ΗΠΑ και Ιράν: «Πολύ καλές» επαφές στο Κατάρ βλέπει ο Τραμπ

Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, μίλησε για «πολύ καλές» επαφές στο Κατάρ, την ώρα που αντιπρόσωποι των ΗΠΑ και του Ιράν συμμετείχαν σε έμμεσες και τεχνικές συνομιλίες για το λεγόμενο «μνημόνιο συνεννόησης». Οι συζητήσεις πραγματοποιήθηκαν μετά από ανταλλαγές πληγμάτων που απείλησαν να τινάξουν στον αέρα την εύθραυστη κατάπαυση του πυρός στη Μέση Ανατολή.

Κατά το ιρανικό πρακτορείο IRNA, οι διαπραγματεύσεις ολοκληρώθηκαν με συμφωνία που επιτρέπει στην Ισλαμική Δημοκρατία να χρησιμοποιήσει μέρος των πόρων της που παραμένουν παγωμένοι στο Κατάρ, προκειμένου να αγοράσει αναγκαία αγαθά. Τα δύο μέρη συμφώνησαν επίσης στη δημιουργία και άμεση λειτουργία ειδικού διαύλου επικοινωνίας, μέσα από τον οποίο θα καταγράφονται και θα αναφέρονται ενδεχόμενες παραβιάσεις της καταρχήν συμφωνίας.

Η συμφωνία αυτή έρχεται σε συνέχεια του κειμένου που υπεγράφη από τους προέδρους των δύο κρατών στις 17 Ιουνίου, έπειτα από μεσολάβηση κυρίως του Πακιστάν και του Κατάρ. Μετά την υπογραφή, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη μπήκαν σε διαδικασία διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών, με δυνατότητα ανανέωσης, με στόχο μια πιο σταθερή συμφωνία που θα μπορούσε να βάλει τέλος στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Διπλωματική πηγή του Γαλλικού Πρακτορείου ανέφερε ότι οι συνομιλίες στη Ντόχα είχαν έμμεσο χαρακτήρα και στη συνέχεια επιβεβαίωσε ότι βρίσκονταν σε εξέλιξη. Στις επαφές αυτές δεν συμμετείχαν οι απεσταλμένοι του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, οι οποίοι είχαν προηγουμένως συναντηθεί στην πρωτεύουσα του Κατάρ με τον πρωθυπουργό και επικεφαλής της διπλωματίας του εμιράτου, Μοχάμεντ μπιν Αμπντουραχμάν αλ Θάνι.

Η Τεχεράνη μιλά για έμμεσες επαφές, ο Τραμπ για πρόοδο

Η Τεχεράνη αρνείται ότι πραγματοποιήθηκε οποιαδήποτε απευθείας διαπραγμάτευση με την αμερικανική πλευρά στη Ντόχα. Η διάψευση αυτή δεν εμπόδισε τον Ντόναλντ Τραμπ να εμφανιστεί ικανοποιημένος, κάνοντας λόγο για «πολύ καλές επαφές» και διαβεβαιώνοντας ότι «όλα πάνε καλά».

Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε σε δημοσιογράφους στις ΗΠΑ ότι η «αποπυρηνικοποίηση του Ιράν» προχωρά. Πρόσθεσε ότι η Τεχεράνη «χτυπήθηκε πολύ καλά», διατηρώντας παράλληλα την εκτίμηση πως οι δύο πλευρές πλέον «καταλαβαίνονται πολύ καλά». Η διατύπωση δείχνει τη γνωστή διπλή γραμμή Τραμπ: στρατιωτική πίεση στο πεδίο και ταυτόχρονη προβολή διπλωματικής κινητικότητας.

Μετά το τέλος των συνομιλιών, το Ιράν ανακοίνωσε ότι θα αξιοποιήσει μέρος των δεσμευμένων κεφαλαίων του στο Κατάρ για την αγορά προϊόντων που χρειάζεται η χώρα. Ο υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γαριμπαμπαντί ανέφερε ότι υπήρξε συμφωνία ώστε, με βάση τις ανάγκες της Ισλαμικής Δημοκρατίας, να αποκτώνται αγαθά και να τίθενται στη διάθεση του Ιράν. Δεν έδωσε, όμως, λεπτομέρειες για τον μηχανισμό εφαρμογής.

Παρά τη μείωση της έντασης μετά την υπογραφή της καταρχήν συμφωνίας, τα μεγάλα αγκάθια παραμένουν. Στο επίκεντρο βρίσκονται το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, το στρατηγικής σημασίας στενό του Ορμούζ και οι εξελίξεις στον Λίβανο, όπου η Τεχεράνη επιδιώκει να ενταχθεί το ζήτημα στη συνολική διαπραγμάτευση.

Το Ορμούζ εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο σημείο πίεσης. Η κίνηση των πλοίων περιορίστηκε έντονα το προηγούμενο σαββατοκύριακο μετά τις επιθέσεις εναντίον εμπορικών σκαφών, ενώ το Ιράν επιμένει εδώ και εβδομάδες στην πρόθεσή του να επιβάλει, με κάποια μορφή, τέλη για υπηρεσίες που σχετίζονται με τη διέλευση εμπορικών πλοίων. Η Ουάσιγκτον θεωρεί μια τέτοια κίνηση απαράδεκτη.

