Η δημόσια τοποθέτηση του Δημήτρη Καιρίδη δεν ήταν γλωσσικό ολίσθημα. Ήταν πολιτικό σήμα. Και το μήνυμα είναι απλό: αν η Νέα Δημοκρατία δεν μπορεί μόνη της, θα αναζητήσει σωσίβιο στο ΠΑΣΟΚ.
Η δήλωση του Δημήτρη Καιρίδη ότι, εάν δεν υπάρξει αυτοδυναμία της Νέας Δημοκρατίας, μια συγκυβέρνηση με το ΠΑΣΟΚ θα ήταν «η καλύτερη από τις προσφερόμενες λύσεις», δεν μπορεί να περάσει ως απλή προσωπική εκτίμηση ενός βουλευτή. Ο κ. Καιρίδης δεν είναι τυχαίο στέλεχος. Είναι κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της Νέας Δημοκρατίας. Μιλά δημόσια, με θεσμικό βάρος, και η τοποθέτησή του στα Παραπολιτικά 90,1 άνοιξε καθαρά το παράθυρο της μετεκλογικής συνεργασίας ΝΔ–ΠΑΣΟΚ.
Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στη φράση. Βρίσκεται κυρίως στον πολιτικό κυνισμό που τη συνοδεύει. Η Νέα Δημοκρατία εμφανίζεται, επισήμως, να ζητά αυτοδυναμία. Ανεπισήμως, όμως, προετοιμάζει το έδαφος για την επόμενη γραμμή άμυνας: αν οι πολίτες δεν της δώσουν λευκή επιταγή, τότε θα αναζητήσει συμπλήρωμα εξουσίας στη Χαριλάου Τρικούπη.
Με άλλα λόγια, ο ψηφοφόρος καλείται να πιστέψει ότι ψηφίζει ΠΑΣΟΚ για να ασκήσει αντιπολίτευση στη Νέα Δημοκρατία, ενώ την ίδια στιγμή κορυφαίο στέλεχος της Νέας Δημοκρατίας τον ενημερώνει ότι το ΠΑΣΟΚ αποτελεί την «καλύτερη» εφεδρεία για τη συνέχιση της ίδιας κυβερνητικής τροχιάς.
Η επιστροφή του 2012 με άλλο περιτύλιγμα
Η αναφορά δεν πέφτει σε πολιτικό κενό. Η χώρα έχει ξαναδεί το έργο. Μετά τις εκλογές του Ιουνίου 2012 σχηματίστηκε κυβέρνηση συνεργασίας με τη στήριξη της ΝΔ, του ΠΑΣΟΚ και της ΔΗΜΑΡ, με τον Αντώνη Σαμαρά πρωθυπουργό από τις 20 Ιουνίου 2012 έως τις 26 Ιανουαρίου 2015.
Εκείνη η συγκυβέρνηση παρουσιάστηκε τότε ως εθνική ανάγκη. Ως σταθερότητα. Ως υπευθυνότητα. Ως αναγκαστικός ρεαλισμός. Στην πράξη, όμως, λειτούργησε ως μηχανισμός συγχώνευσης δύο κομμάτων εξουσίας που, επί δεκαετίες, υποτίθεται ότι εκπροσωπούσαν αντίπαλες πολιτικές παραδόσεις.
Σήμερα, το ίδιο σχήμα επανέρχεται με πιο ήπια φρασεολογία και πιο προσεκτική συσκευασία. Δεν λέγεται ακόμη «κυβέρνηση ΝΔ–ΠΑΣΟΚ». Λέγεται «καλύτερη από τις προσφερόμενες λύσεις». Δεν παρουσιάζεται ως προσυμφωνημένη συμπόρευση. Παρουσιάζεται ως πιθανότητα. Δεν ανακοινώνεται ως πολιτικό σχέδιο. Διαρρέεται ως ώριμη σκέψη.
Αλλά οι λέξεις στην πολιτική σπανίως είναι αθώες. Ιδίως όταν προέρχονται από εκπρόσωπο της κυβερνητικής παράταξης.
