Κάθετος Διάδρομος: Η Ελλάδα ανοίγει ενεργειακό δρόμο προς Σερβία και Κεντρική Ευρώπη

Σε νέα φάση περνά ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου, με τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία να εντάσσονται στον σχεδιασμό και την Ελλάδα να ενισχύει ακόμη περισσότερο τον ρόλο της ως πύλη εισόδου φυσικού αερίου προς τα Βαλκάνια, την Κεντρική Ευρώπη και την Ουκρανία.

Η διεύρυνση προς τα Δυτικά Βαλκάνια σφραγίζεται σήμερα στη Θεσσαλονίκη, όπου οι Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς των εμπλεκόμενων χωρών αναμένεται να υπογράψουν σχετικό Μνημόνιο Συνεργασίας. Με τη συμμετοχή Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας, η πρωτοβουλία αποκτά πλέον γεωγραφικό αποτύπωμα εννέα χωρών. 

Η εξέλιξη δημιουργεί έναν νέο βαλκανικό κλάδο δίπλα στη βασική διαδρομή του Κάθετου Διαδρόμου, η οποία ξεκινά από την Ελλάδα και μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Μολδαβίας φθάνει προς την Ουκρανία. Ο σχεδιασμός επεκτείνεται παράλληλα προς Ουγγαρία και Σλοβακία, ενισχύοντας τη δυνατότητα διοχέτευσης φυσικού αερίου προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Η νέα διακλάδωση μέσω Βόρειας Μακεδονίας και Σερβίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή μπορεί να ανοίξει έναν ακόμη δρόμο για αμερικανικό LNG που εισέρχεται μέσω ελληνικών υποδομών και αζέρικο αέριο μέσω του TAP, περιορίζοντας την εξάρτηση των χωρών της περιοχής από μία μόνο πηγή προμήθειας.

Το ενδιαφέρον της αγοράς εμφανίζεται ήδη ενισχυμένο. Στην ετήσια δημοπρασία δυναμικότητας του Ιουλίου δεσμεύθηκε περίπου το 46% της προσφερόμενης δυναμικότητας στο Σιδηρόκαστρο για τα έτη αερίου 2026/27 έως 2029/30, ενώ υπήρξαν κρατήσεις και για μεταγενέστερες περιόδους. 

Από την Ελλάδα προς τα Δυτικά Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη

Η γεωγραφική επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου δεν αλλάζει τον βασικό κορμό του έργου. Δημιουργεί, όμως, μια νέα έξοδο προς τη δυτική πλευρά των Βαλκανίων, συνδέοντας σταδιακά την ελληνική ενεργειακή υποδομή με τα δίκτυα της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας.

Η συγκεκριμένη εξέλιξη μπορεί να μετατρέψει τη Βόρεια Μακεδονία από τελικό καταναλωτή φυσικού αερίου σε χώρα διέλευσης, ενώ προσφέρει στη Σερβία μια πρόσθετη πύλη τροφοδοσίας από τον Νότο.

Για το Βελιγράδι η νέα διαδρομή έχει ιδιαίτερη στρατηγική αξία, καθώς προσφέρει μεγαλύτερη διαφοροποίηση πηγών και οδεύσεων. Με την ολοκλήρωση των απαιτούμενων διασυνδέσεων, η Σερβία θα μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση τόσο σε φορτία LNG που φθάνουν στις ελληνικές εγκαταστάσεις όσο και σε αζέρικο φυσικό αέριο μέσω του TAP.

Στο νέο ενεργειακό σχήμα συμμετέχουν επίσης η Ουγγαρία και η Σλοβακία, χώρες που αναζητούν περισσότερες εναλλακτικές πηγές προμήθειας σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη επιχειρεί να περιορίσει δραστικά την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Η στρατηγική σημασία του έργου έχει αναδειχθεί επανειλημμένα και από την αμερικανική πλευρά. Ο ειδικός απεσταλμένος του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας για την παγκόσμια ενεργειακή διασύνδεση, Joshua Volz, έχει υπογραμμίσει ότι ο Κάθετος Διάδρομος δημιουργεί σημαντικές δυνατότητες για αύξηση των εξαγωγών αμερικανικού LNG προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. 

Η αμερικανική στήριξη δεν είναι τυχαία. Ο Διάδρομος αποτελεί ταυτόχρονα εμπορικό έργο και γεωπολιτικό εργαλείο, καθώς συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική ενεργειακής διαφοροποίησης της Ευρώπης και με την προσπάθεια να περιοριστεί η θέση του ρωσικού αερίου στην περιοχή.

Η ομάδα εργασίας των Διαχειριστών εξετάζει πλέον τις τεχνικές και ρυθμιστικές παρεμβάσεις που απαιτούνται για τη λειτουργική ενοποίηση της νέας διαδρομής. Στο τραπέζι βρίσκονται η διαθέσιμη χωρητικότητα στα σημεία διασύνδεσης, οι ανάγκες για νέες επενδύσεις, οι συμπιεστές, οι κανόνες λειτουργίας των δικτύων και οι απαιτούμενες προσαρμογές ώστε το αέριο να μπορεί να κινείται απρόσκοπτα από χώρα σε χώρα. 

