Η Ελλάδα αποδέχεται σιωπηρά το status quo στο Αιγαίο

Η πολιτική εξαπάτηση έχει καθιερωθεί ως σταθερό χαρακτηριστικό του εγχώριου πολιτικού σκηνικού, με ψεύτικες εξαγγελίες να ακολουθούνται από άρση δεσμεύσεων μετά την εκλογική διαδικασία και με ιδιοτελείς πολιτικές να βαφτίζονται «μεταρρυθμίσεις» με πρόφαση την εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος. Ακόμη και αυτή η προσέγγιση, ωστόσο, συνήθως συνοδεύεται από προσχήματα, τα οποία επιχειρούν να καλύψουν την πραγματικότητα. Σε αυτήν τη συγκυρία, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης εμφανίζεται αποφασισμένος να παρακάμψει ακόμη και τα στοιχειώδη προσχήματα, επιδιώκοντας να παρουσιάσει ως διπλωματική επιτυχία μια ενδεχόμενη άρση του τουρκικού casus belli, με στόχο τη διευκόλυνση της συμμετοχής της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας σε ευρωπαϊκά εξοπλιστικά προγράμματα.

Η πολιτική αυτή επιλογή συνδέεται με το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της κυβερνητικής του θητείας, ο κ. Μητσοτάκης έχει διαμορφώσει ένα σταθερό μήνυμα προς την Άγκυρα, ότι το καθεστώς των 6 ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο παραμένει αμετάβλητο. Η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων περιορίστηκε στο Ιόνιο Πέλαγος, χωρίς αντίστοιχη κίνηση στο νότιο ή ανατολικό Αιγαίο ή στην Κρήτη, γεγονός που ερμηνεύθηκε ως έμμεση αποδοχή των τουρκικών «ευαισθησιών» και της αντίληψης ότι το Αιγαίο αποτελεί ιδιάζουσα περίπτωση.

Ακόμη και στο επίπεδο των χαρτών που κατατέθηκαν, η Ελλάδα απέφυγε να διεκδικήσει ρητά χωρικά ύδατα 12 ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο, περιορίζοντας την απεικόνιση σε αυτά των 6 μιλίων. Η ίδια στάση αποτυπώθηκε και στο επεισόδιο της Κάσου, όπου η κυβέρνηση ανέβαλε την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ μέχρι να υπάρξει τουρκική συναίνεση.

Με βάση αυτές τις κινήσεις, το τουρκικό casus belli εκτιμάται πως έχει ήδη πάψει να ισχύει στην πράξη, καθώς η Ελλάδα απέχει από οποιαδήποτε ενέργεια που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως μονομερής διεκδίκηση κυριαρχικού δικαιώματος. Η επίσημη άρση του, σε αυτό το πλαίσιο, θα αποτελούσε ουσιαστικά επικύρωση της υπάρχουσας κατάστασης και, ταυτόχρονα, διπλωματική νίκη για την Άγκυρα, η οποία με την απλή απειλή χρήσης βίας πέτυχε την αποτροπή εφαρμογής διεθνούς δικαιώματος από την ελληνική πλευρά.

Η ιστορική αναδρομή στο πλαίσιο εντός του οποίου διατυπώθηκε η τουρκική απειλή πολέμου αναφέρεται στο 1995, όταν η τουρκική Εθνοσυνέλευση υιοθέτησε το casus belli ως απάντηση στην κύρωση από την ελληνική Βουλή της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία παρέχει το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων έως 12 ναυτικά μίλια. Το επόμενο έτος, η κρίση των Ιμίων οδήγησε στην «γκριζοποίηση» του Αιγαίου. Σήμερα, περίπου τρεις δεκαετίες αργότερα, μια πιθανή άρση της απειλής ερμηνεύεται ως έμμεση αποδοχή της μονιμότητας της αιγιαλίτιδας ζώνης των 6 μιλίων.

Προσχήματα και υπόγειες συμφωνίες στην εξωτερική πολιτική

Η αντίληψη ότι η Ελλάδα διατηρεί το δικαίωμα επέκτασης στο μέλλον παρουσιάζεται ως προσχηματική, καθώς οποιαδήποτε τέτοια διευθέτηση συμπίπτει χρονικά με τις προσπάθειες ενίσχυσης της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, μέσω της ένταξής της σε προγράμματα ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Παράλληλα, επισημαίνεται πως η Ελλάδα, όπως και η Κύπρος, θα όφειλαν εκ των προτέρων να έχουν ταχθεί κατά της συμμετοχής της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα, λόγω της κατοχής ξένων εδαφών και της συνεχιζόμενης απειλής χρήσης βίας, γεγονότα που συνιστούν παραβίαση του Χάρτη του ΟΗΕ και των αρχών του Διεθνούς Δικαίου.

Επιπλέον, επισημαίνεται πως σε περίπτωση που υπάρξει επίσημη συζήτηση στο τουρκικό Κοινοβούλιο για την άρση του casus belli και αποκαλυφθούν διαβεβαιώσεις από την ελληνική πλευρά, τότε ενδέχεται να δημιουργηθούν συνθήκες πολιτικής αποσταθεροποίησης εντός Ελλάδας. Οι πολυάριθμες συναντήσεις μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας, όπως και η πρόσφατη συζήτηση για συμμετοχή της Τουρκίας στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE, ερμηνεύονται ως ένδειξη υπόγειας συνεννόησης, η οποία δεν καταγράφεται επίσημα αλλά αφήνει σαφές πολιτικό αποτύπωμα.

Τέλος, σημειώνεται ότι η παραίτηση της Ελλάδας από τη χρήση του βέτο, αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο η Τουρκία να ενταχθεί στα ευρωπαϊκά εξοπλιστικά προγράμματα χωρίς περαιτέρω εμπόδια, ανεξαρτήτως ελληνικής θέσης.