ΗΠΑ – Ιράν: Φόβοι για παρατεταμένη «ψυχρή σύγκρουση» με κλειστά τα Στενά του Ορμούζ

Η αντιπαράθεση Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν περνά σε μια παρατεταμένη φάση υψηλής έντασης, με κυρώσεις, ναυτικό αποκλεισμό, κλειστά Στενά του Ορμούζ και ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης.

Η κρίση αποκτά χαρακτηριστικά «ψυχρής σύγκρουσης», καθώς η Ουάσινγκτον επιχειρεί να πιέσει την Τεχεράνη μέσω οικονομικού στραγγαλισμού και στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή, ενώ το Ιράν δείχνει να αναζητά τρόπο διαχείρισης του αδιεξόδου χωρίς άμεση συνολική συμφωνία.

Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν στο Axios, στην κυβέρνηση Τραμπ εντείνεται η ανησυχία ότι οι ΗΠΑ μπορεί να παγιδευτούν σε μια μακρά περίοδο έντασης, με στρατιωτικές δυνάμεις καθηλωμένες στη Μέση Ανατολή, τα Στενά του Ορμούζ κλειστά και τον ναυτικό αποκλεισμό σε πλήρη ισχύ.

Ο φόβος μιας παρατεταμένης «ψυχρής σύγκρουσης»

Το σενάριο που προβληματίζει την Ουάσινγκτον προβλέπει μια κρίση χωρίς άμεση διπλωματική διέξοδο και με διαρκή αναμονή της επόμενης κίνησης από κάθε πλευρά. Σε αυτό το πλαίσιο, οι τιμές της ενέργειας αναμένεται να παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα, επιβαρύνοντας την αμερικανική και τη διεθνή οικονομία.

Η πολιτική διάσταση θεωρείται εξίσου κρίσιμη, καθώς οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου πλησιάζουν. Πηγή κοντά στον Ντόναλντ Τραμπ περιέγραψε μια τέτοια εξέλιξη ως το χειρότερο δυνατό σενάριο, τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά, για τον Λευκό Οίκο.

Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται να σταθμίζει δύο βασικές επιλογές. Από τη μία πλευρά, εξετάζεται η συνέχιση και ενίσχυση της πολιτικής «μέγιστης πίεσης» μέσω κυρώσεων. Από την άλλη, παραμένει στο τραπέζι η προοπτική νέων στρατιωτικών πληγμάτων, εφόσον η Τεχεράνη επιμείνει στην ίδια στάση.

Πέντε σύμβουλοι που έχουν συνομιλήσει μαζί του τον περιγράφουν ως «απογοητευμένο αλλά ρεαλιστή». Σε μία από αυτές τις συνομιλίες, ο Τραμπ φέρεται να είπε ότι οι ηγέτες του Ιράν καταλαβαίνουν μόνο τη γλώσσα των βομβών, αφήνοντας ταυτόχρονα να εννοηθεί πως προτιμά να εξαντλήσει τα περιθώρια πίεσης πριν λάβει τελική απόφαση για στρατιωτική δράση.

Κυρώσεις, αποκλεισμός και πιέσεις για στρατιωτική λύση

Στο εσωτερικό της κυβέρνησης, ανώτεροι σύμβουλοι εισηγούνται τη διατήρηση του ναυτικού αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ και την περαιτέρω σκλήρυνση των οικονομικών κυρώσεων πριν επανεξεταστεί η στρατιωτική επιλογή.

Ο υπουργός Εξωτερικών και σύμβουλος εθνικής ασφάλειας, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε στο Fox News ότι το επίπεδο των κυρώσεων κατά του Ιράν είναι ήδη εξαιρετικά υψηλό και ότι η πίεση παραμένει τεράστια. Παράλληλα, ανέφερε πως υπάρχουν ακόμη περιθώρια για μεγαλύτερη οικονομική πίεση, ειδικά εφόσον και άλλες χώρες ενταχθούν πιο ενεργά στο πλαίσιο των κυρώσεων.

Την ίδια ώρα, ο Τραμπ δέχεται παρεμβάσεις από πολιτικούς συμμάχους και εξωτερικούς συμβούλους που τον καλούν να κινηθεί πιο επιθετικά. Ο αρθρογράφος της Washington Post Μαρκ Τίσεν, ο απόστρατος στρατηγός Τζακ Κιν και ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ έχουν ταχθεί υπέρ μιας στρατιωτικής πρωτοβουλίας που θα σπάσει το αδιέξοδο.