Συνδικαλιστικές και εργοδοτικές οργανώσεις της ναυτιλίας εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το στενό ως εμπόλεμη ζώνη τουλάχιστον έως τις 9 Ιουλίου, γεγονός που κρατά σε συναγερμό τις διεθνείς αγορές και τις εταιρείες μεταφοράς. Παρά την ένταση, η τιμή του πετρελαίου Brent παρέμεινε σταθερή, λίγο κάτω από τα 70 δολάρια το βαρέλι.

Η πρόσφατη στρατιωτική κλιμάκωση ανέδειξε πόσο εύθραυστη παραμένει η ισορροπία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατηγόρησαν την Τεχεράνη ότι έπληξε δύο πλοία την προηγούμενη εβδομάδα και ο αμερικανικός στρατός βομβάρδισε στόχους στο Ιράν την Κυριακή. Η Ισλαμική Δημοκρατία απάντησε με πυραύλους και μη επανδρωμένα εναέρια μέσα εναντίον γειτονικών χωρών στον Κόλπο, κυρίως του Κουβέιτ και του Μπαχρέιν.

Ορμούζ, Λίβανος και το δύσκολο πεδίο της αποκλιμάκωσης

Η ένταση από τότε δείχνει να έχει υποχωρήσει, χωρίς να έχουν εξαλειφθεί οι κίνδυνοι νέας ανάφλεξης. Ο επικεφαλής Ιρανός διαπραγματευτής και πρόεδρος του κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, ανέφερε σε συνέντευξή του στην κρατική τηλεόραση ότι όταν ένας πόλεμος μεγάλης κλίμακας πλησιάζει στο τέλος του, είναι αναπόφευκτο να υπάρχουν δυσκολίες στην εφαρμογή, επεισόδια και διαφορές απόψεων.

Ο Γαλιμπάφ πρόσθεσε ότι η Τεχεράνη θέλει να επικεντρώσει τις διαπραγματεύσεις στον τερματισμό των εχθροπραξιών στον Λίβανο και στο θέμα του Ορμούζ. Η τοποθέτηση αυτή δείχνει ότι το Ιράν επιχειρεί να ανοίξει την ατζέντα πέρα από το πυρηνικό ζήτημα, συνδέοντας την περιφερειακή ασφάλεια με τα δικά του στρατηγικά συμφέροντα.

Η ερευνήτρια Άννα Τζέικομπς, συνεργάτιδα του Arab Gulf States Institute, εκτίμησε ότι η διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο. Κατά την ανάλυσή της, οι μάχες διεξάγονται τόσο στους διαδρόμους όσο και δημόσια, όμως το γενικό μήνυμα παραμένει θετικό, επειδή οι δύο πλευρές συνεχίζουν τον διάλογο μετά τις συγκρούσεις της προηγούμενης εβδομάδας.

Στον Λίβανο, τον οποίο η Τεχεράνη ζητά να συμπεριληφθεί στη διαπραγμάτευση, η κατάσταση παραμένει εκρηκτική. Το Ισραήλ συνεχίζει βομβαρδισμούς και επιχειρήσεις, παρά την υπογραφή στην Ουάσιγκτον συμφωνίας-πλαισίου ανάμεσα στις κυβερνήσεις των δύο κρατών, με στόχο την αποκατάσταση «διαρκούς ειρήνης».

Η συμφωνία-πλαίσιο προβλέπει ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει να κατέχει τμήμα του νοτίου Λιβάνου, όπως συμβαίνει από την έναρξη του νέου πολέμου κατά της Χεζμπολά στις 2 Μαρτίου, όσο το σιιτικό κίνημα που πρόσκειται στο Ιράν δεν καταθέτει τα όπλα. Η Χεζμπολά απορρίπτει τόσο τη συμφωνία όσο και κάθε προοπτική αφοπλισμού της.

Η απαίτηση για αφοπλισμό της Χεζμπολά προβάλλεται εδώ και χρόνια, όμως η λιβανική κυβέρνηση δεν έχει καταφέρει να την υλοποιήσει, παρά την έντονη πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς επανέλαβε ότι ο στρατός της χώρας του θα παραμείνει επ’ αόριστον στις λεγόμενες «ζώνες ασφαλείας» στον Λίβανο, στη Συρία και στη Λωρίδα της Γάζας.

Η Χεζμπολά κατηγορείται ότι έσυρε τον Λίβανο στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή στις αρχές Μαρτίου, όταν εκτόξευσε ρουκέτες κατά του Ισραήλ για να εκδικηθεί τον θάνατο του Ιρανού ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε στις πρώτες ώρες της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας στις 28 Φεβρουαρίου.

Σε απάντηση, το Ισραήλ δεσμεύθηκε να «εξαλείψει» τον εχθρό και εξαπέλυσε ευρείας κλίμακας βομβαρδισμούς και χερσαία εισβολή στον νότιο Λίβανο. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Υγείας στη Βηρυτό, οι επιχειρήσεις αυτές έχουν προκαλέσει τον θάνατο περισσότερων από 4.200 ανθρώπων.

Οι συνομιλίες στο Κατάρ δείχνουν ότι η διπλωματική οδός παραμένει ενεργή, όμως η περιοχή βρίσκεται ακόμη πάνω σε ναρκοπέδιο. Το Ιράν επιδιώκει να συνδέσει πυρηνικό πρόγραμμα, Ορμούζ και Λίβανο σε ένα ενιαίο παζάρι ασφαλείας, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούν να εμφανίσουν πρόοδο χωρίς να υποχωρήσουν από τις κόκκινες γραμμές τους. Η αποκλιμάκωση υπάρχει μόνο όσο οι δύο πλευρές αποφεύγουν το επόμενο λάθος.