Κέντρο επαναπατρισμού μεταναστών στην Ουγκάντα το 2027

Το ζήτημα της διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών επανέρχεται δυναμικά στην ευρωπαϊκή ατζέντα, με ένα φιλόδοξο και πολυσυζητημένο σχέδιο να βρίσκεται στο επίκεντρο των διπλωματικών διεργασιών. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Ελλάδα και άλλες τέσσερις χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο δημιουργίας ειδικών κέντρων επαναπατρισμού μεταναστών σε τρίτες χώρες, με την Αφρική να αποτελεί τον κύριο γεωγραφικό στόχο. Η πρωτοβουλία αυτή, που είχε αρχικά παρουσιαστεί από το Politico πριν από δύο μήνες, με αναφορές στη Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν, σηματοδοτεί μια νέα προσπάθεια της Ευρώπης να αναθέσει σε εξωτερικούς εταίρους τον έλεγχο της μετανάστευσης, έπειτα από χρόνια νομικών προσκομμάτων και έντονων πολιτικών αντιπαραθέσεων.

Με τα νεότερα δεδομένα, η Ουγκάντα αναδεικνύεται ως η επικρατέστερη επιλογή για την εγκατάσταση της πρώτης τέτοιας δομής. Σύμφωνα με δημοσιεύματα της εφημερίδας «Καθημερινή», η αφρικανική χώρα προορίζεται να φιλοξενήσει από το 2027 το πρώτο κέντρο υποδοχής και προσωρινής κράτησης παράτυπων μεταναστών που θα προέρχονται από ευρωπαϊκό έδαφος. Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι η συμφωνία με την Ουγκάντα βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο ωρίμανσης, με τη χώρα να λαμβάνει οικονομικά ανταλλάγματα από τις πέντε εμπλεκόμενες χώρες της ΕΕ: Γερμανία, Αυστρία, Ολλανδία, Δανία και Ελλάδα. Η κεντρική φιλοσοφία του εγχειρήματος βασίζεται στην αποτροπή: οι μετανάστες που θα μεταφέρονται εκεί, βλέποντας ότι δεν έχουν προοπτική παραμονής στην Ευρώπη, θα επιλέγουν οικειοθελώς να επιστρέψουν στις χώρες καταγωγής τους, αποφεύγοντας έτσι τον μακροχρόνιο εγκλωβισμό τους σε αφρικανικό έδαφος.

Το χρονοδιάγραμμα είναι ήδη συγκεκριμένο. Στις 4 Σεπτεμβρίου, οι υπουργοί Μετανάστευσης των πέντε χωρών θα συναντηθούν στην Κοπεγχάγη για να αξιολογήσουν την πρόοδο των διαπραγματεύσεων. Παράλληλα, τεχνικά κλιμάκια πρόκειται να μεταβούν στην Αφρική εντός του μήνα για τις τελικές συζητήσεις. Εάν προκύψουν απρόοπτα με την Ουγκάντα, η Ρουάντα παραμένει ως η δεύτερη εναλλακτική λύση, ενώ η Κένυα, που είχε εξεταστεί σε προηγούμενη φάση, φαίνεται να έχει αποκλειστεί οριστικά από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Το υπό σχεδιασμό κέντρο αναμένεται να λειτουργήσει αρχικά σε πιλοτική φάση, με δυναμικότητα που θα κυμαίνεται από 5.000 έως 10.000 άτομα. Βασική προϋπόθεση για τη μεταφορά ενός μετανάστη σε αυτό είναι η αίτηση ασύλου του να έχει ήδη απορριφθεί από τις αρμόδιες αρχές των χωρών πρώτης υποδοχής. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην επιλογή των υποψηφίων: προτεραιότητα θα δίνεται σε άνδρες που έχουν επιδείξει παραβατική συμπεριφορά ή έχουν προκαλέσει προβλήματα στις υπάρχουσες δομές φιλοξενίας, ενώ σε καμία περίπτωση δεν θα περιλαμβάνονται ανήλικοι.

Η υλοποίηση του σχεδίου συνδέεται άμεσα με την ελληνική προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία ξεκινά τον Ιούλιο του 2027. Στο πλαίσιο αυτό, σχεδιάζεται να λειτουργήσει ο πρώτος χώρος προσωρινής κράτησης (return hub) σε αφρικανικό έδαφος. Το εγχείρημα στηρίζεται νομικά στον νέο Κανονισμό Επιστροφών της ΕΕ (Return Regulation), ο οποίος παρέχει το θεσμικό πλαίσιο για τη μεταφορά ατόμων με απορριφθείσα αίτηση ασύλου σε εγκαταστάσεις εκτός των συνόρων της Ένωσης, εφόσον αρνούνται να συμμορφωθούν με την εντολή επιστροφής τους.

Η απόπειρα αυτή δεν είναι η πρώτη στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Η Βρετανία είχε επιχειρήσει κάτι ανάλογο με τη Ρουάντα, ενώ η Ιταλία είχε συνάψει συμφωνία με την Αλβανία. Και οι δύο περιπτώσεις, ωστόσο, προσέκρουσαν σε σοβαρά νομικά εμπόδια που ανέδειξαν τα εθνικά και ευρωπαϊκά δικαστήρια. Αυτός είναι και ο λόγος που, σύμφωνα με πληροφορίες, διαμορφώθηκε ένα νέο, σχεδόν αθόρυβα, θεσμικό πλαίσιο τον περασμένο Ιούνιο, με στόχο να παρακαμφθούν οι δυσκολίες που είχαν προκύψει στο παρελθόν και να διασφαλιστεί η νομική εγκυρότητα του εγχειρήματος.

Στο ελληνικό επίπεδο, ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, έχει αναλάβει ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της στρατηγικής. Σύμφωνα με πληροφορίες, έχει ήδη συντάξει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για τη δημιουργία του κέντρου, το οποίο αποτελεί τη βάση των συζητήσεων με τους Ευρωπαίους ομολόγους του. Ο κ. Πλεύρης, σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Breitbart, την οποία αναδημοσίευσε ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στο Truth Social, εξέφρασε την υποστήριξή του στην πολιτική του Αμερικανού πολιτικού για το μεταναστευτικό, τονίζοντας ότι αυτή επηρέασε θετικά την αλλαγή μιας αναποτελεσματικής πολιτικής στην Ευρώπη. Αναφερόμενος στην κατάσταση στην Ελλάδα, επικαλέστηκε δημοσκοπικά ευρήματα σύμφωνα με τα οποία το 30% των πολιτών αντιτίθεται στην κυβερνητική πολιτική για λόγους ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το 35% τη συμφωνεί, ενώ ένα εξίσου σημαντικό ποσοστό της τάξης του 35% ζητά την εφαρμογή ακόμη πιο αυστηρών μέτρων.