Σχέδιο ΟΗΕ για το Κυπριακό βλέπει η Sözcü: Τι αναφέρει για ομοσπονδία

Νέο κύκλο αντιδράσεων σε Κύπρο και Τουρκία προκαλεί δημοσίευμα της τουρκικής εφημερίδας Sözcü Gazetesi, το οποίο υποστηρίζει ότι βρίσκεται υπό διαμόρφωση σχέδιο του ΟΗΕ για επανεκκίνηση της διαδικασίας επίλυσης του Κυπριακού. Το κείμενο αναφέρεται σε εδαφικές αναπροσαρμογές, ομοσπονδιακή αρχιτεκτονική και ειδικά μέτρα που αφορούν τις σχέσεις των δύο κοινοτήτων, των Τουρκοκυπρίων και των Ελληνοκυπρίων.

Η τουρκική εφημερίδα αποδίδει το σχέδιο στη Μαρία Άντζελα Χόλγκιν, Ειδική Αντιπρόσωπο του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για την Κύπρο. Το δημοσίευμα παρουσιάζει ένα πλαίσιο προτάσεων που, όπως υποστηρίζει, θα μπορούσε να τεθεί προς συζήτηση σε επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό.

Κεντρικό σημείο του φερόμενου σχεδίου είναι η επιστροφή των Βαρωσίων και της Μόρφου στην Κυπριακή Δημοκρατία. Πρόκειται για δύο περιοχές με ιδιαίτερη πολιτική και συμβολική βαρύτητα, καθώς βρίσκονται εδώ και δεκαετίες στον πυρήνα κάθε σοβαρής συζήτησης για εδαφικές ρυθμίσεις στο πλαίσιο μιας συνολικής λύσης.

Ως αντιστάθμισμα, το δημοσίευμα αναφέρει ότι η τουρκοκυπριακή πλευρά θα αποκτούσε πρόσβαση σε νέο πλαίσιο σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσα από άρση περιορισμών και εφαρμογή ενός μοντέλου που περιγράφεται με τους όρους «Άμεσο Εμπόριο, Άμεση Επαφή και Άμεσες Πτήσεις». Η συγκεκριμένη αναφορά αγγίζει ένα από τα πάγια αιτήματα της τουρκοκυπριακής πλευράς και της Άγκυρας, καθώς συνδέεται με την επιδίωξη διεθνούς αναβάθμισης του ψευδοκράτους.

Ομοσπονδιακή δομή και ενεργειακοί πόροι

Το ίδιο δημοσίευμα κάνει λόγο για κοινή αξιοποίηση των ενεργειακών πόρων της Ανατολικής Μεσογείου, στοιχείο που προσδίδει στο σχέδιο έντονη γεωπολιτική διάσταση. Τα κοιτάσματα και οι ενεργειακές διαδρομές της περιοχής έχουν μετατραπεί τα τελευταία χρόνια σε πεδίο αντιπαράθεσης, με την Τουρκία να επιχειρεί σταθερά να εισέλθει ως καθοριστικός παράγοντας σε κάθε σχεδιασμό.

Στο πολιτειακό σκέλος, το φερόμενο σχέδιο περιγράφει ομοσπονδιακή δομή διακυβέρνησης. Προβλέπεται Ομοσπονδιακός Πρόεδρος, Ομοσπονδιακό Συμβούλιο, δύο συνιστώσες πολιτείες και μικτό κοινοβούλιο, στο οποίο θα συμμετέχουν εκπρόσωποι και των δύο κοινοτήτων. Η περιγραφή παραπέμπει στη λογική της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, η οποία παραμένει εδώ και δεκαετίες το πλαίσιο αναφοράς των Ηνωμένων Εθνών.

Η Ομοσπονδιακή Προεδρία, με βάση τις ίδιες πληροφορίες, θα ασκείται εκ περιτροπής για τριετή θητεία, ενώ η Ομοσπονδιακή Συνέλευση θα εκλέγεται για πέντε χρόνια. Παράλληλα, προβλέπεται δεκαμελές Υπουργικό Συμβούλιο με ισότιμη εκπροσώπηση των δύο πλευρών, στοιχείο που αναμένεται να προκαλέσει έντονη συζήτηση, καθώς αγγίζει το ζήτημα της πολιτικής ισότητας και της λειτουργικότητας ενός μελλοντικού ομοσπονδιακού σχήματος.

