Η Βενεζουέλα βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο μιας διεθνούς κρίσης που συνδυάζει εσωτερική πολιτική σύγκρουση, εξωτερική παρέμβαση και ένα εκρηκτικό ερώτημα νομιμοποίησης: ποιος έχει –και ποιος μπορεί να ασκήσει– την εξουσία «την επόμενη μέρα». Αφορμή στάθηκε η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ, που –σύμφωνα με διεθνή πρακτορεία– οδήγησε στη σύλληψη και μεταφορά του προέδρου Νικολάς Μαδούρο στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου αντιμετωπίζει βαριές κατηγορίες.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο βασικός συνασπισμός της αντιπολίτευσης, η Πλατφόρμα Δημοκρατικής Ενότητας (PUD), περνά σε πολιτική αντεπίθεση: ζητά να ανοίξει άμεσα ο δρόμος για «δημοκρατική και ομαλή μετάβαση» με επικεφαλής τον Εντμούντο Γκονζάλες Ουρούτια, τον οποίο παρουσιάζει ως τον εκλεγμένο πρόεδρο, επικαλούμενη τη λαϊκή βούληση της 28ης Ιουλίου 2024.
Η γραμμή αυτή δεν είναι τυχαία. Η αναμέτρηση του 2024, με επίσημη ανακοίνωση νίκης Μαδούρο από το κρατικό εκλογικό όργανο, αμφισβητήθηκε έντονα από την αντιπολίτευση και μέρος της διεθνούς κοινότητας, ενώ διεθνείς αναλύσεις και εκθέσεις έκαναν λόγο για κλίμα καταστολής μετά τις εκλογές και εκτεταμένες αυθαίρετες συλλήψεις.
Η PUD «κλειδώνει» τον Γκονζάλες ως πρόσωπο της μετάβασης
Στην ανακοίνωσή της, η PUD προβάλλει ως «κεντρική εντολή» το αποτέλεσμα της 28ης Ιουλίου 2024 και ζητά μετάβαση που θα αποκαταστήσει το κράτος δικαίου, θα ενισχύσει τους θεσμούς και θα οδηγήσει σε συνταγματική λύση, χωρίς νέο κύκλο εμφυλιοπολεμικής πόλωσης. Στην πράξη, η αντιπολίτευση επιδιώκει να μετατρέψει την εξαιρετικά ρευστή στιγμή σε πολιτική νομιμοποίηση: όχι απλώς «πτώση» του Μαδούρο, αλλά θεσμική μεταβίβαση με πρόεδρο τον Γκονζάλες.
Το διακύβευμα, ωστόσο, δεν είναι μόνο εσωτερικό. Η επιχείρηση των ΗΠΑ έχει ήδη προκαλέσει σοβαρή διεθνή αντιπαράθεση για το ζήτημα της νομιμότητας χρήσης στρατιωτικής βίας και για το αν μια «σύλληψη» μπορεί να παρουσιαστεί ως πράξη «επιβολής νόμου» σε ξένο έδαφος. Νομικοί και αναλυτές που επικαλούνται τον Χάρτη του ΟΗΕ μιλούν για επικίνδυνο προηγούμενο.
Ματσάδο, Στρατός και πολιτικοί κρατούμενοι – η μάχη των “εγγυήσεων”
Την ίδια στιγμή, η Μαρία Κορίνα Ματσάδο –ηγετική φυσιογνωμία της αντιπολίτευσης και βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης 2025– ευθυγραμμίζεται δημοσίως με τη γραμμή «Γκονζάλες τώρα», καλώντας τις ένοπλες δυνάμεις να τον αναγνωρίσουν ως τον συνταγματικό πρόεδρο και αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων.
Εδώ βρίσκεται και ο πραγματικός κόμβος ισχύος: ο στρατός. Όσο η αντιπολίτευση μιλά για «συνταγματική μετάβαση», τόσο γνωρίζει ότι χωρίς έμπρακτη στάση της στρατιωτικής ιεραρχίας και των μηχανισμών ασφαλείας, η πολιτική αλλαγή παραμένει δήλωση προθέσεων. Γι’ αυτό και η Ματσάδο βάζει στο τραπέζι μια άμεση, μετρήσιμη προτεραιότητα: την απελευθέρωση όλων των πολιτικών κρατουμένων ως προϋπόθεση στοιχειώδους ομαλότητας.
Το θέμα των κρατουμένων δεν είναι επικοινωνιακό. Εκθέσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν καταγράψει –ειδικά μετά το 2024– ένα περιβάλλον καταστολής με συλλήψεις, εξαφανίσεις και αυθαίρετες κρατήσεις, γεγονός που καθιστά το αίτημα «ελευθερίες πρώτα» κεντρικό σε κάθε αφήγημα δημοκρατικής μετάβασης.
Η διεθνής διάσταση – Μακρόν, Τραμπ και το ερώτημα “ποιος κυβερνά”
Η κρίση έχει ήδη αποκτήσει ευρωπαϊκή προέκταση. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν τάχθηκε υπέρ μιας ειρηνικής, δημοκρατικής μετάβασης με τον Γκονζάλες σε ρόλο-κλειδί, ενώ παράλληλα εξέφρασε στήριξη στο αίτημα για προστασία και απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων.
Στον αντίποδα, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται –σύμφωνα με όσα μετέδωσαν διεθνή πρακτορεία– να πλαισιώνει την επιχείρηση με ρητορική «ελέγχου» της κατάστασης και της επόμενης μέρας, κάτι που οξύνει τις ανησυχίες περί κατοχής ή μακράς στρατιωτικής παρουσίας.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να «κλείσει» πολιτικά η αντιπολίτευση: να μεταθέσει το κέντρο βάρους από την ωμή ισχύ στην θεσμική νομιμοποίηση. Με απλά λόγια, η PUD και η Ματσάδο λένε: η μετάβαση δεν μπορεί να είναι προϊόν στρατιωτικής επιβολής· πρέπει να “κουμπώσει” πάνω στην εκλογική εντολή που επικαλούνται από το 2024.
Το ερώτημα που μένει ανοικτό είναι διπλό:
Εσωτερικά: αν και πώς θα ευθυγραμμιστούν στρατός και κρατικοί θεσμοί με ένα σχήμα μετάβασης υπό Γκονζάλες.
Διεθνώς: αν η «επόμενη μέρα» μπορεί να αποκτήσει αποδοχή, όταν η αφετηρία της συνοδεύεται από βαριές κατηγορίες παραβίασης διεθνούς δικαίου.
