Νέος Κληρονομικός Νόμος: Ριζικές Αλλαγές από Σήμερα

Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, η Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα εποχή για το κληρονομικό δίκαιο, καθώς τίθεται σε πλήρη ισχύ ο νόμος 5303/2026. Η εν λόγω νομοθετική πρωτοβουλία αντικαθιστά άρδην το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα, εισάγοντας σαρωτικές μεταρρυθμίσεις στον τρόπο με τον οποίο διευθετούνται οι κληρονομικές υποθέσεις στη χώρα. Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση της ΠΟΜΙΔΑ, οι νέες διατάξεις καταλαμβάνουν θανάτους που επέρχονται από τη συγκεκριμένη ημερομηνία και έπειτα, ενώ για τις προγενέστερες περιπτώσεις εξακολουθεί να εφαρμόζεται το προϊσχύσαν καθεστώς, διασφαλίζοντας τη συνέχεια του δικαίου.

Ο Αυτόματος Διαχωρισμός Περιουσίας

Κεντρικό άξονα της μεταρρύθμισης αποτελεί η θεσμοθέτηση του αυτόματου διαχωρισμού της κληρονομικής περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Η διάταξη αυτή αποσκοπεί στον δραστικό περιορισμό του φαινομένου των μαζικών αποποιήσεων ακίνητης περιουσίας, το οποίο έχει ταλανίσει την ελληνική κοινωνία. Ειδικότερα, ο κληρονόμος πλέον ευθύνεται για τα χρέη του αποβιώσαντος αποκλειστικά και μόνο μέχρι την αξία της περιουσίας που κληρονομεί, με αποτέλεσμα η προσωπική του περιουσία να θωρακίζεται πλήρως έναντι τυχόν κρυφών οφειλών προς τράπεζες ή το Δημόσιο. Πρόκειται για μια αλλαγή που ενισχύει την ασφάλεια δικαίου και προστατεύει τα συμφέροντα των πολιτών.

Μεταρρύθμιση της Νόμιμης Μοίρας

Παράλληλα, ο νέος νόμος προβαίνει σε ριζική αναμόρφωση του θεσμού της νόμιμης μοίρας, μετατρέποντάς την από εμπράγματο δικαίωμα σε χρηματική αξίωση. Η καινοτομία αυτή αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της κληρονομικής πολυδιάσπασης της ακίνητης ιδιοκτησίας, η οποία οδηγούσε στη δημιουργία μικρών και μη βιώσιμων μεριδίων με πολλούς συνιδιοκτήτες. Με τη μετατροπή της νόμιμης μοίρας σε χρηματική αξίωση, διευκολύνεται η διαχείριση και η αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας, ενώ παράλληλα διασφαλίζεται η προστασία των νόμιμων κληρονόμων μέσω της οικονομικής τους ικανοποίησης.

Ιδιόγραφη Διαθήκη και Σύγχρονες Οικογένειες

Ο νομοθέτης διατηρεί την ισχύ της ιδιόγραφης διαθήκης, ενισχύοντάς την με πρόσθετες διασφαλίσεις υπέρ των μελών της οικογένειας του διαθέτη. Ταυτόχρονα, το νέο δίκαιο προσαρμόζεται στις σύγχρονες μορφές οικογένειας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία του επιζώντος συζύγου ή συντρόφου. Αυτή η προσέγγιση αντανακλά τις κοινωνικές εξελίξεις και αναγνωρίζει την ποικιλομορφία των οικογενειακών σχημάτων στη σύγχρονη Ελλάδα.

Ο Θεσμός των Κληρονομικών Συμβάσεων

Μια από τις πιο καινοτόμες διατάξεις του νόμου 5303/2026 είναι η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων, οι οποίες συνάπτονται μεταξύ του κληρονομηθησόμενου και των νομίμων κληρονόμων του. Για πρώτη φορά στην ελληνική έννομη τάξη, παρέχεται η δυνατότητα σε ένα άτομο, ενόσω βρίσκεται εν ζωή, να υπογράψει συμβόλαιο με τους μελλοντικούς κληρονόμους του, οργανώνοντας εκ των προτέρων τη διαδοχή και αποτρέποντας μελλοντικές διενέξεις. Ο θεσμός αυτός αποδεικνύεται εξαιρετικά χρήσιμος για οικογενειακές επιχειρήσεις ή για περιπτώσεις παιδιών από διαφορετικούς γάμους, όπου η πολυπλοκότητα των σχέσεων απαιτεί σαφείς και δεσμευτικές συμφωνίες.

Επιπλέον, το νέο δίκαιο αναγνωρίζει όχι μόνο τις εν ζωή αλλά και τις μετά θάνατον συμβάσεις μεταξύ των κληρονόμων, ως δικαίωμα διανομής της κληρονομικής περιουσίας. Η διάταξη αυτή επιτρέπει στους κληρονόμους να προβαίνουν σε διανομή της περιουσίας που επέχει θέση αποδοχής κληρονομιάς, καταβάλλοντας ο καθένας τον αναλογούντα φόρο, χωρίς να εμπλέκονται σε χρονοβόρες και γραφειοκρατικές διαδικασίες στα συμβολαιογραφεία, τη Φορολογική Αρχή και το Κτηματολόγιο. Με τον τρόπο αυτό, επιτυγχάνεται σημαντική μείωση της ταλαιπωρίας και επιτάχυνση των διαδικασιών.

Η Θέση της ΠΟΜΙΔΑ

Η ΠΟΜΙΔΑ, με ανακοίνωσή της, χαιρετίζει την πρωτοβουλία της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Δικαιοσύνης να εκσυγχρονίσει τον κρίσιμο αυτό τομέα του Αστικού Δικαίου μετά από οκτώ περίπου δεκαετίες. Ωστόσο, η Ομοσπονδία επισημαίνει με έμφαση ότι ο νέος θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων, παρά την αναμφισβήτητη χρησιμότητά του για την ελληνική οικογένεια και κοινωνία, κινδυνεύει να καταστεί «κενό γράμμα» εάν δεν εξομοιωθεί άμεσα το αφορολόγητο όριο για τους κατιόντες με εκείνο που ισχύει από πενταετίας για τις γονικές παροχές. Η ΠΟΜΙΔΑ τονίζει ότι η εξομοίωση αυτή είναι αυτονόητη και απολύτως αναγκαία για την ουσιαστική εφαρμογή του νόμου, καταλήγοντας στην ανακοίνωσή της.