Η τουρκική εφημερίδα παρουσιάζει το σχέδιο ως βάση πιθανής επανεκκίνησης, όμως ταυτόχρονα καταγράφει σημεία που εμφανίζονται να προκαλούν επιφυλάξεις στην τουρκική πλευρά. Πρώτο ζήτημα είναι οι εδαφικές παραχωρήσεις, καθώς η επιστροφή περιοχών όπως τα Βαρώσια και η Μόρφου θα μπορούσε να οδηγήσει σε μετακινήσεις πληθυσμών, Τουρκοκυπρίων ή εποίκων, με σημαντικές πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες.

Η στάση της Άγκυρας και η απουσία επιβεβαίωσης

Το δημοσίευμα σημειώνει ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να στηρίζει τη λύση των δύο κρατών, θέση που συγκρούεται με το μοντέλο της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας. Η απόσταση αυτή αποτελεί σήμερα ένα από τα βασικά εμπόδια στην επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών, καθώς η τουρκική πλευρά επιχειρεί τα τελευταία χρόνια να μετατοπίσει το Κυπριακό από τη βάση των ψηφισμάτων του ΟΗΕ προς μια λογική αναγνώρισης χωριστής κυριαρχίας.

Οι ίδιες πληροφορίες υποστηρίζουν ότι το φερόμενο σχέδιο θα μπορούσε να βρεθεί στην ατζέντα της επόμενης άτυπης συνάντησης 5+1 στη Νέα Υόρκη. Σε μια τέτοια διαδικασία θα συμμετείχαν οι δύο κοινότητες, η Ελλάδα, η Τουρκία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τα Ηνωμένα Έθνη, σε μια προσπάθεια να διαπιστωθεί αν υπάρχει πραγματικό έδαφος για νέα διαπραγματευτική κινητικότητα.

Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση από τον ΟΗΕ ή από τις εμπλεκόμενες πλευρές για την ύπαρξη, το περιεχόμενο ή το εύρος ενός τέτοιου σχεδίου. Το δημοσίευμα επικαλείται πληροφορίες που, όπως αναφέρει, διέρρευσαν από κύκλους της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η απουσία επίσημης τοποθέτησης καθιστά αναγκαία την προσεκτική αξιολόγηση των πληροφοριών, καθώς το Κυπριακό αποτελεί πεδίο όπου οι διαρροές συχνά λειτουργούν ως εργαλείο πίεσης και διαμόρφωσης κλίματος.

Το πλαίσιο αυτό ξυπνά αναπόφευκτα μνήμες από το Σχέδιο Ανάν, την τελευταία ολοκληρωμένη πρόταση των Ηνωμένων Εθνών για επανένωση της Κύπρου. Το σχέδιο τέθηκε σε δημοψήφισμα το 2004, εγκρίθηκε από την πλειοψηφία των Τουρκοκυπρίων και απορρίφθηκε από το 76% των Ελληνοκυπρίων, με αποτέλεσμα να μην εφαρμοστεί ποτέ.

Το νέο δημοσίευμα, ακόμη και χωρίς επίσημη επιβεβαίωση, επαναφέρει στο προσκήνιο τα σκληρά διλήμματα του Κυπριακού: εδαφικό, εγγυήσεις, πολιτική ισότητα, ομοσπονδιακή λειτουργία, διεθνής υπόσταση της τουρκοκυπριακής πλευράς και ενεργειακοί πόροι. Η συγκυρία είναι κρίσιμη, καθώς κάθε απόπειρα επανεκκίνησης των συνομιλιών θα δοκιμαστεί πάνω στο πραγματικό ερώτημα που παραμένει ανοιχτό εδώ και δεκαετίες: αν μπορεί να υπάρξει λύση χωρίς να νομιμοποιηθεί η τουρκική κατοχή και χωρίς να υπονομευθεί η κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας.