Σήμερα τα βλέμματα της διεθνούς κοινής γνώμης είναι στραμμένα με αγωνία στις φλόγες του Ιράν, όπως νωρίτερα είχαν στραφεί στη Βενεζουέλα. Πίσω όμως από τις φαινομενικά ασύνδετες εστίες έντασης, η συστημική γεωπολιτική ανάγνωση, όπως την έχει αναπτύξει ο καθηγητής Ιωάννης Μάζης, αναδεικνύει έναν βαθύτερο και σταθερό στόχο: το Πεκίνο.
Δύο διαφορετικά κράτη, σε δύο διαφορετικές ηπείρους, με διαφορετικά προσχήματα και διαφορετικές αφορμές, φαίνεται να καταλήγουν στον ίδιο αποδέκτη πίεσης. Και αυτός δεν είναι άλλος από την Κίνα. Η σύμπτωση, υπό αυτό το πρίσμα, παύει να μοιάζει τυχαία και αποκτά τα χαρακτηριστικά μιας ευρύτερης στρατηγικής.
Σε αυτή τη συλλογιστική έρχεται να προστεθεί και η προσέγγιση του Ray Dalio, του Αμερικανού αναλυτή των μεγάλων κύκλων ισχύος και ιδρυτή της Bridgewater, ο οποίος υποστηρίζει ότι όταν μια ανερχόμενη δύναμη πλησιάζει την κυρίαρχη, η σύγκρουση εγγράφεται σχεδόν ως ιστορική νομοτέλεια. Η τοποθέτησή του έρχεται να ενισχύσει το γεωπολιτικό υπόδειγμα που περιγράφει ο Ι.Θ. Μάζης και να προσδώσει θεωρητικό βάθος στη σημερινή παγκόσμια αναταραχή.
Η Κίνα παράγει σήμερα μόνη της το 28% της παγκόσμιας παραγωγής και κάθε χρόνο μειώνει την απόσταση που τη χωρίζει από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πλήθος αναλύσεων συγκλίνει στην εκτίμηση ότι μέχρι το 2030 θα έχει εξελιχθεί στη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη. Για τις ΗΠΑ, μια τέτοια εξέλιξη συνιστά στρατηγική και υπαρξιακή πρόκληση. Για κάθε αυτοκρατορική δύναμη, η πιο κρίσιμη στιγμή είναι εκείνη κατά την οποία ο ανταγωνιστής της ετοιμάζεται να την υπερκεράσει. Εκεί, κατά τη λογική αυτή, λαμβάνονται οι αποφάσεις ανάσχεσης, διότι αργότερα ενδέχεται να είναι πλέον αδύνατον να ανατραπεί η πορεία των εξελίξεων.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται όσα παρακολουθούμε σήμερα. Η Κίνα, η οποία εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές πετρελαίου, στηρίζει την ενεργειακή της τροφοδοσία σε τέσσερις βασικούς άξονες, τη Βενεζουέλα, το Ιράν, τη Ρωσία και τη Σαουδική Αραβία. Η διατάραξη αυτών των διαδρομών δεν συνιστά απλώς περιφερειακή εξέλιξη, αλλά πλήγμα στην ίδια τη μηχανή της κινεζικής παραγωγής. Στο ίδιο γεωπολιτικό σχήμα εντάσσεται και η αποδυνάμωση του σύγχρονου δρόμου του μεταξιού που διέρχεται από την Τεχεράνη προς την Ευρώπη, γεγονός που επηρεάζει ευθέως τη στρατηγική προβολή της Κίνας προς τη Δύση.
Η εικόνα αυτή παραπέμπει σε μια κλασική στρατηγική ανάσχεσης μιας ανερχόμενης δύναμης, η οποία απειλεί να υπερβεί την κυρίαρχη. Ο τρόπος είναι παλαιός, σχεδόν αρχετυπικός στη γεωπολιτική ιστορία, πλήττεις το καύσιμο της ανάπτυξης, αποσταθεροποιείς τις οδούς τροφοδοσίας, περιορίζεις την εμβέλεια της επέκτασης και δοκιμάζεις τις αντοχές του αντιπάλου πριν φτάσει στην κορύφωση της ισχύος του.
Και ύστερα αναδύεται το επόμενο, σχεδόν αναπόφευκτο σημείο της παγκόσμιας αντιπαράθεσης. Η Ταϊβάν. Εκεί όπου συμπυκνώνεται ένα τεράστιο τμήμα της τεχνολογικής υπεροχής του 21ου αιώνα, καθώς στο νησί παράγεται το συντριπτικά μεγαλύτερο ποσοστό των πιο προηγμένων μικροτσίπ του πλανήτη. Τα τσιπ που τροφοδοτούν τα τηλέφωνα, τα αυτοκίνητα, τα οπλικά συστήματα, τις κρίσιμες υποδομές, την ίδια τη σύγχρονη οικονομία. Η σημασία της Ταϊβάν υπερβαίνει κατά πολύ τα γεωγραφικά της όρια. Όποιος ελέγχει αυτόν τον κόμβο, επηρεάζει ευθέως την τεχνολογική αρχιτεκτονική της εποχής.
