Σε μια κίνηση που αναμένεται να αναζωπυρώσει τις εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, το κυβερνών κόμμα AK του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προωθεί νομοσχέδιο που θα του εκχωρεί την αποκλειστική εξουσία να κηρύσσει Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ). Σύμφωνα με πληροφορίες από πρόσωπα που γνωρίζουν το θέμα, η εν λόγω ζώνη θα μπορεί να εκτείνεται έως και 200 ναυτικά μίλια (περίπου 370 χιλιόμετρα) από τις τουρκικές ακτές, καλύπτοντας μια τεράστια θαλάσσια έκταση.
Το νομοσχέδιο, το οποίο βρίσκεται υπό κατάρτιση, θα παρέχει στον Τούρκο πρόεδρο τη δυνατότητα να διεκδικεί δικαιώματα επί της αλιείας, της εξόρυξης και των γεωτρήσεων, ακόμη και σε περιοχές που αποτελούν αντικείμενο διαμάχης. Παράλληλα, θα του επιτρέπει να δημιουργεί θαλάσσια πάρκα, σε μια προσπάθεια να εδραιώσει την παρουσία της Τουρκίας σε αμφισβητούμενα ύδατα του Αιγαίου και της ανατολικής Μεσογείου. Εκεί, κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, έχουν επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις, γεγονός που καθιστά το τοπίο ιδιαίτερα περίπλοκο.
Η απάντηση της Άγκυρας στις ενεργειακές διεκδικήσεις
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία της Άγκυρας ερμηνεύεται ως μια άμεση απάντηση στις διεκδικήσεις Ελλάδας και Κύπρου στα πλούσια σε κοιτάσματα φυσικού αερίου ύδατα της ανατολικής Μεσογείου. Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι η Τουρκία επιδιώκει να στείλει ένα σαφές μήνυμα: ότι δεν μπορεί να παραγκωνιστεί από τις εξελίξεις στην περιοχή και ότι τα συμφέροντά της πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη. Η κίνηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο όπου οι ενεργειακοί πόροι αποτελούν κεντρικό άξονα των γεωπολιτικών ανταγωνισμών.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) παρέχει το δικαίωμα στα παράκτια κράτη να καθορίζουν ΑΟΖ έως και 200 ναυτικά μίλια. Ωστόσο, σε περιπτώσεις επικαλυπτόμενων διεκδικήσεων, απαιτούνται διμερείς συμφωνίες για την οριοθέτηση. Η Τουρκία, η οποία δεν έχει επικυρώσει τη συγκεκριμένη σύμβαση, απορρίπτει συστηματικά τη θέση της Ελλάδας ότι τα θαλάσσια σύνορά της καθορίζονται από τα πολυάριθμα νησιά της, ορισμένα εκ των οποίων βρίσκονται σε πολύ κοντινή απόσταση από τις τουρκικές ακτές.
Η διαφορά στη φιλοσοφία οριοθέτησης
Η βασική διαφορά μεταξύ των δύο χωρών έγκειται στη φιλοσοφία οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι η υφαλοκρηπίδα πρέπει να υπολογίζεται με βάση την ηπειρωτική χώρα και όχι με βάση τα νησιά, τα οποία θεωρεί ότι δεν δικαιούνται πλήρη θαλάσσια ζώνη. Παράλληλα, η Άγκυρα υποστηρίζει ότι νησιωτικά κράτη, όπως η Κύπρος, δικαιούνται μόνο δικαιώματα εντός των νόμιμων χωρικών τους υδάτων, τα οποία μπορούν να εκτείνονται έως και 12 ναυτικά μίλια. Σε αυτό το πλαίσιο, η αυτοανακηρυχθείσα Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου, η οποία αναγνωρίζεται μόνο από την Άγκυρα, διεκδικεί επίσης δικαιώματα σε οποιουσδήποτε ενεργειακούς πόρους ανακαλυφθούν στα ανοιχτά της κυπριακής ακτής.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την πλευρά τους, έχουν καλέσει επανειλημμένα Ελλάδα και Τουρκία να διατηρήσουν ανοιχτό τον διάλογο, προκειμένου να διαχειριστούν τις διαφορές τους σχετικά με τις έρευνες πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό την πίεση της Αθήνας και της Λευκωσίας, έχει στο παρελθόν απειλήσει την Τουρκία με κυρώσεις για δραστηριότητες γεωτρήσεων σε αμφισβητούμενα ύδατα, καταδεικνύοντας τη σοβαρότητα της κατάστασης.