Ο Γκράχαμ κάλεσε δημόσια τον πρόεδρο να απορρίψει την τελευταία ιρανική πρόταση, υποστηρίζοντας ότι το βαθύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο οι κινήσεις της Τεχεράνης, αλλά το ίδιο το ιρανικό καθεστώς.

Η πρόταση του Ιράν για τα Στενά του Ορμούζ

Σε διπλωματικό επίπεδο, ο Τραμπ συζήτησε με την ομάδα εθνικής ασφάλειας πρόταση της Τεχεράνης για παράλληλη συμφωνία. Σύμφωνα με αυτήν, τα Στενά του Ορμούζ θα άνοιγαν με αντάλλαγμα την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού.

Πηγές που ενημερώθηκαν για τη σχετική σύσκεψη ανέφεραν ότι δεν ελήφθη οριστική απόφαση. Ο πρόεδρος φέρεται να αντιμετώπισε την πρόταση με επιφυλακτικότητα, καθώς θεωρεί ότι μια τέτοια διαδικασία μπορεί να καθυστερήσει τις συνομιλίες για τον βασικό στόχο της αμερικανικής πολιτικής, δηλαδή τον τερματισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.

Η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Κάρολαϊν Λέβιτ, δήλωσε ότι οι κόκκινες γραμμές του προέδρου απέναντι στο Ιράν έχουν καταστεί απολύτως σαφείς, στέλνοντας μήνυμα πως η Ουάσινγκτον δεν προτίθεται να χαλαρώσει την πίεση χωρίς ουσιαστικές δεσμεύσεις από την Τεχεράνη.

Το ενεργειακό διακύβευμα και η παγκόσμια οικονομία

Η κλιμάκωση ξεκίνησε μετά την απόφαση του Ιράν να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ και να επιβάλει τέλη σε δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο. Η περιοχή αυτή αντιπροσωπεύει περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς αργού πετρελαίου, γεγονός που μετατρέπει την κρίση σε ζήτημα διεθνούς οικονομικής ασφάλειας.

Ο αμερικανικός στρατός αναγκάζει ιρανικά πλοία να επιστρέφουν προς τις ακτές, ενώ έχουν πραγματοποιηθεί κατασχέσεις δεξαμενόπλοιων που μετέφεραν ιρανικό πετρέλαιο και υλικά τα οποία χαρακτηρίζονται από την Ουάσινγκτον ως λαθραία και πιθανώς αξιοποιήσιμα για πολεμικούς σκοπούς.

Ο Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι ο αποκλεισμός θα παραμείνει ενεργός μέχρι η Τεχεράνη να αποδεχθεί μια ευρύτερη συμφωνία για το πυρηνικό της πρόγραμμα. Στο ίδιο πλαίσιο, ο υπουργός Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, έχει εντείνει την εκστρατεία «μέγιστης πίεσης», στοχοποιώντας χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ναυτιλιακές εταιρείες και μικρά διυλιστήρια στην Κίνα που επεξεργάζονται ιρανικό πετρέλαιο υπό καθεστώς κυρώσεων.

Ανώτερος αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης δήλωσε ότι η πίεση ασκείται πλέον σε όλα τα επίπεδα και από κάθε κατεύθυνση, αφήνοντας ανοιχτή και τη στρατιωτική επιλογή. Τόνισε, πάντως, ότι η τελική απόφαση ανήκει αποκλειστικά στον πρόεδρο.

Σύμφωνα με αξιωματούχους και συμμάχους της κυβέρνησης, οι κυρώσεις μπορεί να οδηγήσουν το Ιράν σε αδυναμία αποθήκευσης πετρελαίου, αναγκάζοντάς το να περιορίσει ή να διακόψει μέρος της παραγωγής του. Ένα τέτοιο πλήγμα θα είχε σοβαρές συνέπειες για την ιρανική οικονομία και θα ενίσχυε την πίεση προς την ηγεσία της χώρας.

Αναλυτές που αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τη στρατηγική του Λευκού Οίκου εκτιμούν ότι η οικονομική πίεση δεν αρκεί για να οδηγήσει την Τεχεράνη σε ουσιαστικές παραχωρήσεις. Η Ουάσινγκτον, όμως, δείχνει αποφασισμένη να συνεχίσει την ίδια γραμμή, ενώ η περιοχή παραμένει σε κατάσταση επικίνδυνης αναμονής.