Νέα ΚΑΠ 2028-2034: Οι ελληνικές διεκδικήσεις

Η διαπραγμάτευση για τη διαμόρφωση της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) για την περίοδο 2028-2034 αναδεικνύεται σε ένα από τα πλέον κρίσιμα ευρωπαϊκά μέτωπα για την Ελλάδα. Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει θέσει ως πρωταρχικό στόχο τη διασφάλιση τουλάχιστον ισόποσης, αν όχι αυξημένης, χρηματοδότησης για τον ελληνικό πρωτογενή τομέα, σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από νέες γεωπολιτικές ισορροπίες και έντονες πιέσεις για ανακατανομή των κοινοτικών πόρων.

Κατά τη διάρκεια του πρόσφατου Υπουργικού Συμβουλίου υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, ο υπουργός Μαργαρίτης Σχοινάς παρουσίασε αναλυτικά τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο και τη νέα αρχιτεκτονική της ΚΑΠ. Τα στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα καταδεικνύουν ότι, μέσω των πρόσθετων χρηματοδοτικών εργαλείων που προβλέπει το νέο μοντέλο, η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να εξέλθει ωφελημένη, προσελκύοντας περισσότερους πόρους για τον πρωτογενή τομέα.

Η πρόκληση της εξωτερικής σύγκλισης

Η ελληνική διπλωματία αποδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στη συγκεκριμένη διαπραγμάτευση, καθώς η νέα ΚΑΠ σχεδιάζεται υπό το καθεστώς αυξημένων πιέσεων για την επίτευξη "εξωτερικής σύγκλισης" των άμεσων ενισχύσεων μεταξύ των κρατών-μελών. Χώρες όπως η Πολωνία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία, που ανήκουν στην ομάδα των νεότερων μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διεκδικούν μεγαλύτερο μερίδιο χρηματοδότησης, καθώς λαμβάνουν σημαντικά χαμηλότερες ενισχύσεις ανά εκτάριο σε σύγκριση με τα κράτη του ευρωπαϊκού Νότου και τα παλαιότερα μέλη.

Σε αυτό το πλαίσιο, η διατήρηση και, κατά προτίμηση, η αύξηση των ελληνικών πόρων θεωρείται από τα κυβερνητικά στελέχη ως μια ιδιαίτερα κρίσιμη επιτυχία. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών με τις υψηλότερες άμεσες ενισχύσεις ανά εκτάριο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που καθιστά τη θέση της ευάλωτη σε πιέσεις για ανακατανομή. Για τον λόγο αυτό, η Αθήνα έχει ήδη καταθέσει αίτημα για αύξηση της ανώτατης τιμής ενίσχυσης ανά εκτάριο, δεδομένου ότι η πρόταση της Κομισιόν προβλέπει πλαφόν 240 ευρώ.

Η ουκρανική προοπτική και οι επιπτώσεις

Ένα τρίτο, εξίσου σημαντικό πεδίο ανησυχίας, αφορά τη συζήτηση για τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, ειδικότερα, την προοπτική ένταξης της Ουκρανίας. Στις Βρυξέλλες θεωρείται δεδομένο ότι η είσοδος μιας χώρας με τεράστιο αγροτικό αποτύπωμα θα μεταβάλει δραστικά τους συσχετισμούς στη νέα ΚΑΠ. Τα ουκρανικά παραγωγικά εδάφη αντιστοιχούν περίπου στο ένα τρίτο των συνολικών παραγωγικών εκτάσεων της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που αναμένεται να εντείνει περαιτέρω την πίεση για ανακατανομή των ευρωπαϊκών αγροτικών πόρων τα επόμενα χρόνια.

Η νέα αρχιτεκτονική χρηματοδότησης

Μέσα σε αυτό το σύνθετο ευρωπαϊκό περιβάλλον, η ελληνική στρατηγική επιχειρεί να αξιοποιήσει πλήρως τη νέα αρχιτεκτονική χρηματοδότησης της ΚΑΠ. Σύμφωνα με τις παρουσιάσεις του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, το νέο μοντέλο αντικαθιστά την παραδοσιακή λογική των δύο πυλώνων με ένα σύστημα παρεμβάσεων που συνδυάζει "οριοθετημένους" και "μη οριοθετημένους" πόρους.

