Κυριάκος Μητσοτάκης στους Financial Times: Η κρίση με το Ιράν και οι κίνδυνοι για οικονομία και ενέργεια

Στις εξελίξεις του πολέμου ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν αναφέρθηκε πρώτα ο Κυριάκος Μητσοτάκης, κατά τη συζήτησή του με τον Ben Hall, Europe Editor των Financial Times, στο συνέδριο «Energy Transition Summit: East Med & Southeast Europe».

Ο πρωθυπουργός σημείωσε ότι η συνάντηση πραγματοποιείται σε περίοδο έντονης γεωπολιτικής και οικονομικής αστάθειας, επισημαίνοντας πως κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ασφάλεια την εξέλιξη της κρίσης. Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση σταθερά στηρίζει τη διπλωματική διέξοδο.

Ο κ. Μητσοτάκης ανέφερε ότι το Ιράν δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ πρέπει να αποκατασταθεί πλήρως. Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο δεύτερο σημείο, χαρακτηρίζοντας εξαιρετικά επικίνδυνο το προηγούμενο που δημιουργείται. Όπως εξήγησε, αυτές οι παράμετροι θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το πλαίσιο μιας πιθανής συμφωνίας ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσιγκτον.

Το δυσμενές σενάριο και οι επιπτώσεις στην οικονομία

Ο πρωθυπουργός τόνισε ότι οι κυβερνήσεις οφείλουν να προετοιμαστούν για ένα αρνητικό σενάριο, το οποίο θα μπορούσε να περιλαμβάνει παράταση της σύγκρουσης, ισχυρή αύξηση του πληθωρισμού, επιβράδυνση της ανάπτυξης και ανάγκη νέων παρεμβάσεων για τη στήριξη των πολιτών.

Στο πλαίσιο αυτό, επισήμανε ότι η Ελλάδα διαθέτει δημοσιονομικό χώρο, καθώς καταγράφει πρωτογενή πλεονάσματα. Όπως είπε, η χώρα συγκαταλέγεται στις πέντε ευρωπαϊκές οικονομίες που πέτυχαν κάτι τέτοιο, ενώ οι χώρες που πέρασαν κρίση βρίσκονται σήμερα σε καλύτερη δημοσιονομική θέση.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι οι εθνικές δυνατότητες έχουν όρια. Η προστασία των οικονομιών και των πολιτών από μια παρατεταμένη οικονομική κρίση, όπως είπε, πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα και συλλογικά. Υπενθύμισε την εμπειρία του 2022, όταν η εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου προκάλεσε ισχυρούς κραδασμούς στις αγορές ενέργειας.

Ο κ. Μητσοτάκης συνέδεσε την κρίση στα Στενά του Ορμούζ με την ανάγκη πιο σοβαρής ευρωπαϊκής πολιτικής για την ενεργειακή ασφάλεια. Ανέφερε ότι η Ευρώπη έχει πολιτική για την κλιματική αλλαγή, όμως δεν είναι βέβαιο ότι διαθέτει αντίστοιχη συνεκτική πολιτική ενεργειακής ασφάλειας. Πρόσθεσε ότι οι δύο αυτές προτεραιότητες δεν ταυτίζονται πάντοτε.

Όπως σημείωσε, κάθε εβδομάδα κατά την οποία τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά αυξάνει την πίεση στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Προειδοποίησε ότι υπάρχει κίνδυνος η διεθνής κοινότητα να συνηθίσει το υφιστάμενο καθεστώς, κάτι που ο ίδιος θεωρεί απαράδεκτο.

Ο πρωθυπουργός παρατήρησε ότι η απουσία εκτεταμένων στρατιωτικών επιχειρήσεων μπορεί να οδηγήσει σε υποτίμηση της σοβαρότητας της κατάστασης. Επισήμανε επίσης ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ αντιλαμβάνεται την εσωτερική πίεση που προκαλεί η αύξηση της τιμής της βενζίνης, γεγονός που δημιουργεί ισχυρό κίνητρο για να τεθεί η κρίση ψηλά στην ατζέντα, ακόμη και στις επαφές με τον πρόεδρο της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ.

