Οι αντίπαλοι του Ντόναλντ Τραμπ, εντός και εκτός Ηνωμένων Πολιτειών, επενδύουν όλο και περισσότερο στην εκτίμηση ότι η σημερινή περίοδος αποτελεί μια παροδική εκτροπή. Υποθέτουν ότι η πολιτική του φθορά είναι αναπόφευκτη, ότι οι ενδιάμεσες εκλογές θα περιορίσουν τη δυναμική του και ότι, τελικά, οι ΗΠΑ και το διεθνές σύστημα θα επανέλθουν σε γνώριμες ισορροπίες. Η εκτίμηση αυτή παραβλέπει το ουσιώδες ερώτημα της εποχής.
Το κρίσιμο δεν είναι η συγκυριακή απήχηση μιας προεδρίας στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Το πραγματικό διακύβευμα αφορά το αν οι μεταβολές που έχουν ήδη δρομολογηθεί στο διεθνές πεδίο μπορούν να ανατραπούν στο μέλλον. Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι τομές αυτές αποκτούν μόνιμα χαρακτηριστικά.
Στο πεδίο της γεωπολιτικής, η προσέγγιση της Ουάσιγκτον μετατοπίστηκε από τα εκτεταμένα στρατιωτικά εγχειρήματα σε στοχευμένες παρεμβάσεις περιορισμένου ρίσκου. Η προηγούμενη πρακτική, με πολυετείς στρατιωτικές εμπλοκές σε χώρες όπως το Αφγανιστάν και το Ιράκ, συνοδεύτηκε από υψηλό κόστος και ασταθή αποτελέσματα, καθώς η αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων άφησε πίσω της κενά εξουσίας και παρατεταμένη αστάθεια.
Η σημερινή στρατηγική στηρίζεται σε παρεμβάσεις που μεταβάλλουν τους συσχετισμούς χωρίς μακροχρόνια παρουσία στρατευμάτων. Στη Βενεζουέλα, το καθεστώς εισήλθε σε φάση παρατεταμένης αποσταθεροποίησης και αναγκαστικού μετασχηματισμού. Στο Ιράν, το πυρηνικό πρόγραμμα υπέστη σημαντικό πλήγμα, ενώ το εσωτερικό πολιτικό σύστημα βρίσκεται αντιμέτωπο με πιέσεις που δεν είχαν εμφανιστεί με την ίδια ένταση επί δεκαετίες.
Στη Γάζα, η πολυετής κυριαρχία της Χαμάς τερματίστηκε ως πολιτικός παράγοντας στο πεδίο. Η εξέλιξη αυτή δεν έχει ολοκληρώσει τη συνολική διευθέτηση, ωστόσο έχει αλλάξει τους όρους της εξίσωσης στη Μέση Ανατολή. Στην Ουκρανία, το ενδεχόμενο τερματισμού του πολέμου με αποδοχή των ρωσικών τετελεσμένων έχει πλέον τεθεί στο τραπέζι των συζητήσεων, ανοίγοντας έναν δρόμο που μέχρι πρόσφατα παρέμενε εκτός επίσημης ατζέντας.
Καμία από αυτές τις κινήσεις δεν συνεπάγεται εκτεταμένη στρατιωτική εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών. Εντάσσονται σε ένα πλαίσιο διεθνών πρακτικών που ιστορικά έχουν εφαρμοστεί επανειλημμένα, ανεξαρτήτως πολιτικής ηγεσίας. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι νέοι συσχετισμοί παγιώνονται και καθίστανται δύσκολα αναστρέψιμοι με μια απλή εναλλαγή κυβέρνησης.
Εφόσον οι διεργασίες αυτές ολοκληρωθούν, με εσωτερικές μεταβολές καθεστώτων σε χώρες όπως το Ιράν και η Βενεζουέλα, με τη διεύρυνση των Συμφωνιών του Αβραάμ και με τη χαλάρωση των διεθνών κυρώσεων, το πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομίας και ασφάλειας θα έχει ήδη μετασχηματιστεί. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η επιστροφή σε προηγούμενα μοντέλα πολιτικής και εμπορίου καθίσταται πρακτικά ανέφικτη.
Παράλληλα, η οικονομική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών κινείται προς μια αναδιάταξη των εμπορικών σχέσεων, με επαναδιαπραγμάτευση δασμών και σταδιακή άρση περιορισμών που ίσχυαν τα προηγούμενα χρόνια. Οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν ότι ο πληθωρισμός παραμένει ελεγχόμενος, τα δημόσια έσοδα ενισχύονται και το δημοσιονομικό έλλειμμα παρουσιάζει βελτίωση. Οι αγορές ενέργειας επηρεάζονται από την προοπτική άρσης κυρώσεων, με πιθανές επιπτώσεις στο κόστος και στα επιτόκια.
Στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό των ΗΠΑ, η εκλογική βάση του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος διατηρεί συνοχή, ενώ η αντιπολίτευση αντιμετωπίζει έντονες εσωτερικές αντιφάσεις. Οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν σταδιακή βελτίωση της εικόνας της προεδρίας, σε ένα περιβάλλον γενικευμένης πολιτικής πόλωσης που επηρεάζει τη συνολική λειτουργία του συστήματος.
Ανάλογες μεταβολές καταγράφονται και στην Ευρώπη. Δυνάμεις που αμφισβητούν τη γραφειοκρατική δομή και το καθεστώς υπερρύθμισης ενισχύονται πολιτικά, ενώ η συζήτηση για την αποτελεσματικότητα του υφιστάμενου ευρωπαϊκού μοντέλου αποκτά κεντρική θέση. Οι εξελίξεις αυτές διαμορφώνουν ένα νέο πολιτικό τοπίο που ξεπερνά τα όρια μιας αμερικανικής ιδιαιτερότητας.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο εθνοκεντρικός προσανατολισμός, η υποχώρηση της πολιτικής ορθότητας, η επιστροφή στις παραδοσιακές πηγές ενέργειας και η μετάβαση σε έναν πολυκεντρικό κόσμο συνθέτουν τις βασικές σταθερές της νέας περιόδου. Οι διεθνείς δομές προσαρμόζονται σε αυτή τη μετάβαση, με διαφορετικές ταχύτητες και βαθμούς ετοιμότητας.
Η ουσία των εξελίξεων δεν βρίσκεται στο πρόσωπο ενός πολιτικού ηγέτη. Βρίσκεται στις βαθιές μεταβολές που είχαν ήδη ωριμάσει και βρήκαν πολιτική έκφραση. Όσοι προσεγγίζουν το μέλλον με όρους επιστροφής σε παλαιά σχήματα κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός πραγματικότητας.
Ο κόσμος μεταβάλλεται με ρυθμούς που δεν επιτρέπουν αναμονή. Η προσαρμογή σε ένα νέο διεθνές περιβάλλον απαιτεί κατανόηση των δομικών αλλαγών και όχι προσδοκία επαναφοράς παλαιών ισορροπιών. Όσοι εξακολουθούν να επενδύουν στη λογική της παροδικής «μπόρας» ενδέχεται να βρεθούν απροετοίμαστοι απέναντι σε μια πραγματικότητα που έχει ήδη αλλάξει.
