Νέο πλαίσιο προστασίας καταναλωτών σε δάνεια

Σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση τέθηκε από το Υπουργείο Ανάπτυξης ένα νομοσχέδιο που φέρνει σημαντικές αλλαγές στην προστασία των καταναλωτών, εστιάζοντας σε συμβάσεις πιστώσεων, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και ηλεκτρονικές συναλλαγές. Η διαβούλευση ξεκίνησε την Τρίτη και θα διαρκέσει έως τις 29 Ιουνίου 2026, δίνοντας το περιθώριο σε φορείς και πολίτες να καταθέσουν τις προτάσεις τους.

Η νομοθετική πρωτοβουλία φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα πιο δίκαιο, ασφαλές και διαφανές πλαίσιο, ενσωματώνοντας τέσσερις ευρωπαϊκές οδηγίες που καλύπτουν την καταναλωτική πίστη, τις εξ αποστάσεως συμβάσεις, την πράσινη μετάβαση και το δικαίωμα στην επισκευή. Αξίζει να σημειωθεί ότι το υπουργείο προσθέτει επιπλέον μέτρα προστασίας, πέραν των κοινοτικών οδηγιών, ενισχύοντας την εγχώρια νομοθεσία.

Βασικές ρυθμίσεις για δανειολήπτες και καταναλωτές

Οι ρυθμίσεις αφορούν κυρίως δανειακές συμβάσεις χωρίς εμπράγματες εξασφαλίσεις, όπως καταναλωτικά δάνεια, επισκευαστικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες, για ποσά έως 100.000 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι καλύπτεται το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής χρηματοδότησης των νοικοκυριών από τις τράπεζες. Ένα από τα κεντρικά σημεία είναι η κατάργηση των δυσνόητων όρων και των κρυφών χρεώσεων, με τις συμβάσεις να γίνονται πλέον ξεκάθαρες και προσβάσιμες στον μέσο καταναλωτή.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διαφάνεια των τραπεζικών συμβάσεων. Οι τράπεζες θα υποχρεούνται να παρουσιάζουν με σαφή τρόπο όλες τις χρεώσεις, τα επιτόκια, τις προμήθειες και τους κινδύνους που συνεπάγεται ένας δανεισμός. Παράλληλα, ενισχύεται το δικαίωμα υπαναχώρησης εντός 14 ημερών από την υπογραφή της σύμβασης, χωρίς κυρώσεις ή υποχρέωση αιτιολόγησης, δίνοντας μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη στους δανειολήπτες.

Πλαφόν στο κόστος δανεισμού και ανθρώπινη εξυπηρέτηση

Μία από τις πιο σημαντικές ρυθμίσεις είναι η θέσπιση ανώτατου ορίου στο συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο (Σ.Ε.Π.Ε.), το οποίο δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το 30% έως 50% του Σ.Ε.Π.Ε., όπως δημοσιεύεται από την Τράπεζα της Ελλάδος. Επίσης, τίθενται όρια στην αύξηση του αρχικού κεφαλαίου κατά την αποπληρωμή, με το τελικό ποσό να μην ξεπερνά το 60% για δάνεια έως 4 έτη, το 70% για δάνεια 4 έως 8 έτη και το 75% για δάνεια άνω των 8 ετών. Αυτό στοχεύει στην αντιμετώπιση της υπερχρέωσης, όπου οι τόκοι και οι προμήθειες οδηγούσαν σε δυσανάλογη αύξηση του τελικού χρέους.

Σε μια εποχή ψηφιοποίησης, το νομοσχέδιο προβλέπει ότι ο πολίτης θα έχει δικαίωμα να μιλήσει με φυσικό πρόσωπο, χωρίς να είναι υποχρεωμένος να εξυπηρετείται μόνο από αυτοματοποιημένα συστήματα ή chatbots. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για ηλικιωμένους και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

Δικαίωμα στη λήθη και προστασία από παραπλανητικές πρακτικές

Με τη ρύθμιση για το δικαίωμα στη λήθη, οι πιστωτικοί φορείς απαγορεύεται να χρησιμοποιούν δεδομένα που σχετίζονται με ογκολογική ασθένεια για ασφαλιστικές συμβάσεις, εφόσον έχουν παρέλθει πέντε έτη από την ολοκλήρωση της θεραπείας. Αυτό διευκολύνει την ισότιμη πρόσβαση σε πιστωτικά προϊόντα. Επιπλέον, αυστηροποιείται το πλαίσιο για τα δήθεν οικολογικά προϊόντα, με την οδηγία 2024/85 να απαγορεύει παραπλανητικές περιβαλλοντικές δηλώσεις και να εισάγει σαφείς ορισμούς για την ανθεκτικότητα και την επισκευασιμότητα.

Δικαίωμα στην επισκευή και λοιπές διατάξεις

Η οδηγία 2024/1799 ενισχύει το δικαίωμα των καταναλωτών να επισκευάζουν τα προϊόντα τους αντί να τα αντικαθιστούν, με στόχο τον περιορισμό των αποβλήτων. Ο πωλητής υποχρεούται να ενημερώνει για το δικαίωμα επιλογής μεταξύ επισκευής και αντικατάστασης. Οι κατηγορίες προϊόντων περιλαμβάνουν οικιακές συσκευές, ηλεκτρονικές συσκευές και κινητά τηλέφωνα. Τέλος, το νομοσχέδιο δεν έχει αναδρομική ισχύ, ενώ επιλύονται θέματα για Επιχειρηματικά Πάρκα στη Μεγαλόπολη και ορίζεται το υπουργείο Ναυτιλίας ως αρμόδια αρχή για τη χρήση ανανεώσιμων καυσίμων στις θαλάσσιες μεταφορές.