Στους "οριοθετημένους" πόρους εντάσσονται οι άμεσες ενισχύσεις, οι επενδύσεις, οι γεωργοπεριβαλλοντικές δράσεις και η στήριξη για τους νέους αγρότες, δηλαδή οι βασικοί πυλώνες της αγροτικής πολιτικής που η Κομισιόν θεωρεί στρατηγικής σημασίας. Παράλληλα, θεσμοθετείται το νέο "Ενιαίο Δίκτυ Ασφαλείας για κρίσεις", το οποίο ουσιαστικά διπλασιάζει το αποθεματικό κρίσεων της σημερινής ΚΑΠ, επιτρέποντας ταχύτερη αντιμετώπιση φαινομένων όπως ακραία καιρικά γεγονότα, ζωονόσοι ή διαταραχές της αγοράς.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στους νέους μηχανισμούς χρηματοδότησης που δημιουργούνται εκτός του στενού πυρήνα της ΚΑΠ. Πέραν των 300 δισεκατομμυρίων ευρώ που προβλέπονται συνολικά για τη νέα ΚΑΠ σε ευρωπαϊκό επίπεδο, υπάρχουν επιπλέον δυνατότητες μέσω του μηχανισμού "rural targeting", που επιτρέπει τη διοχέτευση του 10% των πόρων των νέων σχεδίων ΕΠΕΣ στις αγροτικές περιοχές. Επίσης, προβλέπεται η εμπροσθοβαρής διάθεση 45 δισεκατομμυρίων ευρώ από την ενδιάμεση αναθεώρηση του 2031.

Σημαντικές είναι και οι χρηματοδοτικές δυνατότητες μέσω του νέου εργαλείου "Catalyst Europe", ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο θα λειτουργεί μέσω δανεισμού για επενδύσεις, καθώς και μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, που διαθέτει 20,3 δισεκατομμύρια ευρώ για δράσεις σε τομείς όπως η γεωργία, η βιοοικονομία και η βιοτεχνολογία.

Εθνικές προτεραιότητες και στρατηγικός σχεδιασμός

Στο ελληνικό στρατηγικό σχέδιο, προτεραιότητα αποτελεί η στήριξη των μικρομεσαίων εκμεταλλεύσεων, των ορεινών, νησιωτικών και παραμεθόριων περιοχών, καθώς και η ανανέωση των γενεών στον πρωτογενή τομέα. Το Υπουργείο υπογραμμίζει ότι η νέα ΚΑΠ προβλέπει ειδική στρατηγική ανανέωσης των γενεών, με πρόσβαση των νέων αγροτών σε γη, χρηματοδότηση, κατάρτιση και ένα ολοκληρωμένο "πακέτο εκκίνησης".

Παράλληλα, στον εθνικό σχεδιασμό εντάσσονται κρίσιμες παρεμβάσεις, όπως τα εγγειοβελτιωτικά έργα, οι αρδευτικές υποδομές, η αγροτική οδοποιία, τα ευρυζωνικά δίκτυα στις αγροτικές περιοχές, η μεταποίηση γεωργικών προϊόντων, αλλά και το σύστημα AKIS για τη μεταφορά γνώσης, την καινοτομία και την ψηφιοποίηση της γεωργίας.

Ήδη, σύμφωνα με το ΥΠΑΑΤ, βρίσκεται σε εξέλιξη ο εθνικός διάλογος για τη νέα ΚΑΠ, με τη συμμετοχή της Διυπουργικής Επιτροπής Συντονισμού, τη συνεργασία με τη DGAgri και μια σειρά περιφερειακών διαβουλεύσεων σε όλη τη χώρα. Η Αθήνα επιχειρεί να διαμορφώσει εγκαίρως το εθνικό "policypaper" ενόψει της τελικής διαπραγμάτευσης στις Βρυξέλλες.