Η πρώτη εικόνα της σχέσης των Ελλήνων με τη γη προέρχεται από τον Ησίοδο. Στο επικό ποίημά του «Έργα και Ημέραι», όντας καλλιεργητής ο ίδιος, περιγράφει γεωργικές εργασίες και παρέχει καλλιεργητικές οδηγίες. Ο Αριστοτέλης στα «Πολιτικά», επικαλούμενος τον Ησίοδο, αναδεικνύει την αξία της γης («τὸ δὲ πλεῖστον γένος τῶν ἀνθρώπων ἀπὸ τῆς γῆς ζῇ καὶ τῶν ἡμέρων καρπῶν») και την αυτάρκεια («ἡδ᾿ αὐτάρκεια καὶ τέλος καὶ βέλτιστον»).
Παρά την αρχέγονη ενασχόληση των Ελλήνων με το εμπόριο και τη θάλασσα, δεν αμφισβητείται ότι η Ελλάδα ήταν πάντα μια αγροτική χώρα. Στις δύσκολες περιόδους της, στηριζόταν στη γεωργία και κτηνοτροφία. Πριν το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ήταν μια φτωχή χώρα και προσπαθούσε να ανακάμψει από την πτώχευση του 1932. Ωστόσο ανταποκρίθηκε στις δαπάνες προπαρασκευής του πολέμου του 1940, βασιζόμενη στην αγροτική της παραγωγή και στις εξαγωγές των προϊόντων της.
Ήδη πιο πριν, στις αρχές του 20ου αιώνα και στην περίοδο του μεσοπολέμου έλαβαν χώρα τα γνωστά ιστορικά γεγονότα που επέβαλαν την αποκατάσταση ακτημόνων, καθώς και των Ελλήνων προσφύγων από την Ανατολική Ρωμυλία και τη Μικρά Ασία.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, όπως και στο τέλος της αιματοβαμμένης δεκαετίας του 1940, όταν νομοθετήθηκε ο αγροτικός κώδικας, εκδηλώθηκε η κοινωνική διάσταση της αγροτικής νομοθεσίας. Εξαιτίας του ιδιαίτερου χαρακτήρα της γεωργικής γης, η οποία απέβλεπε στην ωφέλεια του ιδιοκτήτη αλλά και του κοινωνικού συνόλου.
Δηλαδή για επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος, όπως η επαρκής κάλυψη των διατροφικών αναγκών του λαού μας και η ανάταξη της εθνικής οικονομίας.
Προκειμένου να μην καταστρατηγείται ο κοινωνικός χαρακτήρας του κληροτεμαχίου, θεσπίστηκαν απαγορευτικές διατάξεις μεταβίβασης και κατάτμησής του, ενώ ο κληρούχος έπρεπε να διαμένει στο χωριό, όπου και το κτήμα.
Παράλληλα η γεωργία προωθήθηκε με εφαρμογή συγκεκριμένων πολιτικών και μέτρων.
Με ποικιλόμορφα τεχνικά έργα της Μηχανικής Καλλιέργειας για τη βελτίωση της απόδοσης του εδάφους. Με εκπαιδευτική υποστήριξη αρχικά με τις γεωργικές σχολές και από το μεσοπόλεμο με την ίδρυση γεωπονικών και κτηνιατρικών σχολών, καθώς και σχολών τεχνολόγων γεωπόνων του Κ.Α.ΤΕ.Ε. Με επίβλεψη και συμβουλή των γεωπόνων της Διεύθυνσης Γεωργίας της Νομαρχίας. Με αναδασμούς για τη δημιουργία μεγαλύτερων ενιαίων αγροτεμαχίων, με σκοπό την ευχερέστερη καλλιέργεια και τη μείωση του κόστους. Ασφαλώς με την εργατικότητα και το φιλότιμο του Έλληνα γεωργού. Παρά τις εγγενείς παθογένειες και κυρίως την ανασφάλεια των τιμών των προϊόντων και της διαφοράς με τις τελικές πώλησης.
Έτσι, στο τέλος της δεκαετίας του 1970, η γεωργία και τα παράγωγά της αποτελούσαν τον κορμό των ελληνικών εξαγωγών.
Ήδη από το 1975 η χώρα μας είχε ζητήσει την πλήρη ένταξη στην ΕΟΚ, που πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 1981 ως δέκατο μέλος μάλιστα. Το γεγονός αυτό συνηγορεί ότι η συμμετοχή των αγροτών στο εθνικό εισόδημα, ήταν ήδη σημαντική στις αρχές της δεκαετίας του 1980.
