Ισπανία-Αλγερία: Νέο επεισόδιο στην κρίση με το Μαρόκο

Η περιοχή του Μαγκρέμπ βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος, καθώς οι ισορροπίες μεταξύ των δύο ισχυρότερων κρατών της Βόρειας Αφρικής, του Μαρόκου και της Αλγερίας, παραμένουν εξαιρετικά εύθραυστες. Το ταξίδι του Ισπανού πρωθυπουργού, Πέδρο Σάντσεθ, στην Αλγερία στα μέσα Ιουλίου του 2026, είχε ως στόχο την επαναχάραξη των διμερών σχέσεων και το κλείσιμο του κεφαλαίου της διπλωματικής κρίσης που είχε ξεσπάσει το 2022. Η κρίση εκείνη είχε πυροδοτηθεί από τη στάση της Μαδρίτης, η οποία υποστήριξε το σχέδιο αυτονομίας του Μαρόκου για τη Δυτική Σαχάρα, προκαλώντας την έντονη δυσαρέσκεια του Αλγερινού καθεστώτος.

Η κίνηση αυτή της Ισπανίας, ωστόσο, φαίνεται να είχε αλυσιδωτές αντιδράσεις, με πιο χαρακτηριστική την πρωτοφανή μεταναστευτική πίεση που δέχθηκε ο ισπανικός θύλακας της Θέουτα στα τέλη Ιουλίου. Το αν το Ραμπάτ, παρά τις βελτιωμένες σχέσεις του με την Ισπανία, επέτρεψε τη μαζική είσοδο μεταναστών ως αντίποινα για την προσέγγιση με το Αλγέρι, αποτελεί ένα ερώτημα που κυριαρχεί στη δημόσια συζήτηση. Η ισπανική εφημερίδα El Pais, σε σχόλιό της, δεν δίστασε να συνδέσει τα δύο γεγονότα, επισημαίνοντας τον άμεσο συσχετισμό μεταξύ της επίσκεψης Σάντσεθ στην Αλγερία και των εντάσεων στα σύνορα της Θέουτα. Η εφημερίδα προχώρησε μάλιστα σε μια αυστηρή προειδοποίηση προς το Μαρόκο, χαρακτηρίζοντας απαράδεκτο τον πειρασμό χρησιμοποίησης του μεταναστευτικού ως μέσου πίεσης.

Από την πλευρά του, το Μαρόκο απέρριψε κατηγορηματικά τις αιτιάσεις. Εκπρόσωπος του υπουργείου Εσωτερικών απέδωσε το συμβάν σε μια σειρά παραγόντων, όπως η κακόβουλη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η διάδοση παραπληροφόρησης και η παρερμηνεία μιας απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Ισπανίας. Η επίσημη θέση του Ραμπάτ επιχειρεί να αποσυνδέσει το μεταναστευτικό κύμα από οποιαδήποτε πολιτική σκοπιμότητα, αποδίδοντας το φαινόμενο σε ανεξέλεγκτους παράγοντες.

Μια αντιπαλότητα με βαθιές ρίζες

Πέρα από το άμεσο επεισόδιο, οι αμοιβαίες κατηγορίες αναδεικνύουν μια διαχρονική αντιπαλότητα που καθορίζει τις σχέσεις των δύο χωρών. Στον πυρήνα αυτής της αντιπαλότητας βρίσκεται το ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας, μια σύγκρουση που ξεκίνησε με την αποχώρηση της Ισπανίας από την περιοχή το 1975. Το Μαρόκο θεωρεί την περιοχή αναπόσπαστο κομμάτι της εδαφικής του ακεραιότητας, ενώ η Αλγερία υποστηρίζει το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του λαού των Σαχράουι και του Μετώπου Πολισάριο. Όπως επισημαίνεται σε αναλύσεις του ερευνητικού δικτύου UNISCI, η διαμάχη αυτή έχει εξελιχθεί σε σύμβολο της ευρύτερης πάλης για την πολιτική κυριαρχία στην περιοχή του Μαγκρέμπ.