Ο κ. Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η κρίση επηρεάζει και την Κίνα και συνολικά την παγκόσμια οικονομία. Όπως είπε, ο σημερινός κόσμος είναι βαθιά αλληλοεξαρτώμενος και μια σοβαρή διαταραχή στη φυσική ροή πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων δεν αφήνει καμία οικονομία ανεπηρέαστη.

Ενεργειακή ασφάλεια, καύσιμα και ελληνική επάρκεια

Ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι η Ελλάδα είναι πλήρως αυτάρκης ως προς τα καύσιμα, συμπεριλαμβανομένων των αεροπορικών καυσίμων. Τόνισε ότι η χώρα αποτελεί σημαντικό εξαγωγέα πετρελαϊκών προϊόντων και διαθέτει εξαιρετικά διυλιστήρια.

Επανέλαβε ότι πιστεύει βαθιά στην πράσινη μετάβαση και εκτίμησε πως η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας θα αποτελέσει σημαντικό βήμα και για την ενεργειακή ασφάλεια. Προειδοποίησε, πάντως, ότι η Ευρώπη μπορεί να θεωρεί πως έχει αφήσει πίσω της τα ορυκτά καύσιμα, όμως οι σημερινές εξελίξεις δείχνουν ότι τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να επηρεάζουν καθοριστικά την ευρωπαϊκή οικονομία.

Αναφερόμενος στον τουρισμό, σημείωσε ότι η σεζόν ξεκίνησε θετικά, αν και η αβεβαιότητα για τις πτήσεις και το διεθνές ενεργειακό περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει τις κρατήσεις. Εκτίμησε ότι αρκετοί ταξιδιώτες καθυστερούν τις αποφάσεις τους μέχρι να υπάρξει εκτόνωση της κρίσης, εκφράζοντας ωστόσο αισιοδοξία ότι μπορεί να ακολουθήσει ισχυρό κύμα κρατήσεων της τελευταίας στιγμής.

Για τα μέτρα στήριξης της κοινωνίας, ο κ. Μητσοτάκης υπενθύμισε ότι η Ελλάδα παρενέβη στην τιμή του πετρελαίου κίνησης, καθώς το diesel επηρεάζει άμεσα ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα και τροφοδοτεί τον πληθωρισμό. Ανέφερε επίσης ότι στηρίχθηκαν συνταξιούχοι και οικογένειες με παιδιά.

Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε το κόστος ζωής ως το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι κυβερνήσεις στην Ευρώπη. Επισήμανε ότι η ανταγωνιστικότητα πρέπει να εξηγηθεί στους πολίτες ως προϋπόθεση για την αντιμετώπιση της ακρίβειας, καθώς συνδέεται με υψηλότερους μισθούς, μεγαλύτερη παραγωγικότητα και διευρυμένο δημοσιονομικό χώρο.

Υπογράμμισε ότι η ακρίβεια βρίσκεται στην κορυφή της κυβερνητικής ατζέντας, προσθέτοντας ότι τα μέτρα πρέπει να είναι στοχευμένα, προσωρινά και να μη δημιουργούν πρόσθετες πληθωριστικές πιέσεις.

Ο κ. Μητσοτάκης εκτίμησε ότι, πιθανότατα μέσα στη χρονιά, η Ελλάδα θα πάψει για πρώτη φορά να είναι η πιο υπερχρεωμένη χώρα της Ευρώπης. Χαρακτήρισε αυτή την εξέλιξη πολιτική παρακαταθήκη και υποχρέωση απέναντι στις επόμενες γενιές, διαμηνύοντας ότι η κυβέρνηση δεν πρόκειται να τη διακινδυνεύσει.

Όπως τόνισε, κάθε εθνική παρέμβαση πρέπει να κινείται εντός των ευρωπαϊκών κανόνων. Για τον ευρωπαϊκό δανεισμό, σημείωσε ότι θα μπορούσε να εξεταστεί μόνο για σαφείς ευρωπαϊκές προτεραιότητες και όχι ως γενικευμένο εργαλείο αντιμετώπισης οικονομικών κρίσεων.

Άμυνα, διασυνδέσεις, φυσικό αέριο και πυρηνική ενέργεια

Ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός δεν ανταποκρίνεται σήμερα στις φιλοδοξίες της Ευρώπης και ότι απαιτείται κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων. Ειδικά για την άμυνα, την οποία χαρακτήρισε κατεξοχήν ευρωπαϊκό δημόσιο αγαθό, σημείωσε ότι θα μπορούσε να συζητηθεί στοχευμένος ευρωπαϊκός δανεισμός σε συγκεκριμένους τομείς προτεραιότητας.