Το πλεονέκτημα είναι ότι μεγάλο μέρος της βασικής ενεργειακής υποδομής υπάρχει ήδη. Αυτό περιορίζει την ανάγκη για έναν εντελώς νέο διάδρομο χιλιάδων χιλιομέτρων και μεταφέρει το βάρος σε συγκεκριμένες διασυνδέσεις, αναβαθμίσεις και στοχευμένες επενδύσεις.

Οι δύο αγωγοί που θα κρίνουν τη νέα διαδρομή

Για να αποκτήσει όμως πραγματικό περιεχόμενο ο νέος άξονας Ελλάδα–Βόρεια Μακεδονία–Σερβία, απαιτείται η ολοκλήρωση δύο κρίσιμων έργων υποδομής.

Το πρώτο είναι ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας, ο οποίος βρίσκεται σε φάση υλοποίησης και έχει στόχο να τεθεί σε λειτουργία μέσα στο 2027. Το συνολικό μήκος της διασύνδεσης υπολογίζεται σε περίπου 123 χιλιόμετρα, από τα οποία τα 56 βρίσκονται στην Ελλάδα και τα 67 στη Βόρεια Μακεδονία. 

Με την ολοκλήρωσή του, η αγορά της Βόρειας Μακεδονίας θα αποκτήσει άμεση πρόσβαση στο ελληνικό σύστημα φυσικού αερίου, στο LNG της Αλεξανδρούπολης και στο αζέρικο αέριο που μεταφέρεται μέσω του TAP.

Το δεύτερο κρίσιμο έργο αφορά τη διασύνδεση Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας. Στις 27 Αυγούστου υπογράφηκε η συμφωνία για τον σχεδιασμό και την κατασκευή του τμήματος που βρίσκεται στη Βόρεια Μακεδονία, με ανάδοχο τη Rapid Build. Η επίσημη ενημέρωση του ελληνικού Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων στα Σκόπια επιβεβαιώνει την υπογραφή της σύμβασης. 

Το συγκεκριμένο τμήμα έχει μήκος περίπου 22,4 χιλιόμετρα και αποτελεί το πρώτο απτό βήμα για τη δημιουργία της νέας σύνδεσης προς τη Σερβία. Πρόσφατες πληροφορίες τοποθετούν την ολοκλήρωση του βορειομακεδονικού σκέλους προς το τέλος του 2028, ενώ από τη σερβική πλευρά έχουν κατά καιρούς τεθεί πιο φιλόδοξα χρονοδιαγράμματα για λειτουργία της συνολικής σύνδεσης νωρίτερα. 

Ακριβώς γι’ αυτό το χρονοδιάγραμμα και οι επενδύσεις στα επιμέρους τμήματα θα αποτελέσουν ένα από τα βασικά τεστ για το κατά πόσο η σημερινή πολιτική και επιχειρηματική συμφωνία θα μετατραπεί σε πραγματικές ροές φυσικού αερίου.

Στο κέντρο αυτής της νέας ενεργειακής αρχιτεκτονικής βρίσκεται η Αλεξανδρούπολη. Το πλωτό τερματικό LNG αποκτά μεγαλύτερη γεωπολιτική και εμπορική αξία όσο διευρύνεται η δυνατότητα διοχέτευσης αερίου προς τον βορρά.

Η Βόρεια Μακεδονία έχει ήδη εξασφαλίσει πρόσβαση σε φορτία μέσω του FSRU, ενώ η σερβική Srbijagas έχει δεσμεύσει ετήσια δυναμικότητα περίπου 300 εκατ. κυβικών μέτρων για τα επόμενα χρόνια. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το ενδιαφέρον για τις ελληνικές υποδομές δεν περιορίζεται σε πολιτικές δηλώσεις, αλλά αρχίζει να αποκτά και εμπορική βάση. 

Με την ολοκλήρωση των δύο διασυνδέσεων, η Αλεξανδρούπολη θα μπορεί να αποτελέσει αφετηρία ενός νέου άξονα προς Βόρεια Μακεδονία, Σερβία και στη συνέχεια προς τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης.

Η μεγάλη εικόνα ξεπερνά επομένως τα όρια ενός ακόμη έργου φυσικού αερίου. Η Ελλάδα επιχειρεί να μετατραπεί από χώρα εισαγωγής και κατανάλωσης σε βασική πύλη διακίνησης ενέργειας για ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αξιοποιώντας το FSRU Αλεξανδρούπολης, τον TAP, το εθνικό δίκτυο και τις διασυνδέσεις με τους βόρειους γείτονες.

Το κρίσιμο στοίχημα από εδώ και πέρα βρίσκεται στην ταχύτητα των επενδύσεων, στη διασφάλιση πραγματικής εμπορικής ζήτησης και στο κόστος μεταφοράς. Οι υπογραφές δημιουργούν τον χάρτη. Οι αγωγοί, οι κρατήσεις δυναμικότητας και οι πραγματικές ποσότητες αερίου θα κρίνουν εάν ο Κάθετος Διάδρομος θα εξελιχθεί πράγματι στον νέο ενεργειακό άξονα των Βαλκανίων.