Ακολούθως, η κοινοτική πολιτική υποστήριξης των τιμών με τις επιδοτήσεις βοήθησε στην προμήθεια εξοπλισμού και στη δημιουργία υποδομών στον ευρύτερο αγροτικό τομέα. Στο πρώτο στάδιο υπήρξε και διεύρυνση της αγροτικής παραγωγικής βάσης.
Χωρίς αμφιβολία, ανέβηκε το επίπεδο ζωής στην ύπαιθρο και όχι μόνον. Ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει αυτά που βλέπουμε με τα μάτια μας και σήμερα και χθες.
Είχαμε μια ζωντανή ύπαιθρο με μόνιμους κατοίκους, με νέους γεωργούς και κτηνοτρόφους, με σχολεία που λειτουργούσαν σε αξιοβίωτα χωριά και κωμοπόλεις.
Στη θέση όλων αυτών κυριαρχούν πλέον οι απόκοσμες εικόνες. Η ερημοποίηση κατά το μάλλον ή ήττον είναι γεγονός. Μια δαπανηρή γραφειοκρατία νέων ΟΤΑ στη θέση των παραδοσιακών κοινοτήτων, δεν άλλαξε το δυστοπικό αυτό φαινόμενο, που επιδρά αρνητικά και στο δημογραφικό. Οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι μεταθέτουν συνήθως τις ευθύνες στους προηγούμενους. Το γνωστό μπαλάκι των ευθυνών.
Όμως, τα φωτοβολταϊκά πάρκα που κατέλαβαν καλλιεργήσιμες εκτάσεις, δεν έγιναν μόνα τους. Η μείωση του κόστους καλλιέργειας είναι πρόβλημα που δεν εννοεί να βρει τη λύση του, διότι εξαρτάται από την ενέργεια. Και η κυβέρνηση αυτή παρέδωσε τη χώρα στο έλεος των ολιγοπωλίων της ενέργειας.
Η εξαφάνιση των δημοσίων υπηρεσιών από άλλοτε ζωντανές κωμοπόλεις, δεν έγινε ούτε μόνη της, ούτε σήμερα βέβαια. Η απόπειρα ολικής κατάργησης των ΕΛΤΑ, είναι, απλώς, το πρόσφατο επεισόδιο. Οι επιδοτήσεις των προϊόντων αντί να συνδεθούν δίκαια μόνον με τον καλλιεργητή, έγιναν εργαλείο εκμαυλισμού στα χέρια του ανυπόληπτου εγχώριου παλαιοκομματισμού.
Συμφωνούμε, νομίζω, ότι η προσωπική ευημερία πρέπει να είναι συνάρτηση της παραγωγικής διαδικασίας. Και όχι μέσον τεράστιου παράνομου πλουτισμού μη καλλιεργητών, παρακεντέδων του κυβερνητικού μηχανισμού.
Ούτε βέβαια, το χειρότερο. Όπλο επιβολής πολιτικής κυριαρχίας με την εξαγορά συνειδήσεων, όπως καταδεικνύει η «γαλάζια Κρήτη».
Τυχόν εξακολούθηση αυτών των συμπτωμάτων πολιτικής νοσηρότητας, πέραν των άλλων, «πριμοδοτεί» κάθε αντιπαραγωγική συμπεριφορά. Δημιουργεί ευλόγως αντικίνητρο προόδου στους νέους δυνητικούς καλλιεργητές. Και στους κτηνοτρόφους που αφέθηκαν ανυπεράσπιστοι στον όλεθρο της ευλογιάς. Ενώ βλάπτει τις εξαγωγικές επιχειρήσεις ελληνικών αγροτικών προϊόντων, διευκολύνει την εισαγωγή ξένων και τροφοδοτεί την ακρίβεια, ιδίως στα προϊόντα διατροφής.
Αυτό το νοιώθει ο μέσος πολίτης, γι αυτό η συμπαράσταση και όχι απλώς ανοχή στην παρατεταμένη αγροτική διαμαρτυρία. Η οποία φανέρωσε τα αδιέξοδα και την οριακή κατάσταση του αγροτικού τομέα, αλλά ανέδειξε και το μείζον πολιτικό αίτημα.
Ο κύκλος αυτός της καταστροφής της χώρας πρέπει να κλείσει γρήγορα. Να αναδημιουργηθεί συνολικά ο αγροτικός χώρος. Με κεντρική πολιτική αρχή τον διαχρονικό εθνικό και κοινωνικό ρόλο του.
του Δημήτρη Κατσαρού
Πρώην πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Λάρισας
