στη μείωση της διάβρωσης και στον εμπλουτισμό του εδάφους με υγρασία.

Κατασκευή 120 ξερολιθικών φραγμάτων

Στο πλαίσιο του έργου κατασκευάστηκαν στη Σίφνο 120 παραδοσιακά λίθινα φράγματα σε δύο ρέματα της λεκάνης των Καμαρών, καλύπτοντας συνολικά περίπου 10.000 τ.μ. φυσικών και αγροτικών εκτάσεων. Η επιλογή των θέσεων βασίστηκε σε εμπειρική αξιολόγηση ειδικών και βελτιστοποιήθηκε μέσω υδρολογικών και υδραυλικών μελετών.

Η κατασκευή έγινε με μεγάλες πέτρες από την κοίτη των ρεμάτων, χωρίς σκυρόδεμα, ακολουθώντας παραδοσιακές τεχνικές. Κεντρικό ρόλο είχε η περιβαλλοντική οργάνωση MedINA, ενώ την τεχνική κατασκευή ανέλαβε το Μπουλούκι, μια συλλογικότητα που εκπαίδευσε νέους τεχνίτες στην τέχνη της ξερολιθιάς.

Εγκατάσταση συστήματος παρακολούθησης

Η ερευνητική ομάδα I-SENSE Group του ΕΜΠ εγκατέστησε μετεωρολογικό σταθμό και εξελιγμένα συστήματα αισθητήρων για την παρακολούθηση της λύσης. Όπως εξήγησε ο δρ Πάνος Μιχαλής, εφαρμόζεται ένα πολυεπίπεδο σύστημα που συνδυάζει δορυφορικά δεδομένα, επιτόπιες μετρήσεις και συμμετοχικά δεδομένα από πολίτες.

Αξιοποιούνται τεχνικές παρατήρησης της Γης μέσω του δορυφόρου Sentinel-2, παρέχοντας δείκτες για την υγεία της βλάστησης και την εδαφική υγρασία. Τα δεδομένα συμπληρώνονται από επιτόπιες μετρήσεις σε πραγματικό χρόνο, ενώ μέσα στον Μάιο αναμένεται η εγκατάσταση ενός δεύτερου συστήματος παρακολούθησης στάθμης ύδατος.

Τα πρώτα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά, καθώς καταγράφονται σαφείς μεταβολές στη συμπεριφορά του νερού, με ενίσχυση της κατακράτησης κατά μήκος των ρεμάτων. Ο δρ Άγγελος Αμδίτης ανέφερε ότι το πλήρες όφελος θα φανεί σταδιακά, ενώ ήδη σχεδιάζονται πιλότοι και σε άλλα νησιά, όπως η Μύκονος και η Λέσβος.