Η σύγκρουση αυτή δεν είναι απλώς εδαφική, αλλά συνδέεται άρρηκτα με την εσωτερική νομιμοποίηση των δύο καθεστώτων. Για το Μαρόκο, η διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας αποτελεί υπαρξιακό ζήτημα, ενώ για την Αλγερία, η ταυτότητά της ως αντιαποικιακού κράτους και υπερασπιστή των καταπιεσμένων λαών είναι θεμελιώδης. Αυτή η δυναμική καθιστά οποιαδήποτε προσπάθεια συμβιβασμού εξαιρετικά δύσκολη, καθώς οποιαδήποτε υποχώρηση θα μπορούσε να εκληφθεί ως εσωτερική πολιτική ήττα. Οι επιπτώσεις αυτής της στασιμότητας είναι ορατές σε ολόκληρη τη Βόρεια Αφρική, όπου θεσμοί όπως η Αραβική Ένωση Μαγκρέμπ έχουν ουσιαστικά αδρανοποιηθεί, εμποδίζοντας την οικονομική ολοκλήρωση και στερώντας από την περιοχή το διεθνές βάρος που θα μπορούσε να έχει.

Ο παράγοντας Ισραήλ και η περιφερειακή ασφάλεια

Η αντιπαλότητα απέκτησε μια νέα, πιο επικίνδυνη διάσταση το 2020, με την ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ Μαρόκου και Ισραήλ. Η συμφωνία αυτή, η οποία περιλάμβανε και την αναγνώριση των μαροκινών αξιώσεων στη Δυτική Σαχάρα από το Ισραήλ, ενίσχυσε τις ανησυχίες της Αλγερίας. Σύμφωνα με αναλύσεις της Διεθνούς Ομάδας Κρίσεων, το Αλγέρι δεν ανησύχησε τόσο για την ίδια τη διπλωματική κίνηση, όσο για την προοπτική μιας στενής στρατιωτικής και μυστικής συνεργασίας μεταξύ Ραμπάτ και Ιερουσαλήμ. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αλλάξει δραματικά την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή, θέτοντας σε μειονεκτική θέση την Αλγερία.

Αυτό το κλίμα βαθιάς δυσπιστίας έχει οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο επανεξοπλισμού και αμοιβαίας αποτροπής. Και οι δύο πλευρές αντιλαμβάνονται τις ενέργειες της άλλης ως απειλητικές, ενώ ταυτόχρονα θεωρούν τις δικές τους κινήσεις ως καθαρά αμυντικές. Παρόλο που καμία κυβέρνηση δεν φαίνεται να επιθυμεί έναν ανοιχτό πόλεμο, η λογική αυτή καθιστά την κατάσταση ιδιαίτερα επικίνδυνη. Ακόμη και ένα μικρό περιστατικό ή ένας λανθασμένος υπολογισμός θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση, με απρόβλεπτες συνέπειες για το σύνολο της Μεσογείου.

Ο ρόλος της Ευρώπης ως πεδίο ανταγωνισμού

Ο ανταγωνισμός μεταξύ των δύο χωρών έχει πλέον ξεπεράσει τα στενά όρια της Δυτικής Σαχάρας και έχει μεταφερθεί στο ευρωπαϊκό έδαφος. Όπως επισημαίνει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, η Ευρώπη έχει εξελιχθεί σε ένα κρίσιμο πεδίο μάχης για την επιρροή και τους διεθνείς εταίρους. Τόσο το Μαρόκο όσο και η Αλγερία προσπαθούν να προβάλουν τη στρατηγική τους αξία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αναδεικνύοντας διαφορετικά πλεονεκτήματα.

Το Μαρόκο προβάλλει τον ρόλο του ως αξιόπιστου εταίρου στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας και στην οικονομική συνεργασία. Από την άλλη πλευρά, η Αλγερία τονίζει τη σημασία της ως ενεργειακού προμηθευτή και ως παράγοντα σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή του Σαχέλ. Οι σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν καταστεί, με αυτόν τον τρόπο, ένα ακόμη πεδίο όπου εκδηλώνεται ο μαροκινο-αλγερινός ανταγωνισμός, με τις δύο χώρες να διεκδικούν μεγαλύτερη επιρροή και υποστήριξη από τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.