Από τη μία πλευρά οι Ηνωμένες Πολιτείες διακηρύσσουν ότι θα στηρίξουν την Ταϊβάν. Από την άλλη, η Κίνα αντιμετωπίζει το νησί ως αναπόσπαστο τμήμα της δικής της επικράτειας και έχει καταστήσει σαφές ότι διατηρεί στο τραπέζι ακόμη και τη χρήση βίας. Η σύγκλιση αυτών των δύο στρατηγικών βουλήσεων καθιστά εξαιρετικά περιορισμένα τα περιθώρια εκτόνωσης και ενισχύει την αίσθηση ότι οι σημερινές κινήσεις προετοιμάζουν το έδαφος για το κρισιμότερο μέτωπο που διαμορφώνεται στον ορίζοντα.
Από αυτή την οπτική, η σημασία της Ανατολικής Μεσογείου για την Ελλάδα αποκτά μια ιδιαίτερα αιχμηρή διάσταση. Όπως η Ταϊβάν λειτουργεί ως κλείδα για τον Ειρηνικό, έτσι η Κάρπαθος και το Καστελόριζο προβάλλουν ως νησιά με βαρύνουσα στρατηγική αξία για τον έλεγχο των οδεύσεων, των θαλασσίων ζωνών και της ενεργειακής αρχιτεκτονικής στην Ανατολική Μεσόγειο. Μέσα σε αυτή τη λογική συστημικής θωράκισης, ο καθηγητής Ι.Θ. Μάζης εισηγείται την παραμονή των συστοιχιών Patriot στην Κάρπαθο και, μετά το πέρας της ιρανοαμερικανικής σύγκρουσης, την άμεση ανάπτυξή τους και στο Καστελόριζο, ως κίνηση αυξημένης στρατηγικής αξίας.
Την ίδια στιγμή, η Αθήνα εμφανίζεται, κατά την κριτική αυτής της ανάλυσης, να μην αντιλαμβάνεται στο αναγκαίο βάθος ότι η ασφάλεια της χώρας συναρτάται άμεσα με τον έλεγχο των θαλασσίων οδεύσεων και του υποθαλάσσιου πλούτου της. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου η ενέργεια μετατρέπεται στο απόλυτο όπλο ισχύος, η ελληνική στάση κατευνασμού απέναντι στην Άγκυρα προβάλλει ως εθνικά επιζήμια επιλογή. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η εκτίμηση έμπειρων Ισραηλινών αναλυτών, οι οποίοι θεωρούν ότι, μετά τη διευθέτηση του ζητήματος με το Ιράν, θα ακολουθήσει με αυξημένη ένταση η ανάδειξη του προβλήματος της Τουρκίας.
Το Καστελόριζο, σε αυτή την αντίληψη, δεν είναι ένα απομονωμένο νησιωτικό άκρο, ούτε ένας βράχος στην εσχατιά του Αιγαίου. Είναι η γεωπολιτική κλείδα που συνδέει την ελληνική με την κυπριακή ΑΟΖ και ταυτόχρονα ένα σημείο που συνδέεται με τεράστιο και τεκμηριωμένο υποθαλάσσιο πλούτο. Η στρατιωτική του θωράκιση συνιστά, υπό αυτή την προσέγγιση, προϋπόθεση για την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, για την ανακήρυξη ΑΟΖ και για τη μετατροπή της Ελλάδας σε ενεργειακά αυτόνομο δρώντα με ουσιαστική διαπραγματευτική ισχύ.
Η Ιστορία υπήρξε πάντοτε αμείλικτη απέναντι στους απροετοίμαστους. Υπήρξε εξίσου αυστηρή και απέναντι σε όσους δίστασαν να ασκήσουν τα κυριαρχικά τους δικαιώματα στο όνομα μιας πρόσκαιρης ηρεμίας και μιας επιφανειακής επικοινωνιακής ισορροπίας. Σε εποχές όπου οι αυτοκρατορίες αναμετρώνται ανοιχτά για την ενέργεια, την τεχνολογία και τους θαλάσσιους διαδρόμους, η αδράνεια δεν ισοδυναμεί με ουδετερότητα. Ισοδυναμεί με στρατηγική παραίτηση.