Αναφερόμενος στην Ερυθρά Θάλασσα, είπε ότι η Ελλάδα και η Ιταλία έχουν διαθέσει πλοία για την προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Πρόσθεσε ότι, αν η Ευρώπη επιθυμεί να έχει σοβαρό ρόλο στην περιοχή, πρέπει να διαθέσει τους αναγκαίους πόρους.

Ο κ. Μητσοτάκης ξεκαθάρισε ότι, εφόσον υπάρξει ειρηνευτική συμφωνία και απόφαση του ΟΗΕ για ειρηνευτική δύναμη, η Ελλάδα θα είναι έτοιμη να συμμετάσχει. Υπογράμμισε ότι η χώρα έχει άμεσο συμφέρον από την προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, καθώς είναι ανοιχτή οικονομία με ισχυρή ναυτιλιακή παρουσία.

Στη συνέχεια αναφέρθηκε στις εξορύξεις στα ελληνικά ύδατα, υποστηρίζοντας ότι η αξιοποίηση πιθανών κοιτασμάτων θα είναι θετική τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ευρώπη. Παράλληλα, επισήμανε ότι η ανάπτυξη των ΑΠΕ έχει οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και έχει μετατρέψει την Ελλάδα σε εξαγωγέα ενέργειας.

Ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να φτάσει σε ποσοστό 80% ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όμως το υπόλοιπο 20% θα πρέπει να καλυφθεί από άλλες πηγές. Επανέλαβε ότι η χώρα δεν εγκαταλείπει τη στρατηγική της πράσινης μετάβασης και επεκτείνει γρήγορα τις δυνατότητες αποθήκευσης ενέργειας, την οποία χαρακτήρισε κρίσιμη για την Ελλάδα.

Για το φυσικό αέριο, σημείωσε ότι θα παραμείνει μέρος του ενεργειακού μείγματος για το προβλέψιμο μέλλον. Όπως είπε, εφόσον υπάρχει δυνατότητα εγχώριας παραγωγής, προτιμά η Ελλάδα να παράγει δικό της φυσικό αέριο αντί να πληρώνει για εισαγωγές, καθώς αυτό θα είχε μεγάλη σημασία για τα δημόσια οικονομικά και ακόμη μεγαλύτερη για την ενεργειακή ασφάλεια.

Ο κ. Μητσοτάκης υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν διαθέτει πραγματικά ενιαία ενεργειακή αγορά, αλλά μια κατακερματισμένη αγορά με ανεπαρκείς διασυνδέσεις. Επισήμανε ότι η ηλεκτρική ενέργεια πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ευρωπαϊκός πόρος και τάχθηκε υπέρ των επενδύσεων στα δίκτυα και στις υποδομές διασύνδεσης.

Αναφερόμενος στην έκθεση Ντράγκι, σημείωσε ότι το κόστος ενέργειας βρίσκεται στην κορυφή των προκλήσεων. Πρόσθεσε ότι η μετάβαση προς την ηλεκτροκίνηση και τον γενικότερο εξηλεκτρισμό θα αυξήσει περαιτέρω τη ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια, καθιστώντας την τιμή της κρίσιμη παράμετρο για το κόστος της οικονομικής δραστηριότητας.

Για την πυρηνική ενέργεια, ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι αποτελεί τη μοναδική μακροπρόθεσμη εναλλακτική στο φυσικό αέριο για τη βασική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ενημέρωσε ότι έχει συσταθεί ομάδα εργασίας για να εξετάσει το μέλλον της πολιτικής πυρηνικής ενέργειας στην Ελλάδα, διευκρινίζοντας ότι πρόκειται για ορίζοντα δεκαετίας και ότι δεν έχει ληφθεί καμία απόφαση.

Κατέληξε λέγοντας ότι, για μια χώρα που στο παρελθόν αντιδρούσε με φόβο και μόνο στο άκουσμα της λέξης «πυρηνικά», το γεγονός ότι σήμερα μπορεί να διεξάγεται οργανωμένη συζήτηση με επιχειρήματα υπέρ και κατά αποτελεί σημαντική πρόοδο.