Το ΠΑΣΟΚ ως αντιπολίτευση ή ως εφεδρικός εταίρος;
Το ουσιώδες ερώτημα πλέον δεν αφορά μόνο τη Νέα Δημοκρατία. Αφορά κυρίως το ΠΑΣΟΚ.
Διότι αν η Νέα Δημοκρατία βλέπει στη Χαριλάου Τρικούπη την καλύτερη λύση σε περίπτωση απώλειας της αυτοδυναμίας, τότε οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν τι ακριβώς εκπροσωπεί σήμερα το ΠΑΣΟΚ. Είναι κόμμα αντιπολίτευσης ή διαθέσιμος κυβερνητικός εταίρος; Ζητά την ψήφο των πολιτών για να ανατρέψει την πολιτική Μητσοτάκη ή για να της προσφέρει κοινοβουλευτική παράταση ζωής;
Η πολιτική δεν κρίνεται από τα συνθήματα των συνεδρίων ούτε από τις τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις. Κρίνεται από τις πραγματικές δυνατότητες εξουσίας. Και όταν η κυβερνητική παράταξη αναγνωρίζει στο ΠΑΣΟΚ τον πιο συμβατό εταίρο της, τότε η αντιπολιτευτική ρητορική της Χαριλάου Τρικούπη αποκτά πρόβλημα αξιοπιστίας.
Δεν γίνεται από τη μία να καταγγέλλεις τη Νέα Δημοκρατία για θεσμική αλαζονεία, κοινωνική αναλγησία και διαχείριση σκανδάλων, και από την άλλη να αφήνεις να αιωρείται ότι, στο τέλος της κάλπης, όλα μπορούν να τακτοποιηθούν γύρω από ένα υπουργικό τραπέζι.
Η αγωνία της εξουσίας ντύνεται «σταθερότητα»
Η λέξη «σταθερότητα» έχει γίνει το πιο βολικό καταφύγιο του πολιτικού συστήματος. Κάθε φορά που οι πολίτες δείχνουν σημάδια αποδοκιμασίας, κάθε φορά που η αυτοδυναμία γίνεται δύσκολη, κάθε φορά που η κοινωνία αμφισβητεί την παντοδυναμία ενός κόμματος, εμφανίζεται το ίδιο επιχείρημα: η χώρα χρειάζεται σταθερότητα.
Στην πραγματικότητα, όμως, πολλές φορές αυτό που ονομάζεται «σταθερότητα» δεν είναι τίποτε άλλο από τη διατήρηση της εξουσίας με άλλο σχήμα. Δεν είναι θεσμική ευθύνη. Είναι πολιτική αυτοσυντήρηση. Δεν είναι σεβασμός στη λαϊκή βούληση. Είναι προσπάθεια ερμηνείας της κάλπης κατά τρόπο που να μη διαταράσσει τα κέντρα αποφάσεων.
Η δήλωση Καιρίδη αποκαλύπτει ακριβώς αυτό: η Νέα Δημοκρατία δεν σκέφτεται μόνο πώς θα πείσει τους πολίτες. Σκέφτεται ήδη πώς θα κυβερνήσει ακόμη και αν οι πολίτες δεν της δώσουν την αυτοδυναμία που ζητά.
Και εκεί αρχίζει το πραγματικό πολιτικό ζήτημα.
Το μήνυμα προς τους ψηφοφόρους
Η τοποθέτηση Καιρίδη λειτουργεί, αντικειμενικά, και ως μήνυμα προς τους ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ. Τους λέει, εμμέσως αλλά καθαρά, ότι η ψήφος τους μπορεί τελικά να αξιοποιηθεί ως στήριγμα της Νέας Δημοκρατίας. Ότι η Χαριλάου Τρικούπη δεν βρίσκεται τόσο μακριά από την Πειραιώς όσο θέλει να δείχνει στις προεκλογικές αντιπαραθέσεις. Ότι πίσω από τις δημόσιες εντάσεις υπάρχει ένας κοινός χώρος διαχείρισης.
Αυτό είναι πολιτικά δηλητηριώδες για το ΠΑΣΟΚ. Διότι κανένα κόμμα που θέλει να εμφανιστεί ως εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης δεν μπορεί να χαίρεται όταν η κυβέρνηση το περιγράφει ως την καλύτερη λύση ανάγκης.
Η Νέα Δημοκρατία, με τη δήλωση Καιρίδη, δεν έκανε απλώς άνοιγμα. Έριξε και μια σκιά πάνω από το ΠΑΣΟΚ. Το τοποθέτησε στη θέση του χρήσιμου εταίρου. Του κόμματος που μπορεί να φωνάζει προεκλογικά, αλλά μετεκλογικά να προσέρχεται στο τραπέζι της κυβερνητικής διευθέτησης.
Το παλιό πολιτικό σύστημα δεν πέθανε ποτέ
Η υπόθεση αυτή δείχνει κάτι βαθύτερο. Το παλιό πολιτικό σύστημα δεν εξαφανίστηκε. Προσαρμόστηκε. Άλλαξε λεξιλόγιο, άλλαξε πρόσωπα, άλλαξε επικοινωνιακή τεχνική, αλλά διατήρησε τον βασικό του μηχανισμό: όταν απειλείται η συνέχεια της εξουσίας, οι διαχωριστικές γραμμές γίνονται ξαφνικά ευέλικτες.
Οι μεγάλες αντιπαραθέσεις μικραίνουν. Οι καταγγελίες ξεχνιούνται. Τα σκάνδαλα σχετικοποιούνται. Οι πολιτικές διαφορές βαφτίζονται «προγραμματικές συγκλίσεις». Και η λαϊκή δυσαρέσκεια μετατρέπεται, μέσα από μετεκλογικές συμφωνίες, σε ακόμη μία κυβερνητική αριθμητική.
Αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα της δήλωσης Καιρίδη. Όχι απλώς ότι η ΝΔ μπορεί να συνεργαστεί με το ΠΑΣΟΚ. Αλλά ότι, μπροστά στον κίνδυνο απώλειας της αυτοδύναμης εξουσίας, η Πειραιώς είναι έτοιμη να επιστρέψει σε γνώριμες λύσεις. Στις λύσεις του 2012. Στις λύσεις της ανάγκης, όπως θα τις ονομάσουν. Στις λύσεις της επιβίωσης, όπως είναι στην πραγματικότητα.
Η κάλπη και η ευθύνη της καθαρής απάντησης
Από εδώ και πέρα, κανείς δεν μπορεί να παριστάνει ότι δεν γνωρίζει. Οι πολίτες έχουν μπροστά τους ένα σαφές πολιτικό δεδομένο: αν η Νέα Δημοκρατία δεν πετύχει αυτοδυναμία, κορυφαία στελέχη της θεωρούν το ΠΑΣΟΚ ως την καλύτερη διαθέσιμη λύση για συγκυβέρνηση.
Αυτό υποχρεώνει όλα τα κόμματα να μιλήσουν καθαρά. Η Νέα Δημοκρατία να πει αν ζητά αυτοδυναμία ή αν προετοιμάζει συγκυβέρνηση. Το ΠΑΣΟΚ να πει αν αποκλείει ή όχι τη συμμετοχή του σε κυβέρνηση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Και οι πολίτες να αποφασίσουν γνωρίζοντας ότι η ψήφος τους μπορεί να οδηγηθεί αλλού από εκεί όπου νομίζουν.
Διότι το πρόβλημα της Δημοκρατίας δεν είναι μόνο ποιος κερδίζει τις εκλογές. Είναι και τι γίνεται με την ψήφο μετά τις εκλογές.
Η δήλωση Καιρίδη, λοιπόν, δεν είναι μια απλή πολιτική ατάκα. Είναι προειδοποίηση. Είναι το πρώτο επίσημο άνοιγμα του παρασκηνίου προς το φως. Είναι η στιγμή όπου το κυβερνητικό στρατόπεδο, βλέποντας ότι η αυτοδυναμία δεν είναι αυτονόητη, δείχνει ήδη την επόμενη πόρτα εξουσίας.
Και η πόρτα αυτή γράφει: ΠΑΣΟΚ.
